حسین علایی در روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: اعتراضات دی ماه 1404 از جمله اعتراضاتی است که هر از چند گاهی در ایران رخ می دهد. ریشه این اعتراضات را باید در چند عامل مهم جستجو کرد. شاید بتوان مهم ترین عامل اعتراضات مردم را در وجود نارضایتی های گوناگون در بخش های زیادی از جامعه از جمله در بین جوانان دانست.

نارضایتی از وضعیت معیشتی، عقب افتادن از توسعه اقتصادی، مشکلات اجتماعی، وجود مقرراتی که موجب کاهش حضور مردم در انتخابات های مختلف می شود، عدم آزادی فضای مجازی و مسدود بودن بسیاری از بسترهای ارتباطی نوین، وجود بیکاری گسترده بویژه در بین جوانان و تحصیل کردگان، جرم انگاری بسیاری از تخلفات، وجود زندانیان فراوان و برخی فسادهای اداری و رانتخواری های اقتصادی و سیاسی، همگی موجب ناخرسندی جامعه از وضع موجود کشور شده اند.

ازسوی دیگرعدم امید به بهبود وضعیت کشور در آینده و نبود چشم انداز روشنی برای داشتن زندگی مناسب و همچنین افزایش مستمر فقر و نابرابری ها نیز از بسترهای دیگر بروز اعتراضات هستند.

از طرفی وجود تحریم های ظالمانه آمریکا و اروپا علیه مردم ایران، هر روز اوضاع اقتصادی کشور را بدتر می کند و معیشت مردم را خراب تر می نماید. طبیعی است که یکی از اهداف مهم آمریکا و اسراییل از افزایش فشارهای تحریم های هوشمندانه، فروپاشاندن اقتصاد ایران است که این امر نیز موجب نارضایتی مردم شده است.

علاوه بر نارضایتی موجود که بستر مهم و اصلی بروز اعتراضات در کشور است، باید به شیوه و نحوه حکمرانی در اداره امور کشور هم اشاره کرد. این شیوه حکمرانی در حوزه های مختلف، تا حدود زیادی موجب تولید نارضایتی سیستماتیک در بین بخش قابل توجهی از مردم شده است. برای مثال بهره گیری نادرست از قانون نظارت، باعث شده اکثر فعالین سیاسی کشور احساس ناخرسندی از شیوه تأیید صلاحیت ها و نحوه برگزاری انتخابات های مختلف داشته باشند و یا ساز و کار اقتصاد دولتی و قیمت های دستوری، موجب ایجاد نارضایتی برای اکثر فعالین حوزه اقتصاد و صنعت در بخش خصوصی شده است.

همچنین ایجاد محدودیت های پیوسته و مستمر در اینترنت و فضای مجازی، موجب لطمات و صدمات اساسی به کسب و کارهای نوین زده است که موجب نارضایتی عمیق صاحبان کسب و کارهای دیجیتالی و نیز دانشگاهیان و فرهیختگان و دانشجویان شده است.

از طرفی عدم ارتباط مناسب و مراودات فعال بخش های مختلف اقتصادی، تجاری، صنعتی و علمی ایران با کشورهای پیشرفته جهان، موجب عقب ماندگی ایران در حوزه های مختلف تجاری و فناوری شده است.

با وجود چنین وضعیتی، برنامه ریزی آمریکا و اسراییل برای بهره برداری از نارضایتی مردم ایران به منظور سوار شدن بر خواسته ها و اعتراضات آنان و اعلام رسمی آن ها مبنی بر اقدام جهت کمک رسانی به معترضین ایران جهت به خشونت کشاندن اعتراضات و دعوت رسمی آن ها برای حمله به مراکز دولتی و نهادهای انتظامی، امنیتی و نظامی نیز از جمله عوامل مؤثر در انحراف اعتراضات مسالمت آمیز به رفتار خشونت آمیز و ایجاد نا امنی در جامعه بوده است.

بنابراین می توان گفت افزایش فشارهای مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، روانی و امنیتی، موجب شده تاب آوری جامعه تا حد زیادی از دست برود و جوانان در این جامعه ناآرام با حضور در خیابانها بخواهند به تخلیه احساسات و هیجانات خود و بیان ناخرسندی ها بپردازند.

همچنین عدم پاسخگویی مناسب و به موقع به حرف ها و خواسته های معترضین و ناکارآمدی در مدیریت بحران، موجب بروز تلفات تأسف بار در صحنه های خیابانی شده است که خود این کشتارها به نوبه خود، موجب ایجاد زمینه و بستر جدید برای بروز نا آرامی های بعدی می شود.

بنابراین می توان گفت که عوامل خارجی در ایجاد نارضایتی های اقتصادی در ایران، نقش اول را دارند و دولت های متخاصم بهترین استفاده را از وجود نارضایتی های مردم جهت افزایش گسل های داخلی می کنند و تلاش زیادی برای خیابانی کردن ابراز نارضایتی های مردم در جامعه انجام می دهند.

در اعتراضات اخیر هم آمریکا و اسراییل تا حد زیادی در پشت بروز آن و نیز به خشونت کشاندن رفتار معترضین در شهرهای مختلف و حمله به مساجد، بازارها، امام زاده ها، کلانتری ها و سایر مراکز دولتی بودند.

ازسوی دیگر عوامل داخلی هم باعدم تغییر در شیوه های شکست خورده حکمرانی در حوزه های مختلف و نیز تلاش برای حفط قدرت با بگیر و ببندها و با تکیه بر نهادهای امنیتی و انتظامی، موجبات استمرار نارضایتی ها را فراهم می آورند.

وقتی بیش از یک هفته از اعتراضات گذشت، اسراییل، رضا پهلوی را فعال کرد تا او هم به صحنه دمیدن بر ناآرامی ها بیاید و پیام بدهد و نقش جلودار را ایفا کند. زیرا اسراییل سال ها برای خانواده شاه، هزینه کرده است تا از آن ها در زمان مناسب برای ضربه زدن به ایران استفاده کند. فراخوان رضا اسراییلی در واقع تلاشی برنامه ریزی شده توسط اسراییل بود تا مسیر اعتراضات را به سوی مداخله خارجی سوق دهد. اعلام ترامپ مبنی بر اینکه مردم در خیابانها بمانند تا کمک های آمریکا برسد، عملاً توطئه ای خطرناک برای به خشونت کشاندن اعتراضات مسالمت آمیز مردم بود که متأسفانه تا حد زیادی هم موفق شد.

نبود رهبری جریانات مخالف در داخل کشور برای هدایت اعتراضات مردم و فعال نبودن احزاب قانونی در چنین شرایطی، عملاً موجب شد خارج نشینان وابسته و مزدور بتوانند خود را به عنوان رهبران مخالفین برای مردم مطرح کنند و اهداف خود را به عنوان اهداف معترضین مطرح نمایند.

از طرفی شاید تصور ترامپ بر آن بود که اعتراضات و نا آرامی ها طی هفته ها به طول خواهد انجامید و فرصت کافی برای مداخله نظامی آمریکا فراهم می آید. اسراییل هم، اسب پیر کودک شاه را زین کرده بود تا او را به ایران بازگرداند و مزدور خود را بر مردم ایران تحمیل نماید.

اما خاتمه یافتن اعتراضات در 20 دی ماه و حضور گسترده مردم در راهپیمایی های 22 دی ماه در سراسر کشور، موجب شد تا آمریکا و اسراییل سرخورده و مأیوس شوند و نتوانند به وعده های خود در حمایت از آشوب و خشونت در ایران جامه عمل بپوشانند.

البته اعزام ناوهای آمریکایی به سوی آب های اطراف ایران، اهداف دیگری را نیز درحال حاضر دنبال می کند. هدف آمریکا در گسیل کشتی های جنگی به سوی ایران، تلاش برای تسلیم کردن ایران در حوزه غنی سازی هسته ای است. ترامپ می خواهد با بهره گیری از قدرت نظامی و زور عریان، ایران را وادار کند تا به صورت رسمی دست از غنی سازی اورانیوم بردارد و چرخه صنعت هسته ای خود را به طور کامل تعطیل کند تا اسراییل احساس آرامش کند.

البته هدف دیگر آمریکا هم روحیه دادن به عوامل اسراییل در داخل ایران است تا شاید بتواند دوباره اعتراضات را شعله ور نماید و آنگاه اگر شرایط را فراهم دید، در ایران مداخله نظامی کند و دست به کشتار بزند.

به نظر می رسد که حاکمیت باید تلاش خود را برای تولید رضایت و خوشحال کردن مردم از طریق اتخاذ سیاست مدارا و مهربانی قرار دهد تا بتواند سرمایه اجتماعی خود را افزایش دهد و نگران از بروز نا آرامی ها نشود. بدین منظور اقداماتی به شرح زیر را می تواند در دستور کار خویش قرار دهد.

1- واگذاری سیاست خارجی به دولت و اجازه دادن به دولت برای مدیریت خصومت آمریکا و اسراییل با ایران

2- اجازه دادن به دولت جهت انجام مذاکره مستقیم با دولت متخاصم آمریکا به منظور کنار زدن سایه جنگ از سر کشور و تلاش برای رفع تحریم ها و توسعه روابط با کشورهای مختلف جهان بجز با رژیم صهیونیستی

3- بهره گیری از سیاست خارجی متوازن و بازگشت به سیاست نه شرقی، نه غربی به منظور افزایش قدرت دیپلماسی ایران و تلاش برای ایفای نقش فعال ایران در زنجیره تأمین و در زنجیره ارزش جهانی

4- در دستور کار قرار دادن اجرای سند چشم انداز 20ساله که براساس آن ایران بایستی امسال جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری را در منطقه پیدا می کرد.

5- در اولویت قرار دادن عملی توسعه اقتصادی کشور و همسو سازی تمام سیاست های کشور از جمله سیاست خارجی، سیاست اقتصادی، سیاست داخلی، سیاست امنیتی و سیاست قضایی کشور جهت افزایش حجم اقتصاد کشور حداقل به سه برابر

6- برگزاری انتخابات آزاد، سالم و رقابتی با حذف قوانین و مقررات مخل آزادی انتخاب مردم در انتخابات

7- بازنگری در قوانین و مقررات قضایی به منظور کاهش فاحش تعداد زندانیان جرائم مختلف و آزادی تمامی زندانیان سیاسی و محصورین

8- بررسی علل میل ایرانیان بویژه جوانان و دانشجویان و تحصیل کردگان به مهاجرت از ایران و ایجاد زمینه و اعلام عفو عمومی برای بازگشت ایرانیان خارج از کشور

9- کنار گذاشتن سیاست مسدودسازی فضای مجازی و توسعه بهره گیری از فناوری های نوین ارتباطی و اطلاعاتی

10- تغییر شیوه های حکمرانی در همه حوزه ها از جمله تغییر نگاه امنیتی به اداره کشور به نگاه اقتصادی و توسعه ای و افزایش سعه صدر حکمرانان و بهره گیری از آیات نورانی قرآن از جمله آیه: رب اشرح لی صدری و یسر لی امری و نیز آیه: فبما رحمت من الله لنت لهم و لو کنت فظاً غلیظ القلب لنفضوا من حولک

11- اصلاح قوانین و مقررات کشور به منظور تسهیل آزادی عمل مردم در حوزه های مختلف و کاهش تعداد قوانین و مقررات توسط مجلس و دولت

12- تغییر اساسی در رویکرد صدا و سیما از رویکرد ایجاد واگرایی بین اقشار مختلف و تقابل در جامعه به رویکرد همگرایی و تحمل دیدگاه های متنوع به منظور افزایش انسجام اجتماعی

13- و در پایان قرار گرفتن همه دستگاه های حاکمیتی بجای خود ، یعنی عدم مداخله نمایندگان مجلس و قوه قضاییه در امور اجرایی و کاهش دستگاه های موازی و انسجام بخشی به امور اداری و اجرایی کشور.