دکتر بهمن صبور، عضو هیئت مدیره سازمان نظام پزشکی و انجمن های صنفی داروسازان کشور گفت: بعد از اینکه افغانستان درگیر اشغال توسط آمریکا در نزدیک به دو دهه قبل شد، گونه اصلی خشخاش در یک طرح فوق سری توسط آمریکا طی 21سال اخیر، را دستکاری ژنتیکی کردند.

به گزارش رویداد 24، کاشت گیاه شقایق الیفرا پس از بالا گرفتن چالش تامین تریاک با گرید دارویی و هم زمان با کاهش چشمگیر کشفیات مواد مخدر از قاچاقچیان، دوباره مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما در واقع مستقیماً با امنیت دارویی کشور گره خورده است.

تریاک و مشتقات آن، برخلاف تصویری که صرفاً در ذهن افکار عمومی از یک ماده مخدر وجود دارد، در حوزه پزشکی و داروسازی نقش کلیدی دارد و ماده اولیه تولید طیفی از دارو های کنترل درد، دارو های مرتبط با بیهوشی و همچنین برخی دارو های مورد استفاده در درمان بیماران وابسته به مواد مخدر است. به همین دلیل، هرگونه اختلال در تامین این ماده اولیه، می تواند به شکل مستقیم روی چرخه تولید دارو، اتاق های عمل، مراکز درمانی و حتی برخی بخش های حساس مانند درمان درد های مزمن و بیماران تحت شیمی درمانی اثر بگذارد.

تا همین سال های اخیر، بخشی از نیاز کارخانه های دارویی کشور از محل کشفیات تامین می شد، اما حالا با کاهش شدید کشفیات، این مسیر عملاً دیگر قابل اتکا نیست. از سوی دیگر، واردات تریاک با گرید دارویی نیز با محدودیت های جدی روبه روست: هم به دلیل هزینه بالا و هم به دلیل نظارت سخت گیرانه سازمان های بین المللی و سازوکار های پیچیده ای که در این حوزه وجود دارد.

در چنین شرایطی، بحث کشت داخلی به عنوان یک گزینه میان مدت و بلندمدت مطرح شده است؛ گزینه ای که البته ساده نیست و نیازمند زمان، زیرساخت، برنامه ریزی، نظارت و تصمیم گیری شفاف دولت است. در واقع اکنون یک دوگانه جدی شکل گرفته: از یک سو کشور در کوتاه مدت نیاز فوری به تامین ماده اولیه دارد و از سوی دیگر اگر قرار باشد مسیر داخلی سازی انتخاب شود، باید چند سال برای رسیدن به محصول قابل بهره برداری صبر کرد.

در همین زمینه، رویداد24 برای بررسی ابعاد این موضوع با دکتر بهمن صبور، عضو هیئت مدیره سازمان نظام پزشکی و انجمن های صنفی داروسازان کشور گفت و گو کرده است.

به گفته صبور، موضوع تامین تریاک و مشتقات آن، تنها یک بحث اقتصادی یا انتظامی نیست، بلکه به شکل مستقیم با تولید دارو های ضروری کشور ارتباط دارد. او درباره نقش کارخانه های داخلی و کاربرد این دارو ها می گوید: کلا وظیفه کارخانه جات داخل تولید دارو فد کاربرد اصلی دارو های فوق و سایر مشتقاتی که از تریاک بدست میاید در تسکین درد های مزمن و حاد و اعمال جراحی و بیهوشی کاربرد فراوان دارند و کاربرد دیگر آن در کمک به درمان بیماران معتاد به مخدر های سنتی و صنعتی در مراکز ترک میباشد. عموما برای تسکین درد های شدید بیماران درگیر با شیمی درمانی هم استفاده می شود.

تریاک که ماده اولیه کارخانه هاست، در ایران از کشفیات تامین می شد. این کشفیات الان بشدت کاهش یافته است.

صبور در ادامه، ادعایی جنجالی درباره تغییر ماهیت خشخاش افغانستان مطرح می کند و معتقد است این تغییرات حتی می تواند بر کیفیت ماده اولیه اثر گذاشته باشد. او می گوید: بعد از اینکه افغانستان درگیر اشغال توسط آمریکا در نزدیک به دو دهه قبل شد، گونه اصلی خشخاش در یک طرح فوق سری توسط آمریکا طی 21سال اخیر، را دستکاری ژنتیکی کردند.

ماه گذشته واشنگتن پست این موضوع را افشا کرد. این گونه از خشخاش بالای 12 درصد مرفین داشت، اما الان به زیر 1 درصد رسیده است. در ضمن جدیدا در کشور افغانستان کشت خشخاش کاهش یافته است

از نگاه این داروساز، حالا تامین ماده اولیه به یک مسئله چندوجهی تبدیل شده است؛ از یک طرف واردات وجود دارد و از طرف دیگر کشت داخلی که به زمان نیاز دارد. صبور در این باره توضیح می دهد:

واردات تریاک گرید دارویی یکی از راه های تامین است، اما گران محسوب می شود و سازو کار خودش را دارد. کاشت گیاه شقایق داخل کشور راه دوم است، اما چندین سال باید برای کاشت و توسعه آن وقت صرف کرد. الان بحث بر سر واردات و سپس کشت در درازمدت است.

او همچنین تاکید می کند که مسیر ایران در تامین دارو های مخدر، شبیه بسیاری از کشور های دیگر نیست و سازوکار های بین المللی در این حوزه نقش تعیین کننده دارند. به گفته او نیاز داخل به تریاک برای فعالیت کارخانه ها بالا میباشد.

با توجه به شرایط فعلی، اولویت کشور تامین این دارو برای اتاق عمل و درمان است. هر کشوری برای خودش مدل خاص دارد. این کاری که ما برای تهیه دارو های فوق می کنیم در دنیا مرسوم نیست. سازمان های بین المللی برای این موضوع وجود دارد و مواد اولیه و بذر خوب دست خودشان است.

آنچه از این اظهارات برمی آید این است که مسئله تریاک دارویی در ایران، دیگر صرفاً یک موضوع حاشیه ای یا امنیتی نیست، بلکه به یک چالش جدی در حوزه تامین دارو تبدیل شده است. کاهش شدید کشفیات، عملاً مسیر سنتی تامین ماده اولیه را کم اثر کرده و در مقابل، واردات نیز با هزینه بالا و محدودیت های بین المللی روبه روست.

در چنین شرایطی، کشت داخلی شقایق الیفرا یا خشخاش دارویی می تواند به عنوان یک راهبرد بلندمدت مطرح شود، اما واقعیت این است که این گزینه، راه حل فوری نیست و چند سال زمان می خواهد؛ بنابراین دولت در کوتاه مدت ناگزیر است مسیر واردات را فعال نگه دارد و هم زمان، اگر قصد خروج از بحران های مشابه در سال های آینده را دارد، باید برنامه کشت داخلی را با سازوکار روشن، نظارت دقیق و تصمیم گیری شفاف آغاز کند؛ چرا که تامین دارو های مرتبط با اتاق عمل، بیهوشی و کنترل درد، موضوعی نیست که بتوان آن را به انتظار سپرد