فرارو- زمان مصرف قهوه نقش تعیین کننده ای در اثرگذاری آن بر تمرکز، سلامت و ریتم طبیعی بدن دارد و انتخاب هوشمندانه ی ساعت نوشیدن می تواند تفاوت چشمگیری در احساس روزانه ایجاد کند.

به نقل از اینک، بر اساس یافته های علمی، زمان نوشیدن قهوه به اندازه ی مقدار و کیفیت آن اهمیت دارد. اگر هدف شما بهره بردن از بیشترین فواید سلامتی و در عین حال دریافت انرژی مطلوب بدون ایجاد استرس یا بی قراری است، بهتر است نخستین فنجان قهوه ی روزانه را بلافاصله پس از بیدار شدن ننوشید. علم نشان می دهد نوشیدن قهوه در زمان نامناسب می تواند بخشی از اثرات مثبت قهوه را خنثی کند یا حتی آن را به عاملی فشارزا برای بدن تبدیل کند.

قهوه یکی از نوشیدنی هایی است که پشتوانه ی علمی قدرتمندی در حوزه ی سلامت دارد. پژوهش های گسترده، از جمله مرور تحلیلی بیش از 127 مطالعه معتبر، نشان داده اند که مصرف منظم قهوه با کاهش چشمگیر خطر ابتلا به برخی بیماری های جدی همراه است. نتایج این مطالعات حاکی از آن است که نوشیدن قهوه می تواند خطر ابتلا به برخی سرطان ها را تا حدود 20 درصد کاهش دهد، ریسک بیماری های قلبی را پایین بیاورد، احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را تا 30 درصد کم کند و خطر بیماری پارکینسون را نیز به طور قابل توجهی کاهش دهد. به همین دلیل، در آمارهای جمعیتی، افرادی که قهوه می نوشند به طور متوسط عمر طولانی تری نسبت به کسانی دارند که این نوشیدنی را مصرف نمی کنند.

این فواید عمدتاً به ترکیبات فعال موجود در قهوه برمی گردد. قهوه سرشار از آنتی اکسیدان های طبیعی است که به ترمیم دی ان ای، کاهش التهاب های ناشی از استرس و بهبود عملکرد آنزیم های تنظیم کننده ی انسولین و قند خون کمک می کنند. اما نکته ی مهم اینجاست که همه ی این اثرات مثبت به یک شرط وابسته اند: هماهنگی مصرف قهوه با ساعت زیستی بدن.

شاخه ای از علوم اعصاب به نام کرونوفارماکولوژی بررسی می کند که داروها و مواد محرک، از جمله کافیین، چگونه با ریتم طبیعی بدن تعامل دارند. بدن انسان بر اساس یک چرخه ی 24 ساعته به نام ریتم شبانه روزی یا ساعت زیستی کار می کند که در هر فرد کمی متفاوت است. این ریتم، ترشح هورمون ها، سطح انرژی، هوشیاری و حتی احساس خواب آلودگی را تنظیم می کند.

در مغز بخشی وجود دارد که نقش اصلی را در تنظیم این چرخه ایفا می کند و ترشح هورمون کورتیزول، معروف به هورمون استرس، را تحت کنترل دارد. کورتیزول هورمونی است که وقتی سطح آن بالاست، احساس بیداری و هوشیاری ایجاد می کند و وقتی کاهش می یابد، بدن به سمت استراحت و خواب متمایل می شود. کافیین نیز عملکردی مشابه دارد؛ به همین دلیل، تداخل این دو می تواند نتایج متفاوتی به همراه داشته باشد.

تحقیقات نشان می دهد اگر قهوه زمانی مصرف شود که سطح کورتیزول در بدن به طور طبیعی بالاست، اثر تحریک کننده ی آن کاهش پیدا می کند. در این حالت، بدن از قبل در وضعیت آماده باش قرار دارد و اضافه کردن کافیین می تواند تنها میزان استرس را بالا ببرد، بدون آن که تمرکز یا بازدهی بیشتری ایجاد کند. در مقابل، زمانی که سطح کورتیزول پایین تر است، نوشیدن قهوه می تواند انرژی و تمرکز را به شکلی متعادل افزایش دهد و از بروز لرزش، اضطراب یا تپش قلب جلوگیری کند.

برای یک فرد با الگوی خواب معمولی که حدود ساعت 6:30 صبح بیدار می شود، سطح کورتیزول معمولاً در سه بازه ی زمانی به اوج می رسد: بین ساعت 8 تا 9 صبح، حدود ظهر تا 1 بعدازظهر، و عصرها حدود 5:30 تا 6:30. این زمان ها برای نوشیدن قهوه چندان ایده آل نیستند. افرادی که خیلی زود بیدار می شوند یا برعکس، دیر از خواب برمی خیزند، باید این بازه ها را متناسب با ساعت بیداری خود کمی عقب یا جلو ببرند.

با این حساب، نوشیدن قهوه بلافاصله پس از بیدار شدن یا هنگام صبحانه، زمانی که کورتیزول به سرعت در حال افزایش است، بهترین انتخاب نیست. در این شرایط، بدن بدون کمک کافیین هم در حال بالا بردن سطح هوشیاری است. از سوی دیگر، به تعویق انداختن اولین فنجان قهوه تا زمان ناهار نیز چندان منطقی نیست، زیرا در آن ساعت ها دوباره سطح کورتیزول بالا می رود و اثر قهوه کاهش می یابد.

هرچند در ساعات بعدازظهر افتی در سطح کورتیزول رخ می دهد، اما نوشیدن قهوه در این زمان هم می تواند مشکل ساز باشد. کافیین تا 12 ساعت در بدن باقی می ماند و مصرف آن در ساعات بعدازظهر یا عصر ممکن است کیفیت خواب شبانه را مختل کند. بی خوابی خود یکی از عوامل مهم استرس مزمن و تهدیدی جدی برای سلامت عمومی به شمار می رود. به همین دلیل، نوشیدن قهوه ی کافیین دار در عصر و شب توصیه نمی شود و در صورت تمایل، گزینه های بدون کافیین انتخاب امن تری هستند.

با کنار هم گذاشتن همه ی این داده ها، می توان گفت برای اغلب افراد، بهترین زمان نوشیدن نخستین فنجان قهوه ی کافیین دار بین ساعت 9:30 تا 11:30 صبح است. در این بازه، سطح کورتیزول از اوج اولیه عبور کرده و بدن آمادگی بیشتری برای دریافت کافیین دارد؛ به طوری که انرژی و تمرکز افزایش می یابد، بدون آن که فشار اضافی به سیستم عصبی وارد شود.

برخی توصیه های علمی حتی پیشنهاد می کنند که برای دستیابی به بیشترین فایده، مقدار مصرف قهوه در همین بازه ی زمانی متمرکز شود و در مجموع بین چهار تا شش فنجان استاندارد (حدود 240 میلی لیتری) مصرف شود. این الگو به بدن کمک می کند از خواص محافظتی قهوه بهره مند شود، در حالی که اثرات منفی آن به حداقل می رسد.

در نهایت، قهوه اگر هوشمندانه و در زمان مناسب مصرف شود، می تواند نه تنها یک عادت روزانه لذت بخش، بلکه ابزاری مؤثر برای ارتقای سلامت و کارایی ذهنی باشد. انتخاب درست زمان نوشیدن، همان حلقه ی گمشده ای است که بسیاری از افراد بدون توجه به آن، از کنار فواید واقعی این نوشیدنی محبوب عبور می کنند.