فرارو- نیروهای شر در اساطیر ایران باستان بی شمارند. بااین حال، در راس آن ها سه نیروی اصلی قرار دارد که ازجمله برهم زنندگان نظم در جهان به شمار می روند.

به گزارش فرارو، علارغم اینکه مفهوم شر در اساطیر ایران مفهوم بسیار گسترده ای است، متاسفانه اطلاعات دقیقی از تعداد زیادی از اهریمنان اساطیری به جا نمانده است. بااین وجود نیروهای شر را می توان با تکیه بر خود مفهوم شر شناخت. ازاین گذشته، از تعدادی از نیروهای اهریمنی اطلاعات جامعی در دسترس قرار دارد.

اطلاعاتی که درمورد ایزدان و به شکل ِکُلی نیروهای خیر در اساطیر ایران وجود دارد، بسیار بیشتر از اطلاعاتی است که درباره نیروهای شر در دست داریم. بااین همه سه چهره اصلی در بین نیروهای شر وجود دارد که با شناخت آن ها می توانیم به ذات شر در اساطیر ایران باستان پی ببریم.

انگره مینو یا اهریمن را درواقع به عنوان سرکرده و رهبر گروه دیوان می شناسند. به طبع هدفی که اهریمن دنبال می کند، چیزی نیست مگر نابودی جهان و مسلط کردن نیروهای شر بر آن. اهریمن دیوِ دیوان بوده و جایگاهش در مغاکی در تاریکی بی پایان است. بنابر اساطیر ایرانی، اصولا جایگاه دیوان در شمال جهان قرار دارد.

انگره مینو توانایی این را دارد که چهره اش را تغییر بدهد و غالباً خود را به شکل مار یا چلپاسه یا مردی جوان درمی آورد. اهریمن به وجودآورنده مرگ در جهان است و تمام تلاشش را برای آسیب رساندن به آفریدگان اهورامزدا به کار می گیرد. او بیماری را دربرابر سلامتی، بی نظمی را دربرابر نظم، بدی را دربرابر خوبی و دروغ را دربرابر راستی قرار می دهد.

زمانی که زرتشت متولد شد، اهریمن ترسید و داغ دار شد و به همین دلیل سعی کرد تا وی را فریب داده و از راه به در کند. مطابق با اساطیر ایران باستان، در پایان جهان درنهایت اهریمن شکست خورده و این نیکی و خیر است که بر بدی پیروز می گردد.

اَیشمه یا خشم، تجسم بی رحمی و نبود خِرَد در اساطیر ایران باستان است. خشم، پیوسته درصدد برانگیختن جنگ در سرتاسر جهان بوده و ازاین طریق قصد دارد تا جهان را به تباهی و نابودی بکشاند. ایشمه درواقع از خشمی که در بین بندگان اهورامزدا وجود دارد تغذیه کرده و برای نبرد با نیکی آماده می شود؛ به همین دلیل است که او افراد مستی را که فریاد می کشند و نزاع و درگیری به پا می کنند ازجمله یاران خویش قلمداد می کند.

اهریمنِ خشم، همیشه با سروش که ایزد اخلاص و فرمانبرداری است در جدال است و این سروش است که پیشروی خشم را مختل می کند.

در میان نیروهای شر موجود در اساطیر ایران، اژی دهاک یکی از معروف ترین هاست. این ازآن رو است که نام ضحاک با شاهنامه فردوسی پیوند تنگاتنگی دارد. بااین حال، ضحاک در اساطیر باستانی ایران، قدری متفاوت از ضحاکِ موجود در شاهنامه است.

مطابق با اساطیر ایران باستان، ضحاک دارای سه سر، شش چشم و سه پوزه است. بدن ضحاک سرشار از جانوران موذی و کشنده است که درصورتی که جسم وی پاره پاره شود، در جهان پخش خواهند شد. ازاین رو است که فریدون پس از شکست دادن او، به جای اینکه وی را به قتل برساند، ترجیح می دهد که به کوه دماوند رفته و ضحاک را در آن به بند بکشد.

ضحاک اهریمنی بود که برای آنکه به اهداف شومی که داشت برسد، برای ناهید و وای قربانی کرد. بااین حال هردوِ این ایزدان درخواست وی را رد کردند. ضحاک قصد داشت تا شعله مقدس را خاموش کند. اما جم که از پادشاهان قدرقدرت ایران باستان بود، مانع شد. ازاین رو ضحاک درصدد انتقام از جم برآمد و افزون بر اینکه دختران جم را به اسارت گرفت، خود او را نیز با اره به دو نیم کرد. بااین حال درنهایت فریدون دختران جم را آزاد کرد و ضحاک را نیز چنان که گفته شد در کوه دماوند به زنجیر کشید.

بنابر اساطیر ایران، ضحاک در روزگار پایانی جهان، از کوه دماوند سربرآورده و با نابود کردن یک سوم از آفریدگان جهان -اعم از گیاه و آب و آتش و انسان- دوباره قدرت را به دست می گیرد. بااین وجود در نهایت گرشاسب در نبردی خون بار ضحاک را از پا درآورده و می کشد.