فرارو نگاهی به اظهارات دیپلمات های ایرانی و دیگر مقامات سیاسی که درباره پرونده هسته ای اظهارنظر می کنند، نشان می دهد آن ها همچنان معتقدند فرمول برجام تنها مسیر دیپلماتیک برای حل پرونده هسته ای میان تهران و واشنگتن است.

به گزارش فرارو، فرمول برجام الزاماً اشاره ای به محتویات و جزییات یک توافق هسته ای ندارد، بلکه چارچوب تعریف شده از سوی ایران برای گفت وگو با طرف های مقابل در موضوع پرونده هسته ای است. فرمولی که بر اساس گفته های عباس عراقچی در رویدادهای مختلف، به طور خلاصه می توان آن را در انجام اقدامات اعتمادساز از سوی جمهوری اسلامی در مورد برنامه هسته ای و رفع تحریم های اقتصادی از سوی آمریکا در ازای این امتیازات دانست.

فرمول برجام اصطلاحی بود که چند بار عراقچی در اظهارات رسانه ای اش آن را به عنوان مبنای مذاکرات مطرح کرد. فرمولی که البته بر پایه اصل تبادل امتیاز میان طرف های مذاکره بنا شده و مخلوق مذاکرات برجام نیست، بلکه آن توافق نمونه به ثمر نشستن فرمول مذکور است. فرمول برجام می گوید ایران از حق غنی سازی خود با توجه به نیازهایش دست نمی کشد، اما حاضر است محدودیت ها و تعهداتی را بپذیرد؛ در ازای آن طرف مقابل تحریم های اقتصادی خود را بردارد.

عراقچی در مصاحبه های اخیر خود همچنان این فرمول و چارچوب را ترسیم می کند، اما اصطلاح فرمول برجام را به کار نمی برد. او آبان امسال در مصاحبه ای با الجزیره گفت: فرمولی که سال 2015 به کار گرفته شد هنوز هم می تواند به کار گرفته شود. آن فرمول این بود که ایران در خصوص برنامه هسته ای خودش اعتمادسازی می کند و در مقابل نیز تحریم ها برداشته می شود.

وزیر خارجه همچنین در گفت وگوی دیگری که با الجزیره در جریان سفر اخیرش به قطر پس از مذاکرات عمان داشت، به موضع حاکمیتی ایران درباره عدم خروج ذخایر اورانیوم از کشور، انجام غنی سازی بر اساس نیازهای ایران و آمادگی برای کاهش سطح آن تأکید کرد.

عراقچی اما در آخرین مصاحبه خارجی خود که با شبکه راشاتودی انجام داد، ضمن تأکید بر نیازهای کشور از ادبیات مبتنی بر فرمول برجام فراتر رفت. او گفت: بگذارید درباره حسی که از طرف های معامله آقای ویتکوف و آقای کوشنر گرفتم بگویم. فکر می کنم آن ها تلاش می کنند از جنگ جلوگیری کنند و راه حل دیپلماتیک پیدا کنند و این عاقلانه ترین تصمیمی است که رییس جمهور ترامپ می تواند بگیرد. به ما گفته شده که نیت آن ها پیدا کردن راه حلی مسالمت آمیز است. اگر جدی هستند، ما هم جدی هستیم، هرچند هنوز کاملاً مطمئن نیستیم. ماهیت صلح آمیز غنی سازی مهم است. برای راکتورهای تولید برق، غنی سازی زیر 5 درصد لازم است. در برخی موارد خاص مثل راکتور تحقیقاتی تهران (TRR)، به غنی سازی 20 درصد نیاز است. بنابراین معتقدم می توانیم به توافقی بهتر از توافق اوباما یا برجام برسیم. من در بیست سال گذشته در حوزه مذاکرات هسته ای فعالیت داشته ام. می دانم که این امر دست یافتنی است؛ می توانیم به توافقی بهتر از گذشته برسیم و قادر هستیم تضمین کنیم که هیچ سلاح هسته ای وجود نداشته باشد. نبود سلاح هسته ای نگرانی اصلی کسانی است که دغدغه دارند. ما می توانیم آن را تضمین کنیم.

یکی از معضلات نظام بین الملل از ژانویه 2025 تا کنون این است که فردی مانند ترامپ آن سوی میز قرار دارد. تحلیلگران داخلی بر این موضوع تأکید می کنند که سیاست خارجی ترامپ به صورت کلاسیک از دل اندیشکده ها و مراکز علمی نمی گذرد. این مسئله در کنار ویژگی های شخصیتی او و در جایگاه ریاست جمهوری آمریکا، شرایط را برای سازوکارهای نظام بین الملل سخت می کند. همواره گفته می شود که او دنبال توافقی فراتر از برجام است.

ترامپ سنگین ترین تعابیر را برای برجام و باراک اوباما، به عنوان رییس جمهوری که این توافق در زمان قدرت او به دست آمد، به کار برده است. او حتی پیش از آن که سال 2016 رییس جمهور شود، به عنوان نامزد جمهوری خواهان در یکی از اظهارنظرهای خود خطاب به کری گفته بود: باور نمی کنم کری چنین توافق وحشتناک و شرم آوری را امضا کرده باشد. نمی دانم چه چیزی باعث شده است وی یکی از احمقانه ترین و بدترین توافق هایی را که تاکنون دیده ام، امضا کند.

ترامپ در همان دوران مبارزات انتخاباتی 2016 طی سخنرانی در کمیته امور عمومی آمریکا و اسراییل (لابی ایپک)، مهم ترین اولویتش در صورت پیروزی در انتخابات آن سال را برچیدن توافق هسته ای با ایران اعلام کرد. او در دوران اول ریاست جمهوری اش تا زمانی که از برجام بیرون رفت نیز بارها بر این موضوع تأکید کرد که برجام را ناشیانه ترین توافق، توافق هسته ای وحشتناک، فاجعه بار، توافق جامع بد و احمقانه ترین می داند.

با توجه به نظرات ترامپ در خصوص برجام، اظهارات فراهسته ای او در دو روز اخیر، تأکید بر عدم پذیرش غنی سازی در خاک ایران، بمباران تأسیسات هسته ای در جنگ 12روزه و اعزام گسترده نیروی نظامی به منطقه، این سؤال به صورت جدی وجود دارد که آیا رییس جمهور فعلی آمریکا توافقی بر مبنای سازوکار برجام که از آن خارج شده بود را می پذیرد یا نه.