فرارو رییس شورای راهبردی روابط خارجی در سخنانی که روز یکشنبه در کنگره ملی سیاست خارجی مطرح کرد، به اشتباهات جمهوری اسلامی در قبال همسایگانش اشاره کرد؛ اشتباهاتی که به گفته کمال خرازی، ناشی از انتخاب روش های نادرست در صدور انقلاب بوده و باعث ترس برخی کشورهای منطقه از ایران شده است.

به گزارش فرارو، خرازی با تأکید بر اینکه اولویت نخست سیاست خارجی جمهوری اسلامی باید ارتباط با همسایگان باشد، گفت: در گذشته این اولویت به درستی رعایت نمی شد و در ارتباط با همسایگان اشتباهات زیادی داشتیم؛ به گونه ای که برخی از آن ها از ما ترسیدند. صدور انقلاب نباید با روش های نادرست صورت می گرفت، بلکه باید انقلاب در دل دیگران جای می گرفت و آنان را مدافع خود می کرد.

وزیر اسبق امور خارجه در ادامه با اشاره به عراق افزود: اکنون چرا مردم عراق از انقلاب اسلامی دفاع می کنند؟ ما که برای صدور انقلاب به آن کشور لشکرکشی نکردیم. دلیل این دفاع آن است که مردم عراق ارزش آرمان های انقلاب، به ویژه استقلال، را درک کرده اند.

آنچه خرازی به طور گذرا به آن اشاره کرد، به سال های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب و دهه 60 برمی گردد. در آن سال ها، دولت های منطقه حوادث داخلی خود را به ایران نسبت می دادند و تهران را متهم به حمایت از گروه های مخالف و تحریک ناآرامی ها می کردند؛ اتهاماتی که جمهوری اسلامی همواره آن ها را رد کرده است. با این حال، منابع مختلف داخلی و خارجی نوشته اند که ترس کشورهای همسایه از ایران یکی از عوامل مؤثر در حمایت آن ها از صدام برای حمله به ایران بود. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در طول جنگ، پشتیبانی مالی و لجستیکی گسترده ای از عراق داشتند و بخش مهمی از هزینه های جنگ را تأمین کردند.

محمد منتظری

برای درک فضای آن دوره باید به سال های نخست جمهوری اسلامی بازگشت؛ دورانی که تب انقلابی همچنان بالا بود و سیاست صدور انقلاب به عنوان یکی از اهداف رسمی مطرح می شد. در این سال ها تشکیلاتی با عنوان نهضت های آزادی بخش زیر نظر سپاه فعالیت می کرد که مسئولیت آن بر عهده محمد منتظری، فرزند آیت الله منتظری بود. این واحد وظیفه ارتباط با گروه های مبارز در کشورهای دیگر و حمایت از آن ها را بر عهده داشت.

در زندگینامه محمد منتظری که از سوی مؤسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی منتشر شده، آمده است: او همواره برای آزادی قدس شریف از چنگال رژیم صهیونیستی تلاش کرد و همه ظرفیت های فکری و تبلیغاتی خود را بکار بست، از جمله اینکه مجله ای به نام الشهید به زبان عربی تهیه و در سطح وسیعی از منطقه منتشر نمود. وی با مسافرت به کشورهای دیگر، با رهبران جنبش های آزادیبخش و کشورهای انقلابی ملاقات و مذاکره کرد. در بخش دیگری از این زندگینامه، برقراری تماس با رهبران جنبش های آزادی بخش اسلامی و تشکیل هسته مبارزاتی در این کشورها و سفر به کشورهای عربی و اسلامی از جمله، لبنان، سوریه، افغانستان، لیبی و کشورهای حاشیه خلیج فارس هم مورد اشاره قرار گرفته است.

اما این فضا محدود به فعالیت های منتظری نبود. دی ماه 1358 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام کنفرانس نهضت های آزادی بخش را در تهران برگزار کردند که میزبان گروه های مبارز از کشورهای مختلف بود و چهره هایی مانند صادق خلخالی در آن سخنرانی کردند.

در مقاله ای که آبان 1387 در مجله اخبار شیعیان منتشر شد، آمده است: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1979، روابط ایران با همسایگان عربش تیره شد. تیرگی روابط ناشی از پیدا شدن این گمان در منطقه بود که امنیت خلیج فارس مورد تهدید جدی قرار گرفته است. این تهدید از دید صاحب نظران می توانست از اقدامات مستقیم دولت انقلابی ایران برای صدور انقلاب اسلامی یا رستاخیز اسلامی گسترده ای در منطقه که از سوی انقلاب اسلامی ایران تشویق می شد، سرچشمه گیرد. وجود دفاتر جنبش های آزادی بخش، همچون حزب الله کویت، حزب الله حجاز، انقلاب اسلامی جزیرهالعرب همراه با سخنان و اظهار نظرات در مورد کشورهای منطقه و به مبارزه طلبیدن مشروعیت حکمرانان آن، سبب هراس بیشتر شد.

کنفرانس نهضت های آزادیبخش در تهران، دی 1358

متعاقب آن، قیام مسجد الحرام (1979)، کشف کودتا در بحرین (1981) و بمب گذاری در کویت (در طول دهه 80) این تیرگی و سردی روابط را بیشتر کرد. کشورهای حوزه خلیج فارس، انقلاب اسلامی را عامل خطرناک در بر هم زدن - وضع موجود- می دیدند و این بالاترین دغدغه آنان بود؛ زیرا اصلی ترین هدف آنها، حفظ وضع موجود، در خطر تهاجم قرار داشت. این تأثیرگذاری ناشی از قدرت یا نفی کنندگی انقلاب و این باور بود که آیت الله خمینی(ره) باید درست عمل کرده باشد که توانسته است شاه را با تمام قدرتش و حمایت آمریکا، سرنگون کند و در فرآیند این تحول، ایالات متحده را نیز تحقیر نماید. به نظر آنان، امام خمینی(ره) به دلیل موفقیتش، یک الگوی اجتناب ناپذیر ایدئولوژی و انقلاب است. عواملی که موجب شدند تا در جریان وقوع انقلاب و چند ماه پس از پیروزی، این انقلاب مورد توجه گروه های ایدئولوژیک قرار گیرد، عبارتند از:

1. ضربه ای که ایران به امپریالیسم آمریکا وارد کرد و موجب تحقیر آن شد. 2. ضربه ای که انقلاب ایران بر یک نظام دیکتاتورمآب و دست نشانده آمریکا وارد کرد. 3. تکیه انقلاب ایران در پیروزی بر راه های بومی و ایدئولوژی های بومی که مخالف تقلید کورکورانه از غرب بودند. 4. پیروزی انقلاب، پیروزی اسلام تلقی شد. 5. سرانجام آنکه پیروزی ایران در سطح گسترده تر، پیروزی برای کشورهای غیر عربی (جهان سومی) محسوب می شد. به همین جهت بروز ناآرامی در میان شیعیان کویت، بحرین، عربستان، اسلام را بار دیگر وارد فرآیند سیاسی کرد.