​نشست سرنوشت ساز ایران و آمریکا امروز سه شنبه در حالی در سفارت عمان در شهر ژنو برگزار می شود که بسیاری از ناظران و تحلیلگران با نگرانی به انتظار نتیجه پایانی آن و پیامدها برای امنیت در خاورمیانه و خلیج فارس نشسته اند. ایران در حالی با یک تیم کامل سیاسی، حقوقی، اقتصادی و فنی در ژنو حاضر شده و به قول عراقچی با ابتکارات واقعی از جمله مشوق های اقتصادی به تیم آمریکا وارد میز گفت وگو می شود که مسائل فنی با محوریت آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز بخش مهم دیگری از این معادله پیچیده و دستیابی به هرگونه توافق بر سر جزییات غنی سازی را به خود اختصاص می دهد.

به گزارش دنیای اقتصاد، از این زاویه نقش آژانس به عنوان یک نهاد ناظر می تواند نقشی تعیین کننده در پرونده هسته ای ایران و کشمکش ها با واشنگتن داشته باشد. موضوعی که دیروز و یک روز قبل از آغاز مذاکرات، محور گفت وگوهای وزیر خارجه ایران و رافائل گروسی مدیرکل آژانس قرار گرفت.

امروز سه شنبه، 17 فوریه 2026، ژنو، شهر صلح و ساعت های دقیق، بار دیگر به صحنه آزمون تدبیر و دیپلماسی بدل شده است. دیپلمات های ایرانی و آمریکایی در حالی در معیت طرف عمانی پشت میز مذاکره می نشینند که بوی باروت تنش های منطقه ای هنوز از دور و نزدیک به مشام می رسد و عقربه ها تندتر از هر زمان دیگری می چرخند. اما این بار، در این شهر 203هزارنفری سوییسی، این ناظران و دیپلمات ها هستند که در هتل های ژنو می توانند مسیر را برای حل وفصل اختلاف ها هموار کنند.

سید عباس عراقچی، رییس دستگاه دیپلماسی ایران، صبح دوشنبه با انتشار پیامی در ایکس نوشت: با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمده ام. آنچه مطلقا در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدها. این در حالی است که دور جدید مذاکرات غیرمستقیم تهران-واشنگتن روز جمعه 17 بهمن 1404 در مسقط برگزار شد که در آن هیات های مذاکره کننده ایران و آمریکا، مجموعه ای از نظرات، ملاحظه ها و رویکردهای خود را از طریق بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به یکدیگر منتقل کردند.

​​نشست روز سه شنبه در ژنو، در شرایطی برگزار می شود که روز دوشنبه، فضای این شهر شاهد دیپلماسی فشرده ای بود. وزیر امور خارجه ایران در نشستی تعیین کننده با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی، در آستانه دور جدید مذاکرات هسته ای در ژنو دیدار کرد. طرفین طی این نشست به بررسی گره های کوری پرداختند که بر پرونده هسته ای ایران سایه انداخته است.

پس از نشست روز دوشنبه، گروسی طی پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد: هم اینک مذاکرات فنی عمیقی با وزیر امور خارجه ایران در راستای آماده سازی برای مذاکرات مهمی که قرار است در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم.

برای بسیاری از تحلیلگران، دیدار عراقچی و گروسی پیش از نشست سرنوشت ساز ژنو یادآور توافق قاهره است، توافقی که پیش تر میان ایران و آژانس بر سر همکاری های جدید دوجانبه در پایتخت مصر و با میانجی گری این کشور منعقد شد. البته این معاهده پس از قطعنامه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی در ماه نوامبر علیه ایران به محاق رفت و نتوانست به اهداف خود دست یابد و با فعال شدن مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی و بازگشت تحریم های شورای امنیت سازمان ملل، مقام های ایرانی اعلام کردند که این توافق لغو شده است.

اما اکنون به نظر می رسد که در آستانه مذاکرات روز سه شنبه در ژنو، عراقچی و گروسی چه بسا توانسته اند به چارچوبی جدید برای همکاری دست یابند. از یاد نباید برد که پس از تنش های موسوم به جنگ 12روزه و توافق قاهره، انتظارات از آژانس بین المللی انرژی اتمی برای کاهش تنش ها افزایش یافته است. توافق قاهره ثابت کرد که حتی در اوج بحران، زبان فنی بازرسی و نظارت می تواند صدای طبل های جنگ را خاموش کند.

​پرسش اصلی اما در این میان جایگاه نهاد بین المللی نظارت هسته ای در سناریوهای پس از نشست ژنو میان آمریکا و ایران است. در صورت زده شدن جرقه هایی از توافق در ژنو، نخستین سوال این خواهد بود: چه کسی تضمین کننده اصلی بر سر برنامه هسته ای ایران خواهد بود؟ پاسخ بی تردید آژانس بین المللی انرژی اتمی است. ایران به عنوان یکی از اعضای متعهد به پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT)، همواره بر حق قانونی خود برای بهره مندی از انرژی صلح آمیز هسته ای تاکید داشته و در عین حال، نظارت های آژانس را پذیرفته است.

از سوی دیگر، در زمینه ​راستی آزمایی محدودیت های احتمالی، هرگونه توافق بر سر درصد غنی سازی که بر سر آن گمانه زنی هایی نیز صورت گرفته، بی تردید نیازمند مهر تایید بازرسان آژانس است. همچنین، باید در نظر داشت که بحث های مطرح شده پیرامون خروج بخشی از مواد غنی شده یا رقیق سازی آن ها، بدون نظارت مستقیم و عملیاتی آژانس غیرممکن است.

از سوی دیگر، بازگشت بازرسان آژانس و حتی طرح حضور بازرسان آمریکایی در تاسیسات هسته ای آسیب دیده ایران (موضوعی که طی ماه های اخیر گروسی بارها خواستار آن شده بود)، نه تنها اقدامی فنی، بلکه پیامی سیاسی به جهان است مبنی بر اینکه برنامه هسته ای تهران در چارچوب های مقرر بین المللی باقی می ماند. ​​در عین حال، گزاره هایی چون رقیق سازی اورانیوم یا خروج 400 کیلوگرم اورانیوم غنی شده از کشور مساله ای نیست که به سادگی بتوان آن ها را در دستور کار قرار داد یا حتی بر سرشان توافق کرد. اما این جاست که آژانس وارد میدان می شود؛ رایزنی های اصلی و عملیاتی درباره چنین طرح هایی نیازمند پروتکل های دقیق فنی است که تنها کارشناسان آژانس قادر به تدوین و نظارت بر آن هستند.

​ایران بارها اعلام کرده است که فعالیت هایش تحت نظارت پادمان باقی می ماند. عضویت ایران در NPT، ستون فقرات استدلال های حقوقی تهران در مذاکرات است. با این حال، تلاقی این تعهدات با مطالبات سیاسی واشنگتن، فضایی غبارآلود ایجاد کرده است. اما ​دیدار عراقچی و گروسی در ژنو، نشان دهنده این واقعیت است که ایران قصد دارد مسیر فنی را از باج خواهی سیاسی جدا کند. اگر آژانس بتواند نقش خود را به عنوان یک نهاد بی طرف و فنی حفظ کند و تحت تاثیر فشارهای سیاسی قدرت های بزرگ قرار نگیرد، می تواند کاتالیزوری برای مذاکرات روز سه شنبه باشد.

اظهارات اخیر مقامات ایران طی روزهای اخیر نشان دهنده آن بوده که میل به حل وفصل مسالمت آمیز مسائل موجود، دست کم از نگاه تهران، بر هرگونه تنش زایی اولویت دارد. در همین رابطه، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفت که تهران برای آنکه نشان دهد به دنبال سلاح هسته ای نیست، بازرسی های آژانس بین المللی انرژی اتمی را حتی در تاسیسات زیر زمین یا کوه می پذیرد. وی در گفت وگویی با شبکه قطری الجزیره که روز یکشنبه 26 بهمن منتشر شد، اعلام کرد که بازرسی های آژانس می تواند ماهانه یا حتی روزانه باشد، تا به گفته او هرگونه فعالیت مشکوک شناسایی شود .

لاریجانی در ادامه گفت: حتی اگر فناوری (هسته ای) زیر زمین یا کوه باشد، اشکالی ندارد. آژانس می تواند آن را تحت نظارت داشته باشد و ما اجازه این نظارت را می دهیم. در عین حال، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بار دیگر تاکید کرد که ایران درباره برنامه موشکی خود مذاکره نخواهد کرد.

سخنگوی وزارت خارجه کشورمان نیز به تاریخ 27 بهمن تاکید کرد که تهران سودی در طولانی شدن مذاکره نمی بیند و ترجیح می دهد که مسائل در زودترین زمان ممکن حل شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در گفت وگویی با ایرنا تاکید کرد که تهران به دنبال به نتیجه رساندن مذاکره در حداقل بازه زمانی است و به همین منظور با یک تیم کامل سیاسی، فنی، حقوقی و اقتصادی در ژنو حضور دارد.

بقایی در بخشی از این گفت وگو افزود: ما در شرایط کاملا بدگمانی وعدم اعتماد مذاکره می کنیم. تجارب قبلی را داریم و مجاز نیستیم به هیچ عنوان این تجارب را حتی یک لحظه از پیش چشمانمان دور کنیم. بنابراین با این نگاه مواضع کشور را در قالب این چارچوب ها پیش می بریم. وی افزود: نشست ژنو در ادامه همان بحث هایی است که در عمان مطرح شد و امیدواریم بتوانیم به بهترین وجه تامین کننده منافع کشور باشیم.

در آن سوی معادله، وزیر خارجه آمریکا اعلام کرده با وجود مشکلاتی که در مسیر دستیابی به توافق میان واشنگتن و تهران وجود دارد، دولت دونالد ترامپ قصد دارد به تلاش برای حصول توافق ادامه دهد. مارکو روبیو روز دوشنبه گفت که با وجود مواجهه با دشواری ها، ایالات متحده همچنان به تلاش برای دستیابی به توافق با ایران ادامه خواهد داد. روبیو که برای دیدار با ویکتور اوربان، نخست وزیر مجارستان، به بوداپست رفته بود، در نشست خبری مشترک خود با اوربان گفت: رسیدن به توافق با ایران آسان نیست… اما رییس جمهور ترامپ با وجود مشکلات، همچنان به تلاش برای دستیابی به توافق ادامه می دهد.

بنا به گزارش رویترز، روبیو همچنین گفت: رییس جمهور آمریکا همواره نتایج مسالمت آمیز و راه حل های مبتنی بر مذاکره را ترجیح می دهد. او رییس جمهوری است که آمادگی خود را برای گفت وگو با هر کسی و دیدار با هر فردی نشان داده است و فکر می کنم اینجا فرصتی وجود دارد تا از طریق دیپلماسی به توافقی دست یابیم که نگرانی های ما را برطرف کند.

با اینکه هنوز مشخص نیست نتیجه مذاکرات پیش روی ایران و آمریکا در ژنو به چه سمت وسویی می رود، از یک نکته می توان مطمئن بود: مذاکرات امروز در ژنو، تنها جدال کلمات نیست، بلکه جدال بر سر آینده یک منطقه و ثبات بین المللی است. با در نظر گرفتن سایه سنگین بی اعتمادی میان تهران و واشنگتن، چه بسا میانجی گری فنی آژانس بتواند نوری بر این تاریکی بتاباند. به قول ژان مونه، دیپلمات فرانسوی و معمار اصلی اتحادیه اروپا، صلح تنها براساس اصل برابری می تواند حاصل شود.