اکونومیست نوشت: با ورود جنگ روسیه علیه اوکراین به پنجمین سال خود، اقتصادی که آن را تأمین می کند به گونه ای دگرگون شده است که بازگرداندن آن—شاید حتی بدون بحرانی دیگر—دشوار یا ناممکن خواهد بود. غربی ها همچنان در انتظار فروپاشی اقتصاد روسیه اند. چنین نخواهد شد. اما این اقتصاد نیز بهبود نخواهد یافت. این کشور وارد آنچه کوهنوردان منطقه مرگ می نامند شده است: ارتفاعی بالاتر از 8000 متر که در آن بدن انسان سریع تر از آن که بتواند خود را ترمیم کند، خود را مصرف می کند.

اقتصاد روسیه در وضعیتی گرفتار شده که می توان آن را تعادل منفی توصیف کرد: حفظ انسجام ظاهری در حالی که به طور پیوسته ظرفیت آینده خود را نابود می کند. درآمدهای صادراتی در حال کاهش است و ضعف اقتصادی باعث می شود شکاف های بودجه ای نتواند از طریق افزایش درآمدهای مالیاتی پر شود. اقتصاد در سال 2025 تنها 1٪ رشد کرد. پیش بینی برای امسال بدتر است.

در چهار سال گذشته، اقتصاد روسیه به دو نظام متابولیک متمایز تقسیم شده است. نخست شامل صنایع نظامی و صنایع وابسته به آن است: اندام های حیاتی که در اولویت دریافت جریان خون قرار دارند. این بخش ها در حال رشدند، استخدام می کنند و سرمایه گذاری انجام می دهند. آن ها در دسترسی به نیروی کار، سرمایه و واردات در اولویت اند. نظام دوم شامل همه چیز دیگر است: بنگاه های خصوصی، کسب وکارهای کوچک، صنایع مصرفی. این ها اندام هایی هستند که در سرما رها شده اند. بخش تولیدی روسیه در مجموع طی سه سال گذشته 18.3٪ رشد کرده است. اما تمام این رشد—و حتی بیش از آن—از بخش نظامی ناشی شده است. تولیدات مرتبط با دفاع به تنهایی آن قدر گسترش یافته که رشد 20 درصدی در آمار کل ایجاد کرده است؛ به این معنا که صنعت غیرنظامی در همین دوره کوچک تر شده است.

خطرناک ترین ویژگی این ساختار جدید، سوختی است که می سوزاند. اقتصاد روسیه اکنون بر آنچه می توان رانت نظامی نامید تکیه دارد: انتقال های بودجه ای به شرکت های دفاعی که دستمزد و فعالیت اقتصادی ایجاد می کند. از نظر کارکردی، این وضعیت شبیه به درآمدهای بادآورده نفتی دهه 2000 است. اما تفاوتی اساسی وجود دارد. رانت نفتی از بیرون سیستم می آمد؛ خارجی ها برای یک دارایی قابل مبادله پول می پرداختند و این پول با آثار تکاثری واقعی در اقتصاد گردش می کرد. رانت نظامی، توزیع مجدد داخلی به سوی دارایی هایی است که برای تخریب طراحی شده اند. بدن برای تأمین انرژی، بافت عضلانی خود را می سوزاند.

این یک رکود چرخه ای نیست که سیاست پولی یا مالی بتواند آن را درمان کند. رکود مانند خستگی است: استراحت کنید و بهبود می یابید. وضعیت روسیه شبیه بیماری ارتفاع است: هرچه بیشتر بمانید، اوضاع بدتر می شود، فارغ از میزان استراحت.

محاسبات فرود برای کرملین را در نظر بگیرید. بخش دفاعی روسیه اکنون حدود 8٪ تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد. غیرنظامی سازی بدون سقوط به بحران مستلزم تحقق هم زمان پنج شرط است: تضمین های امنیتی معتبر که برداشت های تهدید کرملین را برآورده کند (که به نوبه خود میزان بازسازی توانایی های نظامی را تعیین خواهد کرد)؛ غیرنظامی سازی گسترده همراه با برنامه های مؤثر بازآموزی؛ دست کم لغو بخشی از تحریم ها برای دسترسی به فناوری؛ انقلابی در نظام تدارکات دفاعی که کارایی را بر جذب بودجه مقدم بدارد؛ و وجود اکوسیستمی سالم از شرکت های کوچک و متوسط که بتوانند منابع بازتخصیص یافته را جذب کرده و نوآوری را تقویت کنند. احتمال هم زمانی هر پنج مورد نزدیک به صفر است.

در همین حال، اکسیژن مالی در حال کاهش است. کسری بودجه برای سال 2025 به سرعت به 5.6 تریلیون روبل (73 میلیارد دلار)، معادل 2.6٪ تولید ناخالص داخلی، افزایش یافته است—بزرگ ترین میزان از زمان همه گیری. پرداخت های بهره بدهی دولتی امسال از مجموع هزینه های آموزش و بهداشت فراتر خواهد رفت.

قیمت های نفت فشار را افزایش می دهد. با توجه به اینکه نفت اورال، گرید اصلی روسیه، اکنون با تخفیف 25 تا 30 درصدی نسبت به برنت معامله می شود، درآمدهای صادراتی روسیه در حال حرکت به سوی پایین ترین سطح خود از سال 2020 است. درآمدهای بودجه ای نفت و گاز در ژانویه نسبت به سال قبل نصف شده و به اندکی کمتر از 400 میلیارد روبل رسیده است.

اما ضعف قیمت انرژی عمدتاً داستانی صرفاً روسی نیست. این وضعیت بازتاب کندی تورم زدایانه چین، رکود اروپا و جنگ های تجاری آمریکا است. هوای رقیق در ارتفاع، وضعیتی جهانی است. روسیه بیش از دیگران آسیب می بیند، اما دیگر دولت های نفتی نیز چنین اند.

این زمینه جهانی، ساختاری مشوقی وارونه ایجاد می کند. نظریه استاندارد اقتصادی می گوید وخامت شرایط باید کرملین را به سوی مذاکره برای پایان دادن به جنگ سوق دهد. بازیگری عقلانی که با هزینه های فزاینده روبه رو است، به دنبال خروج می گردد. اما ولادیمیر پوتین فقط به درجه اکسیژن خود نگاه نمی کند. او دیگر کوهنوردان را نیز زیر نظر دارد.

آنچه پوتین می بیند این است: اروپایی که با بحران ساختاری خود دست وپنجه نرم می کند، از نظر سیاسی چندپاره است و قادر به توافق بر سر مسائل راهبردی—از جمله روسیه—نیست؛ اوکراینی فرسوده که به حمایت غرب وابسته است، حمایتی که با هر چرخه انتخاباتی دچار تزلزل می شود؛ اقتصادی جهانی که بسیاری در آن دچار تنگی نفس اند و در انتظار بحرانی ناشی از بدهی های سنگین و سلاحی شدن تجارت هستند. اگر رقبای شما نیز در حال تضعیف باشند—و اگر باور داشته باشید می توانید درد را بیش از آن ها تحمل کنید—محاسبات تغییر می کند. فشار اقتصادی که باید به سازش منجر شود، در عوض منطق پایداری را تقویت می کند.

لایه ای عمیق تر نیز وجود دارد. در میان نخبگان روسیه، نه فقط در کرملین، این باور تقریباً همگانی وجود دارد که فارغ از چگونگی پایان این جنگ، هدف نهایی غرب مهار دائمی راهبردی روسیه است، نه صرفاً مجازات به خاطر اوکراین، بلکه برای محدود کردن ظرفیت توسعه روسیه برای همیشه. این باور به دشواری قابل رد کردن است. سیاست گذاران غربی آشکارا درباره طرح های مهار روسیه صحبت می کنند. چهار سال رویارویی، وابستگی به مسیر را در هر دو سو ایجاد کرده است.

اگر هر دو طرف انتظار رویارویی دائمی داشته باشند، مطابق آن عمل می کنند و رویارویی به تنها نتیجه باثبات تبدیل می شود. ترجیح آشکار روسیه—ادامه جنگ با وجود هزینه های فزاینده—تحت این انتظارات عقلانی است. منطقی است که به جنگ ادامه دهد و امیدوار باشد چیزی تغییر کند: اینکه ائتلاف غربی از هم بپاشد، اوکراین فرسوده شود، یا اولویت های دونالد ترامپ تغییر کند.

روسیه احتمالاً می تواند برای آینده قابل پیش بینی به جنگ ادامه دهد. اما هیچ کوهنوردی نمی تواند برای همیشه در منطقه مرگ زنده بماند—و همه کسانی که تلاش به فرود می کنند نیز جان سالم به در نمی برند. برای کرملین، جلوگیری از فرسایش اقتصادی دست کم مستلزم پایان دادن به جنگ است.

این به تنهایی تضمین کننده بهبود نیست. اما هر سال اضافی در این ارتفاع، ریسک سیستمیک را افزایش می دهد: خطر بحران مالی، فروپاشی نهادی، یا آسیبی آن چنان شدید که هیچ سیاست پساجنگی نتواند آن را جبران کند. پرسشی که سیاست گذاران غربی باید بپرسند این است که با آغاز فرود، چه نوع روسیه ای سر برخواهد آورد—و آیا کسی برای آنچه پس از آن می آید برنامه ای دارد یا نه.

منبع: انتخاب