دهه1340 ایران را می توان دهه طلایی اقتصاد ایران نام گذاری کرد. اقتصاد از رکود ابتدای دهه خارج شد، صنعتی سازی شتاب گرفت و دولت توانست رشد اقتصادی را با ثبات نسبی همراه کند. در همین دوره، گزارش ها از رشد متوسط سالانه حدود 12درصد و تورم 2.5درصد حکایت دارد.

به گزارش دنیای اقتصاد، با این حال، مدل توسعه در دهه1340 به دو دلیل نمی توانست رشد اقتصادی پایدار را فراهم آورد؛ زیرا از یک طرف حمایت های تجاری و اعتباری که بنیان سیاست صنعتی آن دوره بود، با ایجاد انحصار داخلی برای صنایع، انگیزه رقابت و نوآوری را کاهش می داد و از طرف دیگر شکل گیری شبکه ذی نفعان، امکان گذار به صادرات گرایی را از بین می برد.

هرچند حاکمیت تکنوکراسی در دهه1340 توانست دهه ای درخشان برای کشور رقم بزند؛ اما نکته بسیار مهم این است که امکان تداوم آن موفقیت ها وجود نداشت. بخش مهمی از صنعتی سازی با منطق جایگزینی واردات انجام می شد و تولید داخلی به پشتوانه حمایت های تجاری دولت رشد می کرد.

اما از یک نقطه به بعد، همان حمایت ها به تدریج نوعی انحصار یا شبه انحصار داخلی می سازند و به ضد خود تبدیل می شوند. وقتی رقابت خارجی با اعمال تعرفه واردات محدود شود و ورود رقبای جدید نیز به مجوز و رانت و ارتباطات گره بخورد، بنگاه های مستقر به جای اینکه برای بقا مجبور به نوآوری و کاهش هزینه و ارتقای کیفیت شوند، می توانند با انحصار در بازار داخلی، به بقا ادامه دهند. در نتیجه، انگیزه رقابت و نوآوری تضعیف می شود.

یک عدد بسیار گویا این است که در سال 1345، نیاز های صنعت حدود 55درصد واردات را تشکیل می داد؛ اما صادرات صنعتی تنها حدود 10درصد صادرات را ایجاد می کرد. به بیان ساده، صنعت، از نظر ارزی مصرف کننده بود و برای رشد نیاز به ارز داشت؛ اما خود این صنعت ارز چندانی ایجاد نمی کرد.

بررسی آمار ها نشان می دهد مدل توسعه اقتصادی و صنعتی در دهه1340 به گونه ای بوده است که صنایع ایران نیاز روزافزونی به واردات پیدا کرده اند؛ درحالی که نتوانسته اند صادرات خود را توسعه دهند. واردات ایران در ابتدای دهه1340 حدود یک میلیارد دلار بوده و در انتهای دهه به حدود 4.3 میلیارد دلار رسیده است. با این حال صادرات کالا های غیرنفتی در این مدت با 250 میلیون دلار افزایش، تنها به 379 میلیون دلار رسیده است.

رقابت پذیری، امکان ورود و خروج بنگاه ها، حقوق مالکیت قابل اتکا، ثبات قاعده گذاری، نظام مالی کارآمد برای تامین مالی پروژه های نوآورانه، سرمایه انسانی و مهارت های قابل انتقال و زیرساخت های نهادی برای جذب و انتشار فناوری نقش بی بدیلی در رشد پایدار دارند.

اما از نگاه کارشناسان، گذار از سیاست های صنعتی حمایت گرایانه و درون گرایی اقتصادی به آزاد سازی فضای کسب وکار، ثبات اقتصاد کلان و برونگرایی اقتصادی، با خلق انگیزه های رقابت و افزایش بهره وری، می تواند رشد اقتصادی پایدار را برای اقتصاد ایران ایجاد کند.