فرارو- ژنو بار دیگر به صحنه ای برای یکی از حساس ترین بازی های دیپلماتیک جهان تبدیل می شود؛ جایی که قرار است ایران و ایالات متحده، بدون آنکه رودررو بنشینند، پیام های خود را از طریق یک واسطه قدیمی رد و بدل کنند. منابع دیپلماتیک ایرانی روز دوشنبه تأیید کرده اند که دور تازه ای از مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن، فردا در مقر سفارت سلطنت عمان در این شهر برگزار خواهد شد؛ مذاکراتی که در قلب آن، پرونده هسته ای ایران و مجموعه ای از اختلافات حل نشده میان دو کشور قرار دارد.

همزمان با این تحرکات پشت درهای بسته، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز آماده حضور در یکی از مهم ترین تریبون های بین المللی است. منابع دیپلماتیک اعلام کرده اند که او روز سه شنبه در کنفرانس خلع سلاح سازمان ملل متحد در ژنو سخنرانی خواهد کرد؛ تریبونی که انتظار می رود از آن برای تشریح مواضع ایران درباره خلع سلاح، امنیت بین المللی و احتمالاً دفاع از رویکرد تهران در قبال برنامه هسته ای استفاده کند.

در حالی که ژنو بار دیگر به میدان تحرکات دیپلماتیک بر سر پرونده هسته ای ایران تبدیل شده است، عالی ترین مقام امنیتی تهران و وزیر امور خارجه کشور، با ارسال پیام هایی هماهنگ، از آمادگی ایران برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن سخن گفته اند؛ توافقی که به گفته آنان، باید نگرانی ها را رفع کند، بی آنکه امنیت یا منافع ملی ایران را مخدوش سازد.

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در اظهاراتی که خبرگزاری تسنیم منتشر کرده است، تأکید کرد که تهران برای ورود به مذاکرات هسته ای عادلانه آمادگی کامل دارد. او با اشاره به وضعیت آماده باش دستگاه دیپلماسی و ساختار امنیتی کشور، تصریح کرد: ایران سطح آمادگی خود را افزایش داده است و برای مذاکراتی عادلانه که بتواند نگرانی ها را بدون لطمه زدن به امنیت آن برطرف کند، آماده است.

لاریجانی در عین حال، برخی گمانه زنی ها درباره ارائه پاسخ مکتوب از سوی ایران به مطالبات آمریکا را رد کرد و گفت: آنچه تاکنون رخ داده، صرفاً تبادل دیدگاه ها بوده است؛ روندی که همچنان ادامه دارد. او تاکید کرد که کشورهای منطقه نیز از دستیابی به یک راه حل سیاسی برای حل وفصل پرونده هسته ای ایران حمایت می کنند.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ارزیابی تهران از روند گفت وگوها را مثبت توصیف کرد، اما این ارزیابی را مشروط دانست. او هشدار داد که مذاکرات نباید به ابزاری برای اتلاف وقت یا تحمیل موضوعاتی خارج از چارچوب هسته ای تبدیل شود؛ موضعی که نشان دهنده حساسیت تهران نسبت به گسترش دامنه مذاکرات به حوزه های غیرهسته ای است. لاریجانی همچنین بر پایبندی ایران به چارچوب های حقوقی بین المللی تأکید کرد و گفت تهران نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی را در چارچوب معاهده عدم اشاعه سلاح های هسته ای می پذیرد؛ تأکیدی که می تواند تلاشی برای نمایش تعهد ایران به قواعد رسمی نظام عدم اشاعه تلقی شود.

در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با ورود به ژنو برای ادامه مذاکرات هسته ای با ایالات متحده، موضعی قاطع اما دیپلماتیک اتخاذ کرده است. او در پیامی که در حساب کاربری خود در شبکه ایکس منتشر کرد، تصریح کرد که تسلیم شدن در دستور کار قرار ندارد و ایران با ابتکارهای واقع بینانه وارد این دور از مذاکرات شده است.

عراقچی تأکید کرد که تهران با رویکردی سازنده به میز مذاکرات بازگشته، اما در برابر فشارهای سیاسی یا تهدیدها عقب نشینی نخواهد کرد. او تصریح کرد که هر توافق احتمالی باید بر پایه احترام متقابل شکل گیرد و منافع ملی ایران را تضمین کند؛ شرطی که به وضوح خطوط قرمز تهران در این مذاکرات را ترسیم می کند.

شبکه سی بی اس نیوز در گزارشی تازه، از یک پیام محرمانه و سرنوشت ساز پرده برداشته است: دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در دیداری که ماه دسامبر گذشته در اقامتگاه مارالاگو با بنیامین نتانیاهو برگزار کرد، به نخست وزیر اسراییل اطلاع داده است که در صورت شکست مذاکرات با تهران، واشنگتن از حملات اسراییل به برنامه موشک های بالستیک ایران حمایت خواهد کرد.

این گزارش، بر اساس اطلاعات منابع آگاه، نشان می دهد که تنها دو ماه پس از این دیدار، گفت وگوهای محرمانه ای در سطوح عالی ارتش آمریکا و نهادهای اطلاعاتی این کشور آغاز شده است؛ گفت وگوهایی که نه بر احتمال وقوع حمله اسراییل، بلکه بر چگونگی حمایت عملی واشنگتن از چنین سناریویی متمرکز بوده است.

به گفته دو مقام آمریکایی، یکی از محورهای اصلی این رایزنی ها، بررسی امکان تأمین سوخت هوایی برای جنگنده های اسراییلی بوده است؛ اقدامی حیاتی که می تواند برد عملیاتی این هواپیماها را برای اجرای حملات دوربرد افزایش دهد. همزمان، موضوع حساس دریافت مجوز عبور از حریم هوایی کشورهای واقع در مسیر احتمالی حمله نیز مورد بررسی قرار گرفته است؛ عاملی که نقش تعیین کننده ای در امکان پذیری هرگونه عملیات نظامی ایفا می کند.

با این حال، ابهام های مهمی در این زمینه وجود دارد. به گزارش سی بی اس نیوز ، هنوز مشخص نیست کدام کشورها حاضر خواهند شد اجازه استفاده از حریم هوایی خود را برای چنین عملیاتی صادر کنند. در همین حال، کشورهایی مانند اردن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به طور علنی اعلام کرده اند که اجازه استفاده از آسمان خود را برای حمله به ایران یا هرگونه اقدام تلافی جویانه ایران علیه کشورهای دیگر نخواهند داد؛ موضعی که پیچیدگی های عملیاتی این سناریو را افزایش می دهد.

در حالی که ژنو بار دیگر به صحنه تحرکات دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده تبدیل شده است، یک شبکه عبری با ارائه تحلیلی بدبینانه، چشم انداز دستیابی به هرگونه توافق میان دو طرف در دوران دونالد ترامپ را بسیار بعید توصیف کرده و نقش مستقیم بنیامین نتانیاهو در شکل دهی به این فضای بی اعتمادی را برجسته کرده است.

کانال 14 اسراییل به نقل از تحلیلگر سیاسی خود به نام ماتی توشفیلد، گزارش داده است که احتمال امضای هرگونه توافق میان رییس جمهور آمریکا و ایران بسیار اندک است؛ ارزیابی ای که ریشه در سابقه تقابل ترامپ با توافق هسته ای پیشین و همچنین تلاش های سیاسی اسراییل برای تضعیف اعتماد واشنگتن به تهران دارد.

توشفیلد در تحلیل خود یادآور شده است که ترامپ همواره توافق هسته ای دوران باراک اوباما را به تمسخر گرفته و آن را نمونه ای از یک توافق ضعیف دانسته است. به گفته او، همین رویکرد بود که در نهایت به خروج رسمی ایالات متحده از این توافق در دوران ریاست جمهوری ترامپ انجامید؛ تصمیمی که مسیر روابط تهران و واشنگتن را وارد مرحله ای تازه از تقابل کرد.

او با استناد به همین پیشینه سیاسی، تأکید کرده است که هیچ نشانه ای از آمادگی ترامپ برای ورود به مذاکرات جدی با ایران دیده نمی شود. به گفته این تحلیلگر، تصور این که واشنگتن در دوران ترامپ وارد مذاکراتی شود که بر پایه اعتماد به ایران شکل گیرد، یا تحریم های اقتصادی را لغو کند و منابع مالی تهران را آزاد سازد، تقریباً غیرممکن به نظر می رسد.

در بخش دیگری از این تحلیل، نقش بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، به عنوان یکی از عوامل کلیدی در شکل دهی به این فضای بی اعتمادی مورد توجه قرار گرفته است. توشفیلد به دیدار اخیر نتانیاهو و ترامپ در اقامتگاه مارالاگو اشاره کرده و آن را نشستی با سطحی غیرمعمول از محرمانگی توصیف کرده است؛ دیداری که به گفته او، چه پیش از برگزاری و چه پس از آن، تأثیری عمیق تر از دیدارهای معمول میان دو طرف داشته است. به گفته این تحلیلگر، تمرکز اصلی نتانیاهو در این دیدار، تلاش برای تغییر نگاه ایالات متحده نسبت به امکان اعتماد به ایران بوده است.

توشفیلد در ادامه مدعی شده است که در محافل سیاسی تل آویو این ارزیابی در حال تقویت است که حتی انعطاف یا امتیازدهی احتمالی ایران نیز نمی تواند اعتماد واشنگتن را جلب کند. او تصریح کرده است که نتانیاهو به طور فعال تلاش کرده است تا اعتبار ایران را در نگاه سیاست گذاران آمریکایی تضعیف کند و این پیام را منتقل سازد که نباید به وعده های تهران اعتماد کرد. به گفته این تحلیلگر، نتانیاهو برای تقویت این دیدگاه، علاوه بر استدلال های سیاسی، از اطلاعات و ارزیابی های اطلاعاتی اسراییل و همچنین نمونه هایی از فعالیت های گذشته ایران استفاده کرده است تا موضع خود را در برابر هرگونه توافق احتمالی مستحکم تر کند.

برآوردهای راهبردی منتشرشده در محافل پژوهشی اسراییل نشان می دهد که مواجهه تل آویو با پرونده ایران، صرفاً تابع تغییر رؤسای جمهور آمریکا یا نوسانات تاکتیکی سیاست واشنگتن نیست، بلکه بر یک دکترین عمیق و ریشه دار امنیتی استوار است؛ دکترینی که میان بقای اسراییل و تداوم نظام سیاسی در تهران، رابطه ای مستقیم و متضاد تعریف می کند و همین نگاه، پایه گذار سیاستی سخت گیرانه و غیرقابل انعطاف در قبال مذاکرات هسته ای شده است.

بر اساس این ارزیابی ها، سیاست اسراییل در قبال ایران بر یک اصل بنیادین استوار شده است: یا همه چیز، یا هیچ چیز . این اصل، به معنای مخالفت با هرگونه توافق تدریجی یا مصالحه محدود تلقی می شود و در چارچوب آن، تنها سناریوی مطلوب برای تل آویو، تغییری بنیادین در ساختار قدرت در ایران تعریف شده است.

در همین چارچوب، تحلیلگران اسراییلی معتقدند شروطی که تل آویو با همراهی واشنگتن مطرح کرده، از ابتدا با آگاهی از غیرقابل پذیرش بودن آن ها از سوی تهران طراحی شده اند. این شروط، به گفته این منابع، عملاً راه را برای سناریویی جایگزین باز می کند که همان گزینه نظامی است؛ گزینه ای که می تواند یا از طریق تصمیم مستقیم ایالات متحده در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ اجرا شود یا از طریق عملیات نظامی اسراییل که با دریافت چراغ سبز از واشنگتن، فضای مانور گسترده تری پیدا کند.

روزنامه عبری معاریو در این زمینه گزارش داده است که هدف راهبرد آمریکا، نه فروپاشی کامل نظام ایران، بلکه مهار تدریجی توانمندی های آن، حفظ ثبات منابع انرژی و جلوگیری از شعله ور شدن یک جنگ فراگیر منطقه ای است. این دیدگاه، در واقع بر مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید تنش متمرکز شده است. در مقابل، دکترین امنیتی اسراییل بر مجموعه ای از نگرانی های وجودی استوار شده است؛ نگرانی هایی که از نگاه تل آویو، مستقیماً با بقای این کشور در نقشه ژئوپلیتیکی خاورمیانه گره خورده است.

از نگاه برخی تحلیلگران، لحن تند دونالد ترامپ نسبت به ایران بیش از آنکه مقدمه یک اقدام نظامی باشد، بخشی از یک راهبرد حساب شده برای افزایش فشار سیاسی است. کورش احمدی، دیپلمات پیشین، این تغییر لحن را در چارچوب تاکتیک های چانه زنی ارزیابی می کند. به گفته او، هدف اصلی از این موضع گیری های تند، وادار کردن ایران به ارائه امتیازهای بیشتر در میز مذاکرات است.

بر اساس این تحلیل، افزایش فشار نظامی و سیاسی آمریکا، بخشی از راهبردی گسترده تر برای تقویت اهرم چانه زنی واشنگتن محسوب می شود؛ راهبردی که هدف آن، سوق دادن ایران به پذیرش محدودیت های شدیدتر به ویژه در حوزه غنی سازی اورانیوم است. در واقع، این فشارها نه به عنوان مقدمه جنگ، بلکه به عنوان ابزار تقویت موقعیت مذاکره ای آمریکا طراحی شده اند.

در سطح راهبردی، نقطه اصلی اختلاف میان دو طرف، مفهوم غنی سازی صفر است؛ مفهومی که به یکی از ارکان اصلی سیاست هسته ای دولت ترامپ تبدیل شده است. در حالی که ایران بر حق خود برای غنی سازی تأکید می کند و آن را بخشی از حقوق مشروع خود در چارچوب معاهدات بین المللی می داند، واشنگتن تلاش می کند یا توقف کامل این فعالیت را تحمیل کند یا دست کم، آن را به طور موقت متوقف سازد.

همزمان، موضوعات دیگری مانند برنامه موشکی ایران و نقش آن در حمایت از گروه های منطقه ای نیز وارد فضای مذاکرات شده اند. با این حال، احمدی معتقد است که این مسائل ممکن است بیش از آنکه اهداف راهبردی اصلی آمریکا باشند، نقش ابزارهای تاکتیکی برای افزایش فشار را ایفا کنند. از نگاه واشنگتن، اولویت اصلی همچنان مهار پیشرفت هسته ای ایران است، در حالی که موضوع موشکی که برای اسراییل اهمیتی حیاتی دارد می تواند بخشی از یک معامله گسترده تر باشد.

با وجود تهدیدهای لفظی درباره تغییر نظام، این تحلیل تأکید می کند که چنین سناریویی در عمل در دستور کار آمریکا قرار ندارد. تغییر حکومت از طریق اقدام نظامی، مستلزم یک عملیات زمینی گسترده، پرهزینه و پیچیده است؛ اقدامی که نه با ظرفیت های نظامی فعلی آمریکا در منطقه همخوانی دارد و نه از نظر سیاسی، حمایت داخلی و بین المللی لازم را در اختیار دارد. در نتیجه، آنچه در حال حاضر در جریان است، نه حرکت به سمت جنگ، بلکه یک بازی پیچیده از فشار و مذاکره است؛ راهبردی که در آن، تهدید نظامی و دیپلماسی به طور همزمان به کار گرفته می شوند تا موازنه قدرت در میز مذاکره تغییر یابد.