اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه در گفت وگو با شبکه PBS آمریکا با اشاره به اینکه ایران برای هر نوع سناریویی آماده است به بررسی مهمترین تحولات سیاست خارجی ایران پرداخت. این گفت وگو به شرح زیر است:

به گزارش ایرنا، پیش از هر چیز از وقتی که در اختیار ما گذاشتید سپاسگزارم. تا همین یک هفته پیش گزارش هایی منتشر می شد مبنی بر اینکه جنگ قریب الوقوع است. رییس جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، نیروهای خود را بسیج می کرد و می گفت گزینه جنگ روی میز است. این موضوع واقعاً نگران کننده است. تا چه اندازه درباره خودتان، خانواده تان و مردم ایران نگران هستید؟

نخست باید بگویم که هیچ انسان عاقل و منطقی خواهان جنگ نیست. هیچ کس جنگ را نمی خواهد. اما از منظر ما، سال هاست با چنین تهدیدهایی مواجه بوده ایم. در پنج دهه گذشته بارها شنیده ایم که همه گزینه ها روی میز است ، آن هم بدون هیچ دلیل موجهی. ما ملتی هستیم که تصمیم گرفت آزاد باشد و حق تعیین سرنوشت خود را دنبال کند، از سال 1979 که مردم ما رژیم استبدادی را سرنگون کردند. در این 47 سال گذشته همواره با این تهدیدها مواجه بوده ایم؛ تهدیدهایی که غیرقانونی، بی پایه و غیرموجه بوده اند. در دو سال اخیر نیز این تهدیدها تشدید شده است.

آیا نگران هستید؟ فکر می کنید احتمال وقوع جنگ بیشتر شده است؟

ما همواره با این تهدیدهای دائمی زندگی کرده ایم. طبیعی است که باید نسبت به پیامدها هوشیار بود، اما مردم ما شجاع بوده اند، زیرا می دانند این تهدیدها تلاشی برای تحمیل اراده خارجی بر ملت ایران است. بنابراین ما باید با آن مقابله کنیم.

می خواهم شما را به مذاکرات غیرمستقیم در عمان ببرم، چون خودتان در آن حضور داشتید. در یک محل تیم آمریکایی مستقر بود و در محل دیگر تیم ایرانی. آیا با آمریکایی ها برخورد داشتید؟ آن ها را دیدید؟

این شیوه ای است که مدت هاست با آمریکایی ها مذاکره می کنم، حتی در دوران دولت بایدن. این دور نیز مشابه پنج دور قبلی مذاکرات در ژوئن بود که متأسفانه به حمله غیرقانونی آمریکا و اسراییل علیه تأسیسات ما انجامید. ما با یک گفت وگوی کوتاه با وزیر خارجه عمان شروع کردیم، زیرا پیام ها از طریق وزیر البوسعیدی منتقل می شود.

پیام ها چگونه منتقل می شد؟ به صورت مکتوب یا شفاهی؟

هر دو روش استفاده شد. در صورت لزوم پیام ها به صورت مکتوب ارائه می شود. این نخستین گام پس از حدود هشت ماه وقفه به دلیل حملات علیه ایران بود. بنابراین با یک جلسه توجیهی کوتاه با وزیر امور خارجه عمان شروع کردیم و سپس طرف آمریکایی از طریق عمانی ها پیام های خود را منتقل کرد. در این میان یک دست دادن کوتاه میان وزیر خارجه ایران و نماینده آمریکایی نیز صورت گرفت.

پس آن ها یکدیگر را دیدند و دست دادند؟

بله.

شما هم دست دادید؟

بقایی: من در آن لحظه حضور نداشتم. این دیدار میان وزیر آقای دکتر عراقچی و نماینده آمریکایی، استیو ویتکاف، انجام شد.

آیا فضای دیدار دوستانه بود؟ لبخند زدند و سلام و احوال پرسی رد و بدل شد؟

دیپلمات های ایرانی همواره رفتار حرفه ای و مودبانه دارند.

آغاز مجدد گفت وگوها اقدامی شجاعانه بود

بسیاری هنوز نمی دانند در آن جلسه نخست چه دستاوردی حاصل شد و چه چیزی می تواند حاصل شود، زیرا مطالبات واشنگتن خطوط قرمز شما تلقی می شود. بویژه اگر هیچ یک از طرفین از مواضع خود عقب نشینی نکند. فضای مذاکره در چه نقطه ای قرار دارد؟

در نهایت، اگر هدف مذاکرات دستیابی به نتیجه باشد، باید نوعی مصالحه وجود داشته باشد و این همان بخش دشوار کار است. این نخستین گام بود و همین که پس از هشت ماه دوباره پشت میز مذاکره نشستیم، به خودی خود اهمیت دارد. بی اعتمادی میان ایران و ایالات متحده بسیار عمیق است و این مسئله ناشی از رفتار ایران نیست. تنها هفت یا هشت ماه پیش، ما هدف حمله غیرقانونی ایالات متحده به تأسیسات هسته ای خود قرار گرفتیم. بنابراین از نظر ما، آغاز مجدد گفت وگوها اقدامی شجاعانه بود.

آیا حوزه ای وجود دارد که جمهوری اسلامی بتواند در آن انعطاف نشان دهد؟ در زمینه غنی سازی اورانیوم، ارسال ذخایر به خارج، محدود کردن سامانه های موشکی یا قطع ارتباط با نیروهای نیابتی. آیا جایی هست که بتوانید انعطاف نشان دهید؟ مثلاً غنی سازی در سطح پایین تر یا ارسال بخشی از ذخایر؟ آیا جایی هست که امکان انعطاف را ببینید؟

مذاکرات قرار است بر موضوع هسته ای متمرکز باشد، بنابراین اجازه دهید روی موضوع هسته ای تمرکز کنیم.

آیا حاضر هستید سطح غنی سازی را کاهش دهید، بخشی از ذخایر خود را به خارج منتقل کنید یا حتی غنی سازی را برای چند سال متوقف کنید؟ آیا دست کم برای جلوگیری از جنگ حاضر به بررسی این گزینه ها هستید؟

ببینید، آنچه ما مطالبه می کنیم مبتنی بر اصول تثبیت شده حقوق بین الملل است. ما عضو پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) هستیم و باید یادآوری کنم که ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که در سال 1970 به این معاهده پیوست. ایران همچنین نخستین کشور در منطقه بود که ابتکار خاورمیانه عاری از سلاح هسته ای را در سال 1974 مطرح کرد و همچنان از آن حمایت می کند. بنابراین، ما مدافع استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای هستیم. بارها تأکید کرده ایم که در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی، سلاح هسته ای هیچ جایگاهی ندارد و این موضوع را در عمل نیز نشان داده ایم. اگر حتی یک گزارش از آژانس بین المللی انرژی اتمی وجود دارد که نشان دهد ایران از برنامه صلح آمیز خود منحرف شده، ارائه دهید؛ چنین گزارشی وجود ندارد. فضاسازی درباره نزدیک بودن ایران به سلاح هسته ای، طی چهار دهه گذشته عمدتاً از سوی اسراییل مطرح شده و یک ادعای بی اساس است. در حوزه هسته ای، از جمله موضوع غنی سازی، ما نشان داده ایم که آماده انعطاف و گفت وگو هستیم و اعلام کرده ایم که می توان درباره سطح غنی سازی گفت وگو کرد.

بنابراین شما آماده گفت وگو درباره سطح غنی سازی هستید؟

بله، بارها گفته ایم که آماده گفت وگو درباره سطح غنی سازی و میزان ذخایر هستیم. اما نکته اساسی این است که حقوق ما که در چارچوب معاهدات بین المللی به رسمیت شناخته شده، باید محترم شمرده شود.

تنش ها میان واشنگتن و تهران با اعتراضات اخیر هم زمان شد. موضع ایران این است که عناصر خارجی در این اعتراضات نقش داشته اند و برخی از معترضان مسلح بوده اند. در برخی تصاویر نیز دیده می شود که نیروهای امنیتی به سوی معترضان شلیک می کنند. این موضوع را چقدر جدی می گیرید و جمهوری اسلامی تا چه اندازه برای پاسخگو کردن عاملان کشته شدن افراد بی گناه تلاش می کند؟

هر جان انسانی برای ما ارزشمند است. همه این افراد ایرانی هستند و آنچه رخ داد را یک وضعیت تأسف بار می دانیم. اعتراضات مسالمت آمیز در قانون اساسی ما به رسمیت شناخته شده و ما به حق تجمع و اعتراض مسالمت آمیز احترام می گذاریم. اما آنچه پس از حدود ده تا دوازده روز رخ داد، ماهیتی متفاوت داشت. گروه های مسلح در بسیاری از شهرها ظاهر شدند، از سلاح گرم استفاده کردند و نیروهای امنیتی را هدف قرار دادند. تصاویر متعددی از خشونت علیه نیروهای پلیس منتشر شده است. این موضوع پنهانی نیست؛ برخی مقامات آمریکایی و اسراییلی نیز به نقش عوامل وابسته به خود در میدان اشاره کرده اند. تبدیل اعتراضات مسالمت آمیز به خشونت سازمان یافته، یک اقدام مجرمانه است و عاملان آن باید پاسخگو باشند. دولت ما تلاش کرد واکنشی مسئولانه و متناسب نشان دهد. برخی آمارهای منتشرشده درباره تلفات بسیار اغراق آمیز و فاقد اعتبار است.

برای تأیید آمار تلفات چه اقداماتی انجام می دهید و این موضوع تا چه حد برای شما اهمیت دارد؟

نهادهای مختلف دولتی از جمله دفتر ریاست جمهوری در حال بررسی و ارائه اطلاعات هستند. دفتر ریاست جمهوری طی بیانیه ای نام و شماره ملی، کشته شدگان را اعلام کرده است.

چه چیزی شما را امیدوار می کند که ایران بر این دوران بسیار دشوار غلبه خواهد کرد و مذاکرات موفقیت آمیز خواهد بود؟

دلایل زیادی برای امیدواری وجود دارد. ما از یک تمدن بسیار غنی می آییم و در طول قرن ها مشکلات زیادی را تجربه و بر آن ها غلبه کرده ایم.