فرارو- تن بی جان ده ها باکلانِ کشته شده در سواحل خزر، به تراژیک ترین صحنه این روزها بدل شده است؛ صحنه ای شبیه مرگ فک های خزری که حضور لاشه هایشان، تصاویری غم انگیز از یک غروب ساحلی را نمایان می کرد.

به گزارش فرارو، پشت پرده وجود لاشه هایی از اکوسیستم سواحل دریای خزر که گاه و بی گاه دیده می شود، سناریوهای متفاوتی وجود دارد که علت مرگشان را توضیح می دهد. نکته این است که مرگ هر یک از این پرندگان یا پستانداران یا هر گونه حیوانی دیگر، نشانی از غروب دریای خزر است.

این مسئله، در پیوند با عقب رفت آب دریای خزر به دلیل تغییرات اقلیمی، تداعی گر لحظاتی تلخ برای تاریخ محیط زیست ایران در بخش شمالی است؛ آن هم در حالی که اهمیت سواحل دریای خزر برای هر ایرانی روشن است؛ این سواحل زیستگاه حداقل 130 گونه ماهی و بیش از 100 گونه پرنده تالابی است. به جز آن بیش از 90 درصد خاویار جهان در آن تولید می شود. از آن مهم تر این سواحل زیستگاه فوک خزری نیز هستند؛ گونه ای که این روزها در خطر انقراض قرار دارد و همچنان لاشه های آن دیده می شود.

حالا سرنوشت تلخ باکلان ها هم به این وضعیت اضافه شده؛ پرندگان مهاجری که از سال 85 خبر خطر انقراض آن ها مطرح شده، اما همچنان نشانه های آزار بر بدن بی جانشان دیده می شود.

ساحل بندر انزلی در میانه بهمن ماه 1404 شاهد صحنه ای نگران کننده بود؛ مرگ دسته جمعی پرندگان دریایی باکلان. پرسش آنان که از این وضعیت برآشفته شده اند علت این مرگ است؛ آیا بیماری به جانشان افتاده؟ پاسخ منفی است. رضا رهنما، کارشناس پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی می گوید: احتمال مرگ این پرندگان را بر اثر گیر افتادن در تورهای پره صیادی است. همانطور که 58 لاشه باکلان بزرگ (قره غاز) در تاریخ 28 آذرماه در جریان بازدید میدانی از ساحل اوشیانِ چابکسر استان گیلان به این دلیل مرده بودند و این روند سال هاست که ادامه دارد. اما به گفته روزنامه سازندگی برای اولین بار در سال های اخیر، حجم لالشــه های جمع آوری شده در ســواحل انزلی به حدی رسیده که جوامع محلی و صیادان را ناچار به حفر گودال های دسته جمعی برای دفن آنها کرده است.

سال 1403 بود که ویدئویی از آزار باکلان ها در فضای مجازی دست به دست شد؛ در سواحلی جنوبی چند ماهیگیر اقدام به آزار پرنده باکلان می کنند. با فاکتور گرفتن از این ویدئو آزاردهنده باید به سال 1402 هم سرکی کشید؛ وقتی که باز هم تعداد قابل توجهی از باکلان ها کشته شده بودند؛ در آن دوران مهدی زارع، کارشناس حیات وحش گفت: باکلان یک ماهی خوار قهار است و حتی برخی از صیادان یک نخ گردن آن می اندازند و آن را به داخل رودخانه می اندازند و زمانی که ماهی ها را صید کرد، نخ را سفت می کنند و سپس ماهی ها را از دهان باکلان خارج می کنند.

سال 1401 هم وقتی 138 باکلان، در تور صیادان دچار خفگی شده بودند رییس اداره حفاظت محیط زیست لنگرود گفت: باکلان ها در پره صیادی دچار خفگی شده اند اما با تکرار چنین مواردی دیگر جمعیتی در حیات وحش کشور باقی نمی ماند. همان موقع هم اشاره کرد که برای صیادان پرونده قضایی تشکیل شده و برای هر قطعه باکلان حدود 300 هزار تومان جریمه در نظر گرفته شده؛ اما همچنان این جریمه ها بازدارنده نبوده است.

به هر حال اصلی ترین موردی که باکلان ها را تهدید می کند به گفته مهدی زارع، متخصص حیات وحش: شکار بی رویه است؛ در کشور ما شکار و صید بی رویه عامل اصلی تهدید آنهاست و در کنار آن قاچاق نیز انجام می شود.

مرگ باکلان ها زمانی ابعاد نگران کننده تری پیدا می کند که حضور آن ها با پدیده مهاجرت گره خورده است؛ پرندگانی که مهمان آسمان و تالاب های ایران اند، اما به نظر می رسد هر سال برای شماری از آن ها، این سفر به سفری بی بازگشت بدل می شود. از سویی دیگر وقتی اهمیت این پرندگان مورد بررسی قرار گیرد ممکن است تبدیل به عاملی بازدارنده برای صیادان و سخت گیری بیشتر مسئولان باشد.

واقعیت این است که باکلان ها به عنوان شکارچیان سطح بالای هرم غذایی، نقش حیاتی در تعادل جمعیت ماهیان و سلامت دریا دارند. بنابراین اگر آن ها به شکل ناگهانی حذف شوند، زنجیره بیولوژیک خزر دچار آسیب خواهد شد و در نهایت بیش از هر کسی خود صیادان و بعد کل مردم ایران متاثر از آن خواهند بود.

باکلان یکی از مسافران ارزشمند آسمان ایران است؛ پرنده ای وحشی و آبزی از راسته مرغ سقاسانان که با رنگ سیاه صیقلی، گردن بلند و پرده ای که میان همه انگشتان پاهایش به هم پیوسته، شناخته می شود. از گونه های بومی ایران می توان به باکلان بزرگ و باکلان کوچک اشاره کرد. این پرنده مهاجر، در زیستگاه های شمالی کشور به صورت زادآور و بومی نیز حضور دارد و در مسیر مهاجرت از عرض های شمالی به جنوبی، از ایران عبور می کند.

مهاجرت پرندگان به باور بسیاری از کارشناسان نوعی معجزه طبیعی است؛ پرندگانی با جثه کوچک و وزن کم، مسافت های بسیار طولانی را طی می کنند تا شانس بقا داشته باشند. این جابه جایی ها در فصل سرما از عرض های شمالی به جنوبی و در فصل گرما برعکس انجام می شود.

هدف اصلی، کاهش تنش در قلمرو، یافتن منابع غذایی و فراهم شدن شرایط زادآوری است. ایران نیز به واسطه موقعیت جغرافیایی خاص خود، یکی از مقاصد مهم پرندگان مهاجر به شمار می رود؛ زیستگاه های آبی شمال و جنوب کشور محل زمستان گذرانی و تابستان گذرانی آن هاست.

حضور باکلان ها در آسمان و تالاب های ایران، جلوه ای از زیبایی طبیعت و شگفتی مهاجرت پرندگان است، اما مرگ های مکرر و آزاردهنده این گونه، تبدیل به هشداری جدی برای وضعیت حیات وحش ایران محسوب شده. جدای از بحث شکار، آزار و صید بی رویه باید به نابودی زیستگاه ها، کاهش سطح آب و آلودگی محیط زیست هم به عنوان مهم ترین تهدیدات آنان اشاره کرد که آینده باکلان ها را در ایران به خطر انداخته اند.

با توجه به این وضعیت کارشناسان تاکید می کنند که حفاظت از باکلان ها تنها محدود به جلوگیری از شکار نیست؛ ایجاد زیستگاه های امن، نظارت بر فعالیت های صیادی و آموزش شهروندان برای برخورد صحیح با پرندگان وحشی، از ضروریات این مسیر است. باکلان ها، مهمانان آسمان ایران، نشان دهنده سلامت اکوسیستم و ارزش طبیعی کشور هستند و حفظ آن ها، نه تنها رسالتی محیط زیستی، بلکه وظیفه ای اخلاقی و ملی برای نسل های آینده است.