محمدصادق جوادی حصار در اعتماد نوشت: همزمان با ارسال پیام های متناقض از سوی واشنگتن - از تهدیدهای لفظی تا ابراز تمایل به توافق - فضای مذاکراتی میان ایران و امریکا وارد مرحله ای حساس شده است.

معتقدم برخلاف هیاهوی رسانه ای، احتمال درگیری نظامی پایین تر از آن چیزی است که القا می شود و امریکا در یک پارادوکس راهبردی گرفتار شده که خروج از آن، تنها از مسیر دیپلماسی می گذرد. تهدیدهای گاه و بی گاه مقامات امریکایی، بیش از آنکه نشانه آمادگی برای درگیری باشد، بخشی از جنگ روانی و تلاش برای کسب امتیاز در میز مذاکره است. تجربه سال های گذشته نشان داده که امریکا همواره اهداف مشخصی را در قبال ایران دنبال کرده، اما تحقق این اهداف لزوما به معنای ورود به جنگ نظامی نیست. اگر عواملی که در گذشته امریکایی ها و برخی متحدانشان را به سمت درگیری سوق می داد، امروز وجود نداشته باشد، احتمال وقوع یک منازعه جدید به شدت کاهش می یابد.

در گذشته فشار روانی ناشی از ناتوانی امریکا در کنترل ایران، نگرانی جدی اسراییل از توان موشکی ایران و رقابت های ژئوپلیتیکی در منطقه، از جمله عواملی بود که فضای درگیری را تشدید می کرد. امروز اما بسیاری از این عوامل یا تضعیف شده اند یا دست کم در وضعیت فعلی، فوریت گذشته را ندارند. ایران در شرایط کنونی، نه به دنبال تشدید تنش نظامی است و نه در پی ماجراجویی منطقه ای. ایران در حال حاضر بر حفظ هویت، منافع ملی و عناصر بازدارندگی خود تمرکز کرده و پیام روشنی را مخابره می کند: نه از توان دفاعی عقب نشینی می کنیم، نه برنامه های راهبردی خود را معامله می کنیم، اما همزمان به دنبال درگیری هم نیستیم.

در این میان، امریکا با یک وضعیت متناقض روبه رو شده است. واشنگتن از یک طرف با نمایش قدرت نظامی، اعزام ناوها و افزایش حضور در منطقه، تلاش کرده فشار حداکثری را حفظ کند و از سوی دیگر، می داند که ورود به یک درگیری مستقیم با ایران، هزینه هایی غیرقابل پیش بینی و احتمالا سنگین به همراه خواهد داشت. همین تناقض، امریکا را در موقعیتی قرار داده که نه می تواند به راحتی عقب نشینی کند و نه توان و اراده ورود به جنگ را دارد. اگر امریکا بدون دستاورد مشخص از منطقه عقب نشینی کند، هیبت و اعتبارش زیر سوال می رود و این پیام مخابره می شود که نمایش قدرت، نتیجه ای نداشته است.

اگر هم وارد درگیری شود، هیچ تضمینی وجود ندارد که بتواند آن را کنترل کند یا با هزینه ای محدود از آن خارج شود. در چنین شرایطی، دیپلماسی به منطقی ترین گزینه برای واشنگتن تبدیل شده است. امریکا تلاش می کند از مسیر فشار روانی و رسانه ای، به توافقی دست یابد که بتواند آن را به عنوان پیروزی دیپلماتیک به افکار عمومی خود و متحدانش عرضه کند؛ حتی اگر در واقعیت، این توافق مبتنی بر منافع متقابل و بده بستان باشد.

از سوی دیگر، این وضعیت می تواند برای ایران نیز فرصت ساز باشد. فرصتی که البته به شرط مدیریت درست فضای رسانه ای و روانی به نتیجه خواهد رسید. اگر تصویرسازی های تهدیدآمیز و جنگ طلبانه طرف مقابل، بدون پاسخ هوشمندانه در افکار عمومی تقویت شود، می تواند فضای داخلی و خارجی را علیه منافع ایران شکل دهد. اما اگر ایران بتواند روایت خود را به درستی منتقل کند و بر منطق گفت وگوی مبتنی بر احترام متقابل تاکید داشته باشد، شانس دستیابی به توافقی معقول افزایش می یابد.

یک توافق مطلوب، الزاما توافقی نیست که در آن یک طرف بازنده و طرف دیگر برنده مطلق باشد، بلکه توافقی موفق است که منافع دوطرف را به صورت منطقی تامین کند و حتی برای بازیگران دیگر، از جمله اروپا، قابل دفاع و قابل پذیرش باشد؛ به ویژه آنکه بسیاری از شرکای سابق برجام، در سال های اخیر عملا از روند تصمیم گیری کنار گذاشته شده اند. در جمع بندی این تحلیل می توان گفت، فضای کنونی بیش از آنکه به سمت درگیری نظامی حرکت کند، به سمت یک چانه زنی سخت و پیچیده دیپلماتیک پیش می رود.

پارادوکس قدرت و فشار، امریکا را به نقطه ای رسانده که راه حل نظامی پرهزینه و پرریسک است و توافق، تنها مسیر کم هزینه تر باقیمانده به نظر می رسد. برای ایران نیز، این مقطع می تواند همزمان سخت و امیدآفرین باشد؛ مقطعی که اگر با عقلانیت، انسجام داخلی و مدیریت هوشمندانه روایت ها همراه شود، می تواند به نتیجه ای پایدار و قابل دفاع منتهی شود.