بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسراییل، طی سفری قریب الوقوع چهارشنبه راهی واشنگتن خواهد شد تا با دونالد ترامپ، رییس جمهور امریکا در کاخ سفید دیدار کند.

به گزارش اعتماد، این سفر در حالی انجام می شود که تاریخ اولیه این سفر، برای دو هفته بعد برنامه ریزی شده بود. همزمان دفتر نخست وزیر اسراییل اعلام کرده که محور اصلی این دیدار، بررسی مذاکرات امریکا با ایران است.

در بیانیه ادعایی دفتر بنیامین نتانیاهو همچنین آمده که نخست وزیر این رژیم بر این باور است که تمامی مذاکرات تهران و واشنگتن باید شامل محدود کردن برد موشک های بالستیک و پایان دادن به حمایت از گروه های موسوم به نبایتی در منطقه باشد همزمان بنابر ادعای مقامات امریکایی و رییس جمهور ایالات متحده مذاکرات غیرمستقیم امریکا و ایران در عمان احتمالا طی روزهای آینده ادامه خواهد داشت.

جمعه گذشته استیو ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر داماد رییس جمهور امریکا، با مقامات ایرانی در عمان دیدار کردند. ترامپ پس از پایان این مذاکرات، آن ها را بسیار خوب توصیف کرد و اعلام کرد که مذاکرات بیشتری برای هفته آینده برنامه ریزی شده است. پیشتر نیز عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان آغاز این دور از رایزنی ها را خوب توصیف کرد.

عراقچی اما در گفت وگو با شبکه الجزیره قطر تأکید کرد که در صورت حمله نیروهای امریکایی به مواضع کشورمان، تهران نیز واکنش نظامی نشان خواهد داد. او همچنین اخیرا با اتخاذ مواضعی اعلام کرد ایران این دور از گفت وگوها را حتی به تعبیری فریب نیز قلمداد خواهد کرد و نیروهای مسلح بدون توجه به مذاکرات در آمادگی کامل هستند.

این در حالی است که در فضای منطقه ای، بریتانیا نیز برای تقویت امنیت، شش فروند جنگنده F-35B را به قبرس اعزام کرده تا به تایفون هایی که بر فراز عراق و سوریه ماموریت دارند، بپیوندند. به ادعای برخی ناظران این اقدامات، انعکاسی از نگرانی غرب نسبت به احتمال تشدید تنش ها و بروز درگیری گسترده در منطقه است.

با این همه و بنابر گزارش ها نتانیاهو فهرستی از خواسته های اسراییل را با خود به واشنگتن می برد. این فهرست شامل توقف کامل برنامه هسته ای ایران، تعطیلی غنی سازی اورانیوم و خروج تمامی اورانیوم غنی شده از خاک ایران است. همچنین بازگشت بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی و بازرسی های سرزده از سایت های مورد نظر نیز از دیگر مطالبات ادعایی اسراییل است. در حوزه موشکی نیز محدود کردن برد موشک های ایران به 300 کیلومتر و تضمین عدم حمایت تهران از گروه های مقاومت از شروط اصلی اسراییل اعلام شده است.

همزمان گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسراییل از موشک های بالستیک ایران به عنوان تهدیدی علیه اسراییل، دیگر کشورهای منطقه و حتی برخی کشورهای اروپایی یاد کرد.

حال نیز تحلیلگران بر این باورند که سفر قریب الوقوع نتانیاهو به واشنگتن و مذاکرات در عمان نشان دهنده تلاش امریکا برای مدیریت همزمان دو فشار است: حفظ برتری دیپلماتیک بر ایران و پاسخ به نگرانی های امنیتی اسراییل.

با این حال گروهی دیگر از ناظران معتقدند ایران خواسته های ادعایی اسراییل را فراتر از چارچوب مذاکرات هسته ای نمی پذیرد و از طرفی واشنگتن هنوز مشخص نکرده تا چه حد حاضر است بر شروط اسراییل پافشاری کند. از سوی دیگر، حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و جنگنده های بریتانیا، پیام واضحی از آمادگی نظامی امریکا به تهران است و نشان می دهد که گزینه نظامی همچنان در صورت شکست مذاکرات، روی میز باقی مانده است.

به زعم این گروه از تحلیلگران این دور از مذاکرات و دیدار نتانیاهو با ترامپ، نمونه ای از پیچیدگی دیپلماسی منطقه ای و تلاش ها برای متوازن کردن منافع امریکا، اسراییل و ایران است؛ جایی که تهدیدات موشکی، فشارهای دیپلماتیک و بازیگران منطقه ای همگی دست به دست هم می دهند تا سرنوشت پرونده هسته ای ایران و امنیت خاورمیانه را شکل دهند.

در همین راستا با هدف ارزیابی اهداف سفر قریب الوقوع نتانیاهو به واشنگتن با کوروش احمدی دیپلمات پیشین کشورمان در نیویورک گفت وگو شده است. مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید:

کوروش احمدی دیپلمات پیشین در پاسخ به پرسش درباره ارزیابی اش از سفر قریب الوقوع نتانیاهو به واشنگتن و دیدارش با ترامپ گفت: در این رابطه فکر می کنم محور اصلی این سفر به مذاکره بین ایران و امریکا مربوط می شود. بر اساس گزارش ها، امریکایی ها، دست کم تا جایی که من در سال های گذشته پیگیری کرده ام، در 16 ژانویه گذشته برای اولین بار، چهار موضوع را به عنوان محورهای مذاکراتی مطرح کردند. دو موضوع نخست به مساله هسته ای مربوط می شود؛ یعنی غنی سازی و مواد غنی شده با درصد بالا. دو موضوع دیگر نیز شامل برنامه موشکی و گروه های منطقه ای است.

احمدی در ادامه خاطرنشان کرد: مارکو روبیو وزیر امور خارجه امریکا نیز یک روز پیش از آغاز مذاکرات از چهار موضوع، یعنی غنی سازی، برنامه موشکی، گروه های نیابتی و نحوه برخورد با معترضان در ایران به عنوان موضوعات که باید مورد مذاکره قرار بگیرد، سخن گفت. طرح چنین موضوعاتی، به نوعی ویژگی متمایز این دوره از مذاکرات است؛ چراکه مذاکرات بهار گذشته صرفاً درباره غنی سازی بود. از آن گذشته در دستورالعمل ترامپ در 4 فوریه نیز تنها به موشک های بالستیک قاره پیما در کنار ساخت بمب (عبور از آستانه هسته ای) به عنوان خط قرمز پرداخته شده بود. در آن سند برنامه موشکی بیشتر در چارچوب تسلیحات متعارف و محدودیت های عادی مطرح بود، نه به عنوان موضوعی ممنوع از نظر امریکا. در مجموع، می توان گفت که طرح دو موضوع اضافی، برای نخستین بار توسط امریکا به عنوان موضوعات مذاکره مطرح شده است.

احمدی در ادامه این گفت وگو تصریح کرد: البته ترامپ هیچگاه قبل و بعد از مذاکرات اخیر از آن دو موضوع جدید سخنی نگفته و صرفا بر برنامه هسته ای متمرکز بوده که منشأ نوعی سردرگمی و ابهام است و نشانه ای از نبود وضوح در سیاست امریکا تلقی شود. گزارشاتی که حکایت از طرح تنها موضوع هسته ای در مذاکرات مسقط دارد، نیز در این رابطه مهم است و می تواند موجب نگرانی نتانیاهو و تعجیل او در سفر به امریکا باشد. به گفته این دیپلمات پیشین کشورمان البته دلایل دیگری نیز می توان برای سفر عجولانه نتانیاهو ذکر کرد؛ نخست اینکه، اسراییل به شدت نیاز به همکاری امریکا در صورت بروز رویارویی و مقابله با موشک های ایران دارد و از این نظر آمادگی های لازم است که مستلزم هماهنگی هایی از جمله در مورد زمان وقوع یک جنگ احتمالی است.

دوم اینکه صرف نظر از مذاکراتی که آغاز شده، تجربه گذشته نشان می دهد که مذاکره لزوما مانع بروز درگیری نظامی نمی شود. همان گونه که در دوره قبل نیز پنج دور مذاکره برگزار شد اما نهایتا نتوانست از وقوع جنگ جلوگیری کند، این بار نیز هرچند با احتمالی ضعیف نمی توان به طور کامل احتمال شکل گیری یک برخورد نظامی را در حین مذاکرات منتفی دانست.

به باور احمدی البته برخورد نظامی الزاما همیشه ناشی از یک تصمیم فکر شده در سطح روسای کشورها نیست؛ گاهی اشتباهات شناختی یا سوءمحاسبات می تواند منشأ درگیری باشد. در شرایطی که دو نیروی نظامی به صورت مستقیم در برابر یکدیگر قرار دارند، همواره این احتمال وجود دارد که اشتباهی از سوی یکی از طرفین رخ دهد یا یک محاسبه نادرست شکل بگیرد. ممکن است یک طرف ریسک بالاتری را بپذیرد و طرف مقابل در واکنش به این ریسک، اقدامی انجام دهد که در نهایت به یک برخورد منجر شود. چنین برخوردی می تواند در ابتدا محدود و کوچک باشد، اما به دلیل واکنش های زنجیره ای نیروهای عملیاتی، از کنترل خارج شود.

این دیپلمات پیشین در ادامه گفت: نمونه ای از این وضعیت را می توان در ماجرای هفته گذشته مشاهده کرد؛ جایی که درباره یک پهپاد ایرانی ادعا شد در نزدیکی ناو آبراهام لینکلن مشاهده و توسط پدافند امریکا ساقط شده است. این اتفاق نشان می دهد که چنین سناریوهایی منتفی نیست. به علاوه، هرچند تجهیزات و امکانات نظامی کشورها امروز عمدتا مبتنی بر فناوری های پیشرفته است، اما همین فناوری ها نیز در صورت بروز خطا در هدایت یا اشکالات فنی می توانند مشکل ساز شوند. به همین دلیل، یکی از مهم ترین ملاحظاتی که طرفین باید در نظر داشته باشند، طراحی و اجرای سازوکارهایی است که مانع بروز اشتباه و سوءمحاسبه شود. به این خاطر گاه خط مستقیمی بین فرماندهان عملیاتی یا روسای کشورهای متخاصم برقرار می شود.

احمدی در ادامه این گفت وگو با اشاره به دلیل سوم تشریح کرد: به علاوه، در هر مقطعی از این فرآیند مذاکراتی، ممکن است به دلایل عملیاتی یا سیاسی، اتخاذ تصمیمی ضروری تلقی شود که نتوان آن را به دو یا سه هفته بعد موکول کرد؛ چه از جانب ایران و چه از سوی امریکا. در چنین شرایطی، ضرورت تصمیم گیری فوری نیز می تواند یکی از عوامل جلو افتادن سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن در مقطع کنونی باشد. به گفته احمدی در مجموع، به نظر می رسد دلایل فوق الذکر باعث شده تا نتانیاهو به این جمع بندی برسد که در زمان صف بندی نیروهای امریکایی و ایرانی در برابر یکدیگر و در جریان بودن مذاکرات نمی تواند تا زمان از پیش تعیین شده قبلی برای سفر به واشنگتن صبر کند و ترجیح داده است بلافاصله برای دیدار و گفت وگوی مستقیم با ترامپ در کاخ سفید حاضر شود.

احمدی در پاسخ به دیگر پرسش در خصوص اهداف نتانیاهو از انجام این سفر با توجه به در جریان بودن مذاکرات میان تهران و واشنگتن تشریح کرد: سیاست اسراییل در قبال ایران روشن است، اما نکته ای که متأسفانه در داخل ایران کمتر به آن توجه می شود این است که سیاست اسراییل و سیاست امریکا در قبال ایران کاملا یکسان نیست. ترامپ عمدتا به دنبال کسب یک دستاورد مشخص در حوزه هسته ای است و در شرایط کنونی، توقف یا تعلیق غنی سازی در ایران را به عنوان یک موفقیت در سیاست داخلی خود قلمداد می کند. ترامپ درصدد است این دستاورد را در تقابل با دموکرات ها و دولت اوباما برجسته کند و نشان دهد که برجام توافق خوبی نبوده و او توانسته توافق بهتری به دست آورد. در مقابل، تصور نمی کنم موضوعات منطقه ای و موشکی لزوما اولویت شخص ترامپ باشد. این احتمال نیز وجود دارد که این دو موضوع به عنوان یک اهرم مذاکراتی و ابزار چانه زنی برای نیل به هدف اصلی یعنی تعلیق غنی سازی در مذاکرات مطرح شده باشد. به باور

این دیپلمات پیشین کشورمان چنین رویکردی می تواند برای اسراییل و شخص نتانیاهو نگران کننده باشد؛ چراکه این نگرانی وجود دارد که ترامپ صرفا به دنبال تحقق همان هدف محدود مورد نظر خود باشد. در واقع، میان سیاست های امریکا و اسراییل در قبال ایران اختلاف وجود دارد. امریکا به دنبال تغییر رژیم (نظام) نیست؛ چراکه چنین سناریویی اساسا از طریق نیروی هوایی، قابل تحقق نیست. افزون بر این، چنین مسیری می تواند نظام سیاسی ایران را به سمت واکنش های غیرقابل پیش بینی سوق دهد. ترامپ نیز تمایلی ندارد خود را به خاطر موضوعاتی که نه در اولویت اوست و هیچگاه مورد تأکیدش نبوده و پایگاه رای اش نیز سخت با آن مخالف است، درگیر بحران های پرهزینه و پیچیده کند. مساله موشکی و منطقه ای نیز مساله امریکا نیست و ظاهرا ترامپ معتقد است که با توجه به تحولات بعد از 7 اکتبر این موضوعات دیگر غیرقابل کنترل نیستند.

این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در پاسخ به دیگر پرسش درباره مختصات توافق احتمالی جدید و مشابهت هایش با برجام دوران اوباما و پیامدهای چنین توافقی در میان جمهوری خواهان گفت: واقعیت این است که اگر ایران بتواند ترامپ را به پذیرش اصل غنی سازی متقاعد کند، عملا بدان معناست که ایالات متحده به نوعی به برجام بازگشته است. چراکه محور اصلی و هسته مرکزی برجام، ادامه غنی سازی حداقلی در داخل ایران از یک سو و تعلیق یا لغو بخشی از تحریم های ثانویه امریکا از سوی دیگر بود. حال اگر ترامپ حتی غنی سازی در سطحی حداقلی را بپذیرد چه 3.67 درصد، چه یک درصد یا هر رقم دیگری تفاوتی نمی کند. چرا که به واقع مساله اصلی نه درصد غنی سازی، بلکه حفظ اصل و ساختار غنی سازی در ایران است.

اگر این ساختار پذیرفته شود و تحریم هایی نیز در حد برجام یا کمتر یا بیشتر تعدیل شود، مخالفان داخلی ترامپ در امریکا این توافق را به عنوان بازگشت به برجام معرفی خواهند کرد. آن ها مدعی خواهند شد که با وجود برخی اصلاحات جزیی و تغییرات شکلی، ماهیت توافق تفاوتی با برجام ندارد. این مساله می تواند از منظر سیاست داخلی امریکا و به ویژه در آستانه انتخابات میان دوره ای کنگره، برای ترامپ و جمهوری خواهان چالش برانگیز باشد. لذا، سیاست داخلی امریکا در این مقطع زمانی نقش بسیار مهمی ایفا می کند و مقامات ایرانی نیز باید به این واقعیت توجه داشته باشند.

به گفته احمدی اصولا هر مقام یا تیمی که وارد مذاکره با امریکا می شود، باید یا شخصا یا با کمک چند کارشناس برجسته و باتجربه، درک دقیقی از معادلات سیاست داخلی امریکا داشته باشد. چراکه اگر ترامپ بخواهد به نوعی به برجام یا آنچه که برجامِ اصلاح شده یا برجام 2 خوانده می شود، بازگردد، چنین اقدامی در درون امریکا پیامدهای سیاسی خاصی خواهد داشت. در صورت بروز چنین اتفاقی، ترامپ با این تناقض مواجه می شود که توافقی را که پیش تر بدترین توافق تاریخ بشر نامیده بود، عملا احیا کرده است. این مساله می تواند او را در معرض حملات تبلیغاتی قرار دهد و به نقطه ضعفی جدی در رقابت های سیاسی داخلی امریکا تبدیل شود. طبیعتا چنین رویکردی می تواند موقعیت دموکرات ها را تقویت و جمهوری خواهان را در موضع دشوارتری قرار دهد.

این دیپلمات پیشین کشورمان در پاسخ به دیگر سوال درباره توانایی اقناع یاعدم اقناع ترامپ توسط نتانیاهو با هدف انعقاد توافقی جامع با ایران یا رویارویی نظامی گفت: به باور من، با توجه به تفاوت سیاست های امریکا و اسراییل، ایران می تواند در مذاکرات با تیم امریکایی و نمایندگان ترامپ، با جدیت و تمرکز بیشتری عمل کند. اگر هر دو طرف، یعنی ایران و امریکا، در این مذاکرات انعطاف هایی از خود نشان دهند و بتوانند درباره غنی سازی به فرمولی برسند که مورد قبول دوطرف باشد، این امر می تواند به نوعی به حل مساله ترامپ کمک کند. در چنین شرایطی، این احتمال وجود دارد که ترامپ چندان اعتنایی به سیاست ها و خواسته های اسراییل نداشته باشد. از سوی دیگر، باید به یک واقعیت مهم توجه داشت و آن اینکه اسراییل در مقطع زمانی کنونی، بیش از هر زمان دیگری دست کم در چهار یا پنج دهه گذشته در سطح افکار عمومی امریکا با چالش و انتقاد روبه رو است.

به گفته احمدی بر اساس نظرسنجی ها، حتی در درون حزب جمهوری خواه نیز، به ویژه در میان جمهوری خواهان زیر 50 سال، بیش از نیمی از پاسخ دهندگان با سیاست های اسراییل مخالفند. در میان دموکرات ها این مخالفت بسیار گسترده تر است و حدود 60 تا نزدیک به 70 درصد آن ها سیاست های اسراییل را تأیید نمی کنند. افزون بر این، جریان ماگا نیز لحن انتقادی آشکار و صریحی نسبت به اسراییل و تبعیت امریکا از سیاست های اسراییل دارد. ترامپ نمی تواند این واقعیت ها را نادیده بگیرد. او برای انتخابات میان دوره ای به پایگاه رأی خود، به ویژه جمهوری خواهان زیر 50 سال، نیاز دارد؛ گروهی که باید فعال شوند، تحرک داشته باشند، انرژی سیاسی تولید کنند و رأی دهندگان را پای صندوق های رأی بیاورند. بخشی از همین پایگاه رأی، موضعی انتقادی نسبت به اسراییل دارد و این مساله برای ترامپ یک ملاحظه جدی سیاسی محسوب می شود. در نتیجه، ترامپ در موقعیتی قرار دارد که هم در بخشی از پایگاه رأی خود با انتقاد از اسراییل مواجه است و هم ناچار است این حساسیت ها را در محاسباتش لحاظ کند. به همین دلیل، بعید است بتواند به طور کامل در مسیری حرکت کند که اسراییل خواهان آن است یا بی چون وچرا سیاست های تل آویو را دنبال کند.

احمدی در پاسخ به پرسش دیگر در خصوص سناریوهای احتمالی حاصل از سفر قریب الوقوع نتانیاهو به واشنگتن در رابطه با ایران تشریح کرد: من تصور نمی کنم اسراییل بتواند بدون موافقت و همراهی امریکا دست به اقدام نظامی علیه ایران بزند. اسراییل برای دفاع از خود در برابر توان موشکی ایران، به طور قطع به حمایت امریکا نیاز دارد؛ چه در حوزه تسلیحاتی، چه در زمینه امکانات عملیاتی، اطلاعاتی و راداری. بخش قابل توجهی از توان نظامی اسراییل در چنین سناریویی، به طور مستقیم یا غیرمستقیم به ایالات متحده متکی است. به همین دلیل، انجام یک حمله نظامی علیه ایران بدون اجازه و همکاری کامل امریکا، عملاً ممکن نیست یا دست کم احتمال آن بسیار ضعیف و نزدیک به صفر است.

مساله اصلی این نیست که اسراییل به تنهایی توان اقدام نظامی دارد یا نه؛ بلکه پرسش اساسی این است که آیا می تواند امریکا، و مشخصا ترامپ، را به سمت چنین تصمیمی سوق دهد یا خیر. به گفته این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی اسراییل تلاش می کند از ظرفیت هایی که در داخل ساختار سیاسی امریکا دارد استفاده کند؛ از جمله فشار برخی سناتورها و چهره های بانفوذ جنگ طلب در کنگره مانند تام کاتن، لیندسی گراهام و دیگران. این جریان ها می توانند در مقاطعی بر فضای تصمیم گیری در واشنگتن اثر بگذارند و فشار سیاسی ایجاد کنند.

با این حال، هرچه به انتخابات میان دوره ای کنگره نزدیک تر می شویم، وزن جریان های انزواطلب و منتقد مداخله گری امریکا در خارج به ویژه در درون پایگاه رأی ترامپ و جنبش ماگا سنگین تر می شود. در چنین فضایی، امریکا به طور فزاینده ای به مشارکت یک پایگاه رأی جوان، پرانرژی و فعال نیاز دارد. هرچند سرمایه داران بزرگ و جریان های ثروتمند نفوذ مالی قابل توجهی دارند، اما در انتخابات پیشِ رو، نفوذ مالی عامل کم اهمیت تری است؛ بلکه توان بسیج اجتماعی، انرژی سیاسی و کشاندن رأی دهندگان به پای صندوق ها اهمیت بیشتری دارد.

به گفته احمدی از این منظر، تصمیم گیری درباره اقدام نظامی علیه ایران به سادگی قابل پیش بینی نیست. مساله اصلی این نیست که نتانیاهو تا چه اندازه خواهان چنین حمله ای است، بلکه این است که آیا در شرایط کنونی، توان و نفوذ کافی برای جهت دهی به تصمیم ترامپ را دارد یا نه. به نظر می رسد توازن قوا، برخلاف گذشته، دیگر به طور کامل به نفع اسراییل نیست و این خود محدودیت های جدی برای گزینه نظامی ایجاد می کند.