دانشمندان از دیرباز درباره سطح برخی سیارات دیگر، اطلاعات بیشتری داشتند تا آنچه در زیر لایه یخی قطب جنوب (که ضخامت آن به 4.8 کیلومتر می رسد) نهفته است. اکنون، یک رویکرد جدید در نقشه برداری می تواند این وضعیت را تغییر دهد.

پژوهشی که به تازگی منتشر شد، نقشه ای بی سابقه از تمام اراضی زیریخچالی قطب جنوب فاش کرد؛ چشم اندازی که زیر توده های عظیم یخ پنهان شده است. این نقشه که با استفاده از تصاویر ماهواره ای و شبیه سازی های کامپیوتری مبتنی بر فیزیک ایجاد شده، هزاران عارضه زمینی ناشناخته را آشکار کرده و جزییات جدیدی از کوه ها، دره ها، دشت ها و دیگر ویژگی ها ارائه می دهد.

هلن اوکندن، زمین شناس در دانشگاه گرنوبل آلپ فرانسه و یکی از نویسندگان این پژوهش، گفت: مثل این است که قبلاً یک دوربین فیلم برداری پیکسلی و بی کیفیت داشتید، اما حالا یک تصویر دیجیتال کاملاً بزرگ نمایی شده از آنچه واقعاً در جریان است، در اختیار دارید.

تلاش های قبلی برای نقشه برداری از زمین های پنهان قطب جنوب، از ابزارهای راداری استفاده می کردند که پشت خودروهای برف رو کشیده می شدند یا از هواپیماها آویزان بودند. این ابزارها امواج رادیویی را ساطع می کنند که به لایه یخ نفوذ کرده، از کف منعکس شده و به سطح بازمی گردند. اما این روش معمولاً مسیرهای خاصی را دنبال می کند و شکاف های نقشه برداری نشده ای به عرض ده ها کیلومتر بر جای می گذارد.

رابرت بینگهام، یخ شناس در دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند می گوید: اگر تصور کنید که ارتفاعات اسکاتلند یا آلپ اروپا پوشیده از یخ بودند و تنها راه درک شکل آن ها پروازهای گاه وبی گاه در فواصل چندین کیلومتری بود، به هیچ وجه نمی توانستید تمام این کوه ها و دره های تیزی را که می دانیم در آنجا هستند، ببینید.

برای ایجاد این نقشه جدید، محققان تصاویر ماهواره ای از سطح قطب جنوب را با قوانین فیزیکِ حرکت یخ ترکیب کردند تا توپوگرافی (نقشه برداری سطحی) زیریخچالی را تخمین بزنند. درست همان طور که آب در رودخانه اگر صخره های بزرگی زیر آن باشد، به شکلی متفاوت جریان خود را می یابد، نحوه جریان یافتن یخ نیز بسته به ویژگی های زمینیِ زیر آن تغییر می کند. محققان شبیه سازی های کامپیوتری را برای محاسبه کل چشم انداز پنهان قطب جنوب اجرا کردند و خروجی آن را با مقایسه با نقشه های راداری موجود، راستی آزمایی کردند.

این کار چندین ویژگی ناشناخته را فاش کرد، از جمله بیش از 30,000 تپه (که به عنوان برآمدگی هایی با حداقل 48 متر ارتفاع تعریف می شوند). تیم همچنین یک کانال با دیواره های شیب دار پیدا کرد که حدود 48 متر عمق، 6 کیلومتر عرض و 400 کیلومتر طول دارد؛ مسافتی تقریباً معادل فاصله بین تهران تا اصفهان.

این قاره خانه بزرگترین لایه یخی جهان است که حدود 14 میلیون کیلومتر مربع را می پوشاند. برای مقایسه، کل مساحت کشور ایران حدود 1.6 میلیون کیلومتر مربع است.

اما تکنیک انجام شده محدودیت هایی نیز دارد. دانکن یانگ، یخ شناس در دانشگاه تگزاس در آستین، روش محققان را به پیش بینی بافت زیر یک پتوی ضخیم تشبیه می کند. او می گوید: شما می توانید حس کنید چه چیزی زیر لحاف است، اما این تمام ماجرا نیست. از سوی دیگر، رادار می تواند آن جزییات ظریف را ثبت کند. محققان در این مطالعه اشاره کرده اند که تکنیک آن ها نمی تواند بخش هایی را که عرض آن ها از ضخامتِ خودِ یخ کمتر است، تشخیص دهد.

با این حال، بینگهام تأکید کرد که داشتن یک نقشه پیوسته و دقیق از زمین های زیر یخ قطب جنوب بسیار حیاتی است. او می گوید بستر سنگی در برابر حرکت یخ اصطکاک ایجاد می کند، بنابراین درک بهتر آن به محققان کمک می کند تا محاسبه کنند یخ های قطب جنوب با چه سرعتی به سمت اقیانوس جریان می یابند، ذوب می شوند و در بالا آمدن سطح آب دریاها در جهان نقش ایفا می کنند.