در گذشته، اصلی ترین راه جنگنده ها برای فرار از دید رادار این بود که پایین تر از پوشش آن پرواز کنند. اما با ظهور رادارهای نگاه به پایین (look-down) که می توانستند هواپیما را در میان شلوغی بازتاب های زمینی تشخیص دهند، این روش تا حد زیادی کارآیی خود را از دست داد. امروز جنگنده های مدرنی مانند F-35 ساخت لاکهید مارتین با مجموعه ای گسترده از فناوری های پنهانکاری تلاش می کنند از شناسایی راداری دور بمانند. هواپیماهای نسل ششم مانند F-47 نیز با هدف پنهانکاری از همه زوایا طراحی می شوند.

نماد یک جنگنده که می تواند به روش های مختلف از شناسایی توسط رادار بگریزد، اف-35 است؛ هرچند تقریباً همه جنگنده های خط مقدم امروز به درجاتی از این ایده تقلید کرده اند. تفاوت در این است که اف-35 و F-22 Raptor از ابتدا با هدف گریز از رادار ساخته شدند. هواپیماهایی مثل F-15EX Eagle II تنها اقداماتی محدود برای کاهش اثر راداری دارند و اساساً پنهانکار محسوب نمی شوند. باید تأکید کرد که هیچ هواپیمایی، هرچقدر هم پنهانکار، نامریی نیست و همه قابل کشف، هدف گیری و سرنگونی هستند. هدف نامریی شدن نیست بلکه به تأخیر انداختن و گیج کردن فرآیند کشف شدن توسط رادار است.

عبارت زیر رادار پرواز کردن نمونه ای نادر از اصطلاحی نظامی است که وارد زبان روزمره شده است. این روش در جنگ جهانی دوم و سال های آغازین جنگ سرد رایج بود. برای مدتی در جنگ سرد، برخی هواپیماها تلاش می کردند آن قدر بالا پرواز کنند که از دسترس پدافند هوایی دور بمانند. بمب افکن XB-70 Valkyrie ساخت کمپانی نورث آمریکن برای پرواز با سرعت سه ماخ و بالاتر از جنگنده های رهگیر طراحی شده بود، اما وقتی به مرحله پرواز رسید، پیشرفت موشک های زمین به هوا آن را عملاً منسوخ کرده بود.

بعدها آمریکا B-1B Lancer ساخت راکول را توسعه داد تا با دنبال کردن پستی و بلندی های زمین از دید رادار پنهان بماند. این طرح به عنوان راه حلی موقت میان B-52 Stratofortress های قدیمی و پروژه ای که به B-2 Spirit انجامید شکل گرفت. پرواز در ارتفاع پایین فشار زیادی به سازه وارد می کند. به همین دلیل بسیاری از بمب افکن های لنسر امروزی خیلی سریع تر از قبل فرسوده می شوند، در حالی که بی-52ها هنوز عمر عملیاتی زیادی دارند.

رادارهای اولیه در تفکیک اهداف از بازتاب های زمینی مشکل داشتند و پردازش آنالوگ سیگنال، تشخیص هدف متحرک نزدیک زمین را دشوار می کرد. با توسعه رادارهای نگاه به پایین، این برتری هواپیماها از بین رفت و پنهان شدن در شلوغی زمین دیگر جواب نمی داد. علاوه بر آن، پرواز در ارتفاع کم، هواپیما را در برابر موشک های دوش پرتاب و پدافند کوتاه برد آسیب پذیر می کند و پیامدهایی مثل افزایش اصطکاک، کاهش برد، محدود شدن افق حسگرها و تضعیف عملکرد رادار خود هواپیما را به همراه دارد.

به جای پرواز در ارتفاع بالا یا پایین، جنگنده های مدرن مثل اف-35 طوری طراحی می شوند که در برابر دید رادار در معرض دید اما پنهان باشند. معروف ترین بخش این توانایی، کوچک کردن سطح مقطع راداری است. انرژی ارسالی رادار به شکلی بازتاب داده می شود که هدف روی صفحه رادار بسیار کوچک دیده شود و این موضوع به زاویه مشاهده بستگی دارد. مهم ترین عامل در کاهش این سطح مقطع، شکل هواپیما است. بدنه باید طوری ساخته شود که امواج را به جهتی غیر از فرستنده منحرف کند.

چنین چیزی به مهندسی فوق العاده دقیقی نیاز دارد و دیگر نباید خبری از پرچ های بیرون زده باشد. در هواپیماهای جدید تلاش می شود اثر موتور هم کاهش یابد. مواد جاذب رادار که در قالب رنگ روی بدنه قرار می گیرند نیز نقش مهمی در مخفی ماندن جنگنده دارند. به همین دلیل تقریباً همه اف-35ها یک رنگ خاکستری یکنواخت دارند و خبری از طرح های رنگی جذاب نسل های قدیمی نیست. این رنگ به استتار بصری در آسمان نیز کمک می کند.

مسئله دیگر به موتور هواپیما مربوط می شود و آن پنهانکاری فروسرخ است. امکان دارد جنگنده ها با سامانه های جست وجو و ردگیری حرارتی یا موشک های گرمایاب شناسایی شوند. خروجی موتور یک منبع حرارتی عظیم برای رادارهاست. هواپیماهای مدرن با پوشاندن بخش های داغ توربین و ترکیب گاز خروجی با هوای خنک تر تلاش می کنند رد حرارتی را کاهش دهند. حتی حداکثر سرعت اف-35 تا حدود 1.6 ماخ محدود شده تا گرمایش ناشی از اصطکاک هوا روی بدنه کمتر شود.

یکی از بزرگ ترین نوآوری های جنگنده های پنهانکار پیشرفته مثل F-35 Lightning II و F-22 Raptor، محفظه های داخلی حمل تسلیحات و حجم عظیم سوختی است که درون بدنه جای می گیرد. نصب بمب ها و موشک ها یا مخازن سوخت در قسمت بیرونی بدنه، روی صفحه رادار مثل فریاد زدن موقعیت است. هرچقدر هم هواپیما پنهانکار باشد، با آویزان کردن تجهیزات بیرونی این مزیت را از دست می دهد. توانایی سوپرکروز و سوخت داخلی فراوان اف-22 باعث شده عملاً نیازی به مخازن خارجی سوخت نداشته باشد.

با این حال همین ویژگی یک محدودیت مهم ایجاد می کند. هرچه قرار است حمل شود باید در همان محفظه های داخلی جا بگیرد. به همین دلیل نیروی هوایی ایالات متحده به دنبال کوچک تر کردن موشک ها است تا تعداد بیشتری در فضای محدود جای بگیرند. همزمان طرح هایی برای توسعه مخازن سوخت با اثر راداری اندک برای اف-22 دنبال می شود تا برد آن افزایش یابد.

برخی مقادیر سطح مقطع راداری جنگنده ها از نمای روبه رو بر اساس داده های GlobalSecurity به شکل زیر گزارش شده است:

حمل تسلیحات در داخل بدنه کار ساده ای نیست. برای نمونه Su-57 سال ها است وارد خدمت شده، اما تازه اخیراً نمایش عمومی حمل داخلی مهمات در آزمایش ها را داشته و هنوز روشن نیست در شرایط رزمی تا چه حد از این قابلیت استفاده می کند. جنگنده کره ای KAI KF-21 Boramae نیز با محفظه داخلی طراحی شده، ولی قرار است تا زمان ارتقای بعدی، مهمات را در بیرون بدنه حمل کند.

پنهانکاری فقط درباره چیزی که هواپیما بازتاب می دهد نیست بلکه به آنچه خود منتشر می کند هم مربوط می شود. جنگنده های مدرن به رادارهای با احتمال رهگیری پایین مجهز شده اند. این سامانه ها با پرش فرکانسی، شکل موج های گسترده و روش های دیگر کار می کنند. هواپیماها همچنین از هدف گیری غیرفعال و لینک های ارتباطی بسیار جهت دار بهره می برند. رادارهای AESA بخش حیاتی یک جنگنده پنهانکار امروزی هستند.

این رادارها وقتی در کنار سامانه های جست وجوی فروسرخ، جنگ الکترونیک و داده های بیرونی به کار گرفته شوند بیشترین کارآیی را دارند. هدف این نیست که هواپیما هیچ سیگنالی نفرستد بلکه باید تا جای ممکن کم یا به شکلی ارسال کند که شناسایی نشود. در مقابل، خانواده فلنکر شامل Su-30، Su-34 و Su-35 ستون فقرات ناوگان مدرن جنگنده های روسیه را تشکیل می دهند و عمدتاً به رادارهای PESA متکی هستند.

این رادارها بسیار قدرتمندند و برد کشف بالایی دارند، اما در عین حال به راحتی قابل شناسایی و مکان یابی هستند. مثل این است که در تاریکی با چراغ قوه دنبال کسی بگردید در حالی که طرف مقابل می تواند دقیقاً نور را هدف بگیرد.

پنهانکاری یک وضعیت ثابت نیست بلکه رقابتی دائمی است. شرکت Saab درباره JAS 39 Gripen E می گوید توانایی های تهاجمی جنگ الکترونیک، غلاف های اخلالگر با طیف فرکانسی گسترده و سامانه های فریب پرتاب شونده به جنگنده اجازه می دهد وارد آسمان های به شدت خطرناک و مورد منازعه شود و حتی با تهدیدهای پیشرفته ای مثل Su-57 یا سامانه دفاع موشکی S-400 مقابله کند و ابتکار عمل را به دست بگیرد.

جنگنده های مدرن از سه نوع تولیدکننده سیگنال استفاده می کنند: حافظه دیجیتال فرکانس رادیویی، داپلر و نویز. این ابزارها می توانند اصل وجود هواپیما را پنهان کنند یا رادار دشمن را درباره محل واقعی آن به اشتباه بیندازند. در نتیجه طرف مقابل عملاً راه حل شلیک مؤثری به دست نمی آورد. حتی می شود سیگنال هایی فرستاد که مثل اهداف جعلی روی صفحه رادار ظاهر شوند، روشن و خاموش شوند و تشخیص این که دشمن واقعی کجاست را سخت تر کنند.

مولد نویز، میدان نبرد را از پارازیت پر می کند تا رادار نتواند هدف واقعی را از میان انبوه داده ها بیرون بکشد. به بیان ساده تر، جنگنده های امروز فقط از رادار پنهان نمی شوند بلکه آن را غرق می کنند. طعمه های مجازی ایجاد می شود و اپراتور نمی داند کدام نقطه همان هواپیمای واقعی است.

F-35 Lightning II از ابتدا به عنوان یک جنگنده تهاجمی طراحی شده که مأموریت آن نفوذ به شبکه پدافندی دشمن و اجرای عملیات سرکوب یا انهدام پدافند هوایی است. این هواپیما خودش یک سامانه جنگ الکترونیک کامل به حساب می آید و می تواند رادارها را مختل کند. فراتر از آن، توان شلیک موشک هایی مثل AGM-88 HARM را دارد که مستقیماً به سراغ منبع انتشار امواج می روند و آن را نابود می کنند.

این موشک ها از انتشارات سیگنالی خود رادار علیه آن استفاده می کنند، روی فرستنده قفل می کنند و آن را از بین می برند. جنگنده ای مثل اف-35 در کنار هواپیماهای نسل چهارم مانند Eurofighter Typhoon و F-15EX Eagle II بهترین کارآیی را دارد. اف-35 در را می شکند و شکافی بزرگ در شبکه دفاعی دشمن ایجاد می کند، سپس جنگنده های نسل چهارم با حجم زیاد مهمات بیرونی وارد می شوند و از این حفره استفاده می کنند. به نوعی، یکی از روش های فرار نسل چهارم از رادار این است که پشت سر نسل پنجم حرکت کند. به همین دلیل در نیروی هوایی بریتانیا، اف-35 را قاتل می نامند و تایفون لقب اراذل را گرفته است.