فرارو- عسلویه در روز 25 بهمن 13 زمین لرزه را تجربه کرد که بزرگ ترین آن 5.2 ریشتر بود؛ این در حالی است که این شهرستان در روزهای گذشته نیز به صورت پیاپی با زمین لرزه هایی از جمله زلزله 4.7 ریشتری روز گذشته مواجه شده.

به گزارش فرارو، تداوم رخدادهای لرزه ای در عسلویه موجب افزایش نگرانی در مناطق همجوار استان بوشهر شده و همزمان برخی گمانه زنی ها درباره احتمال بروز سونامی مشابه رخداد تاریخی بندر سیراف را مطرح می کند.

مهدی زارع، زلزله شناس و استاد پژوهشکده زلزله شناسی، در گفت وگو با فرارو به بررسی علمی این رخدادها و تحلیل منشأ زمین ساختی آن ها پرداخته و به این پرسش ها پاسخ داده است.

مهدی زارع به فرارو می گوید: دلیل زلزله های عسلویه این است که این منطقه، منطقه ای فعال از رشته کوه های زاگرس است که هم گسل های مهم در آن وجود دارد و هم لایه های نمکی هرمز در آن دیده می شود؛ موضوعی که باعث می شود انرژی جمع شده به تدریج و در چندین رخداد آزاد شود.

او می افزاید: اتفاق دیگر، افزایش تعداد این زمین لرزه هاست؛ به طوری که متوسط رخدادها در یک سال گذشته دو برابر متوسط 20 سال اخیر بوده است، بنابراین در حال بررسی و مطالعه هستیم تا مشخص شود استخراج نفت و گاز در این ناحیه چه تاثیری ممکن است بر رخداد و فراوانی زلزله ها داشته باشد.

برخی بر این باورند که این زلزله ها می تواند نشان از زلزله ای عظیم تر باشد اما این استاد زلزله شناسی می گوید: الزاما این زلزله ها نشانه وقوع زلزله ای بزرگ تر نیست، اما نشان دهنده افزایش تعداد رخدادهاست و این نکته را مطرح می کند که اگر زلزله ای بزرگ به طور طبیعی هر 50 سال یک بار با بزرگی بیش از 6 ریشتر یا هر 200 سال یک بار در این منطقه رخ دهد، برداشت نفت و گاز می تواند این فاصله زمانی را به هر 20 تا 30 سال یک بار تبدیل کند؛ با این حال، وجود این لایه های نمکی همواره باعث وقوع تعداد قابل ملاحظه ای زمین لرزه به جای یک زلزله تکی خواهد شد، بنابراین ممکن است 40 زمین لرزه با بزرگی 4 تا 5.5 رخ دهد.

فراوانی زلزله در عسلویه این پرسش را به وجود می آورد که آیا ممکن است گستره آن به سایر شهرستان ها کشیده شود؟ در این خصوص زارع می گوید: عسلویه نزدیک به سیراف یا بندر طاهری است که حدود 60 تا 70 کیلومتر با یکدیگر فاصله دارند. سیراف تنها نقطه خلیج فارس است که در آن در سال 978 میلادی زلزله بزرگی رخ داده و بخش مهمی از سیراف تاریخی زیر آب رفته است. تمدن سیراف در اثر آن زمین لرزه تا حد زیادی رونق خود را از دست داده و برخی معتقدند که این رویداد به سونامی نیز منجر شده؛ یعنی تنها مورد ثبت شده سونامی در خلیج فارس بوده است.

این اتفاق که حدود 1050 سال پیش رخ داده این نکته کلیدی را در اختیار قرار می دهد که: زلزله های متعدد، فراوان و پی درپی در آن منطقه و حتی وقوع زلزله مخرب، غیر قابل پیشبینی نباشد؛ چراکه بندر تاریخی سیراف را داریم که در زمان خود رونق فراوانی داشته است. اکنون بخشی از ساحل سیراف زیر آب رفته و بازار تاریخی سیراف در زیر آب خلیج فارس در همان ساحل بندر طاهری قابل مشاهده است که بررسی شده و در زیر آب قرار گرفته است. به هر حال، هزار سال پیش عامل برداشت نفت و گاز وجود نداشت.

او می افزاید: اما در حال حاضر استخراج نفت و گاز به عوامل طبیعی اضافه شده است؛ بنابراین علاوه بر رخدادهای تاریخی نظیر سیراف که در همان منطقه اتفاق افتاده، می توان انتظار تسریع در رخدادهایی مشابه زلزله سیراف را داشت. از این رو اگر پرسیده شود زلزله شدیدی که می تواند در این منطقه رخ دهد در چه اندازه ای است، نمونه آن همان زلزله تاریخی سیراف است. همان طور که آن زلزله موجب تخریب بندر سیراف شد، امروز نیز همان اتفاق می تواند تکرار شود؛ با این تفاوت که ممکن است دیگر هر هزار سال یک بار منتظر زلزله ای مشابه سیراف نباشیم و این رخدادها در بازه های زمانی بسیار کوتاه تری روی دهند.

از سویی دیگر، تعدد این زلزله ها در عسلویه با آزمایش های موشکی مرتبط دانسته می شود، اما این زلزله شناس می گوید: آزمایش موشکی زیر زمین یا حتی بمباران مستقیم، نمی تواند زلزله ای در عمق 10 تا 18 کیلومتری ایجاد کند. آزمایش نظامی در زیر زمین کاملا قابل تفکیک است که در زیر یا روی زمین و حتی در هوا رخ داده و می توان آن را شناسایی کرد. دستگاه زلزله شناسی کاملا آن را تفکیک و قابل تشخیص می کند.

نکته بعد از دید او این است این است که: این زلزله ها عمق مشخصی دارند و همگی ناشی از گسل هستند؛ گسلی که با جابه جایی صفحه گسل ایجاد شده، بنابراین چنین توجیهی علمی نیست. چطور ممکن است اتفاقی که در سطح زمین یا در عمق 50 متر یا هر عمق دیگری رخ می دهد، بتواند زلزله ای را در عمق 15 کیلومتری تحریک کند؟ چنین توجیهی به لحاظ فیزیکی دلیل ندارد.

نکته سوم به بیان زارع این است که: خود رکورد انفجار کاملا نسبت به رکورد زلزله قابل تشخیص است، بنابراین اینکه زلزله مستقیما ناشی از انفجار باشد به وضوح تشخیص داده می شود. چه بسا منطقه پیرامون ایران، به خصوص خلیج فارس، پر از ایستگاه های لرزه نگاری بین المللی است؛ در امارات، قطر، بحرین، عربستان و غیره ایستگاه هایی وجود دارد که با آمریکایی ها، انگلیسی ها و اتحادیه اروپا کار می کنند.

این استاد زلزله شناس می گوید: بنابراین هر اتفاق کوچکی، این زمین لرزه ها که بالای 4 ریشتر بوده و بزرگ محسوب می شود، اما حتی اگر کوچک هم باشد، بلافاصله اعلام می شود. با توجه به حساسیتی که درباره ایران وجود دارد، این کار انجام می شود. بنابراین ارتباط زمین لرزه های کنونی با آزمایش های موشکی بی ارتباط است.