فرارو- چگونگی بازگشت ثبات به جامعه پس از وقایع دی 1404 در دستان عوامل کلیدی بی ثباتی است؛ ثباتی که نشانه هایش پس از جنگ 12 روزه بر نظام حکمرانی تابید و حالا چگونگی برخورد با آن زیر ذره بین جامعه شناسان قرار گرفته.

به گزارش فرارو، به عقیده کوروش محمدی، رییس انجمن آسیب شناسی اجتماعی ایران از جمله عوامل کلیدی بی ثباتی اجتماعی در جریانات اخیر ایران دو وجه قالب دارد؛ این مساله شرایط را به سمتی پیش می برد که بخشی از جامعه احساس نارضایتی، یاس و ناامیدی می کند.

کوروش محمدی در مصاحبه با فرارو می گوید: بسیاری از شکاف های طبقاتی که الان بین لایه های اجتماع هست نتیجه بی توجهی و کارکردهای غلط در توزیع منابع و فرصت ها در جامعه وجود دارد. ما در اقتصاد، معیشت، ایجاد مسائل رفاهی و دیگر چیزها نتوانستیم اعتماد عمومی جامعه را به دست بیاوریم و در نتیجه حاکمیت در حال حاضر با بحران سرمایه اجتماعی مواجه شده است. در همین راستا او نتوانسته اعتماد عمومی را جذب و سرمایه اجتماعی را حفظ کند.

رییس انجمن آسیب شناسی اجتماعی می گوید: بعد از جنگ 12 روزه همگی شاهد بودند که انگار خدواند به جمهوری اسلامی یک سرمایه اجتماعی هدیه کرد؛ با این وجود که کارکردهای غلط بود و ناکارآمدی ها و مشکلاتی در ساختار عملکردی وجود داشت. مردم با تمام مشکلات در آن روزها پای کشور و نظام ایستادند، اما متاسفانه برای حفظ این سرمایه اجتماعی هیچ گامی برداشته نشد چه بسا برخی گام ها در جهت نابودی آن ایجاد شد. این که در حال حاضر تبحری در نابود کردن سرمایه اجتماعی داریم حرف بی ربطی نیست.

او می افزاید: بسیاری از نمایندگان مجلس بلافاصله پس از جنگ 12 روزه به جای اینکه قدر این فرصت را بدانند و بخواهند از زمینه های موجود اعتماد اجتماعی ایجاد کنند به سراغ مواردی رفتند که منجر به عصبانیت جامعه شد. حالا با مرور سابقه ای که از افراد دخیل و دارای مسئولیت در حاکمیت سراغ داریم، تصور می شود سرمایه اجتماعی که در 22 دی پس از این همه اتفاقات جمع شدند را هم از دست بدهد.

محمدی می گوید: با تمام این تفاصیل حاکمیت باید صدای معترض را بشنود. درست است که صدایی یکپارچه از مردم در جهت محکومیت اغتشاش و تخریب، 22 دی، شنیده شده اما بخشی از جامعه اعتراض دارد و حرف او باید شنیده شود و پاسخی به آن داده شود. در غیر این صورت همچنان صورت مساله را پاک کردیم که می تواند ریشه در ناکرده های گذشته ما داشته باشد.

او می افزاید: عامل دیگری که در بی ثباتی حاکم نقش دارد، که البته کم اهمیت تر است، همان عوامل دشمن خارجی است. این مساله مهم است اما دشمن خارجی زمانی موفق می شود که ما در جامعه زمینه را فراهم کرده و پاشنه آشیل خود را نشان داده باشیم؛ درست آن جایی را که در آن ضعف داریم. به بیانی مشکلات باید حل شود نه این که جمع شود. رویکرد اکنون جمع کردن مسائل و مشکلات است. آیا مسائل معیشتی درست شد؟ با گفتار درمانی مشکل حل نمی شود. دشمن خارجی هم از نبود سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی و کارکردهای درست و اصولی نهایت بهره برداری را کرده و از همان نقطه ورود می کند.

این جامعه شناس می گوید: رویکردهای رادیکال مساله را اداره نمی کند بلکه آن را کنترل می کند. به طور کل اگر ارتباط و اعتماد عمومی بین حاکمیت و جامعه برقرار باشد و سطح بالایی داشته باشد دیگر حتی نیازی به فیلترینگ نیست. در آن نقطه حتی لازم نیست نگران تریبون های خارجی باشیم. مهم این است که اعتبار بین دو بخش جامعه برقرار باشد که یکدیگر بفهمند و حاکمیت بتواند بر مبنای نیازهای درک شده از کف جامعه به مردم سرویس دهد. رفتارها و تصمیم گیری ها نشان می دهد فقری که هم اکنون در جامعه وجود دارد هنوز درک نشده، حاشیه نشینی ها، بیکاری، نوجوان سردرگم و دارای بحران هویتی که در کف جامعه است دیده نمی شوند و حاکمیت برای برقرای ارتباط او با جامعه راه حلی پیدا نکرده است.

او می افزاید: وقتی قرار نیست اتفاق جدیدی در رویکردها رقم بخورد همان اتفاقات گذشته می افتد؛ به طور میانگین هر چند سال یکبار مسائل این چنینی که با آن رو به رو بودیم دوباره به وجود می آید. بحث این است که در میان این وقایع زمینه سو استفاده دشمن خارجی هم ایجاد می شود.

محمدی می گوید: علت اینکه به سمت حل ریشه ای این مشکلات نمی روند گره خورده با افرادی است که در حل این مسائل مخالف هستند یا موضع گیری سرسختانه و تندی دال بر تکرار رفتارهای گذشته دارند. اینان افرادی هستند که هیچ هنری برای حل مشکلات نخواهند داشت؛ خواه در قاموس مدیر یا نماینده یا رسانه؛ تفاوتی ندارند. آنان هیچ زمانی با بدنه کارشناس جامعه مراوده نمی کنند. در این صورت این پرسش که چرا همان رفتارها و تصمیم گیری های گذشته به شکلی رادیکال تر تکرار می شود مشخص است. برخی اعتقادی به بدنه کارشناسان ندارند.

او می افزاید: برای وقایع اخیر از هیچ کارشناسی خواسته نشد که مساله را آسیب شناسی کند. فقط منیتی که در برخی از جریانات تندرو حاکمیت وجود دارد و اصرار دارند حرف آنان درست ترین حرف است به کرسی نشسته و در نهایت به جامعه ضربه زده و سرمایه اجتماعی را از بین می برد. در این جامعه در چندین مرحله این مسائل پیش آمده حتی یک بار نظر کارشناسان را نپرسیدند و این قضیه مدام تکرار شده است.

در نهایت او می گوید: اگر کسی اصولی مبتنی بر عقلانیت و رفتار دلسوزانه برای این کشور داشته باشد باید به سمت دیده و شنیده شدن صداهای مردم پیش برود و حس تعلق و اعتماد در مردم ایجاد کند. بخش زیادی از جامعه، همان افرادی که کف خیابان بودند، خودشان هم از اینکه قرار است چه اتفاقی برای انان بیافتد سردرگم بودند چون حس تعلق به جامعه ندارند. کسی که احساس تعلق به این جامعه داشته باشد حتی یک سطل آشغال بی ارزش را هم آتش نمی زند.