جعفر گلابی در یادداشتی در اعتماد نوشت: ما به فرهنگ دیرپای خود مفتخریم که با دوستان مروت با دشمنان مدارا داشته ایم .در کشوری که واعظ قرن ها و نسل ها شیخ اجل قسم یاد می کند که مُلْک وُجود نیرْزد آنکه وُجودی زِ خود بیازاری، چگونه ممکن است شعله های آتش فراگیر شود و صغیر و کبیر را بسوزاند؟! معمای بزرگ دی ماه شدت خشونتی بود که در همه روایت ها به آن اذعان شده است! باید به این سوال گزنده پاسخ بدهیم که منشا آن همه خشم و نفرت کجا بوده و چگونه مجال ظهور یافته است؟ کاش کسی ثابت کند که همه ماجرای کشتن ها و سوزاندن ها وارداتی بوده است.

اگر چنین چیزی ثابت شود شاید بتوانیم نفس راحتی بکشیم و با سربلندی فریاد بزنیم که جامعه ایرانی از این میزان از خشونت و درندگی مبراست.با این حال باز هم باید بترسیم، بترسیم از اینکه جان انسان ها ارزان شود و حساسیت بالا و ستودنی نسبت به زندگی افراد از دست برود. قطعا در همه ناآرامی های دی ماه حتی یک جان باخته زیاد بود.حالا غم بالاتر از 3 هزار جان گرانسنگ را چه کنیم؟ آقای پزشکیان حق دارد شب ها نخوابد، التیام این زخم بزرگ سخت و شاید نشدنی باشد ولی نمی شود این زخم جانکاه سرباز بماند و تا عمق استخوان جامعه سرایت کند، باید چاره ای اندیشید.تشکیل گروه های علمی و مستقل ریشه یاب که دولت درصدد آن است آغاز فرآیند حقیقت یابی و درمان است ولی مهم تر، مرهم نهادن بر این زخم عمیق است. اگر به جامعه شناسان و روان شناسان و نخبگان دلسوز سیاسی مراجعه شود شاید راه درست و شجاعانه التیام زخم را نشان دهند و بشود از فشار این همه غم کم کرد.

احتمالا در جست وجوی علل بروز این همه نفرت و خشونت می توان به سرچشمه های صدها و هزاران جفا و خطا رسید. تاثیر القائات بیگانگان و بمباران بی وقفه رسانه ای قابل چشم پوشی نیست ولی حتی اگر همه خشونت ها را وارداتی بدانیم چرا معترضان عادی به سرعت صف خود را از خرابکاران جدا نکردند؟ به نظر می رسد شهروندان معترض هم اگرچه خشونت چندانی از خود بروز نداده اند ولی خشم شان آنقدر بوده است که تماشا کنند و نهی نکنند! اگر همه این دقایق روشن شود راه درمان هم شناخته خواهد شد.یکی از دلایل مسلم خشم معترضان عادی را باید در رواج خشونت های لسانی موجود در جامعه جست وجو کرد.مگر در انواع تریبون های رسمی و نیمه رسمی و غیررسمی به تندی با مخالفان سخن گفته نمی شود؟ آیا کم دیده ایم که حتی به بزرگان و مبارزان موثر در انقلاب گاهی بدترین تهمت ها و توهین ها روا داشته می شود؟

جمعیت های بزرگ خس و خاشاک نام گرفتند و چه بسیار افراد که کلمه ای مخالفت کردند و ضد انقلاب خوانده شدند! مرگ خواستن برای این و آن همچنان رواج دارد و...بازتاب چنین فضایی در جامعه چه بود؟ وقتی خشونت زبانی در این سطح رواج پیدا کرد بسیاری گفتند و نوشتند که این جدال های تند و کریه به جامعه سرایت خواهد کرد و کم کم از سخن به عمل سرازیر می شود.اتفاقا شاید وطن فروشان فحاش از همین جا سوراخ دعا را پیدا کرده با تمام توان به بازتولید قبیح ترین ناسزاها روی آوردند تا تنور خشم و خشونت و نفرت و کینه و دشمنی و جسارت را به مرز انفجار برسانند. متاسفانه حالا به جایی رسیده ایم که حتی در داخل ابراز ساده ترین مسائل با توهین و تهمت و دشنام روبه رو می شود.در جایی نوشتم در مورد رقم جان باختگان حوادث دی ماه جز رقم رسمی اعلام شده، شهروند ساده ای مثل من هیچ امکان درست و اخلاقی و مستند برای عددهای دیگر ندارد...با چنان حمله ای مواجه شدم که مسلمان نشنود، کافر نبیند!

سخن در این زمینه بسیار است ولی غم بزرگ بیش از 3 هزار جانباخته و داغداری خانواده ها باید همه را به خود آورد و بترساند. این سخن جدی است که اگر هر کس به سهم خود مسیرهای منتهی به ازدیاد کینه و نفرت را اصلاح نکند نه تنها عدالتی حاصل نخواهد شد و آزادی گسترش پیدا نمی کند که خدای ناکرده همه در مقابل هم قرار می گیرند و همه خواهند باخت و بیگانگان بر ویرانی ها جشنی که وعده اش را داده اند برپا خواهند کرد.