حمل مقدار بیش ازحد چربی بدن می تواند اثرات ماندگاری بر مغز داشته باشد؛ آن هم جدا از آسیبی که به دیگر اندام ها وارد می کند. پژوهشی جدید نشان می دهد خطر افت سلامت مغز فقط به میزان چربی بدن مربوط نیست، بلکه به این بستگی دارد که چربی دقیقاً در کجای بدن ذخیره شده باشد.

به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی شوجو در چین، تصاویر MRI مربوط به 25٬997 نفر از یک پایگاه داده سلامت در بریتانیا را بررسی کردند؛ شرکت کنندگانی با میانگین سنی 55 سال.

این تیم پژوهشی با استفاده از روشی آماری به نام تحلیل پروفایل پنهان (Latent Profile Analysis یا LPA)، افراد را بر اساس الگوهای توزیع چربی بدن به شش گروه تقسیم کرد و سپس اسکن های مغزی و نتایج آزمون های شناختی آن ها را با هم مقایسه نمود.

در مقایسه با لاغرترین افراد، هر پنج گروهی که الگوهای متفاوتی از توزیع چربی بدن داشتند—حتی کسانی که چربی بدنشان کمتر از حد متوسط بود—با کاهش حجم کلی مغز و کاهش ماده خاکستری مواجه بودند.

کای لیو، رادیولوژیست بیمارستان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شوجو، می گوید:

پژوهش ما از توانایی MRI برای اندازه گیری دقیق چربی در بخش های مختلف بدن، به ویژه اندام های داخلی، استفاده کرد تا یک نظام طبقه بندی مبتنی بر داده ایجاد کند؛ نه بر اساس قضاوت های ذهنی.

او اضافه می کند:

این طبقه بندی داده محور، به طور غیرمنتظره ای دو نوع توزیع چربی را شناسایی کرد که پیش تر تعریف نشده بودند و شایسته توجه ویژه اند.

پژوهشگران این دو الگو را چنین نام گذاری کردند:

• غلبه چربی پانکراس : سطح بالاتر از حد طبیعی چربی اطراف لوزالمعده

• لاغرِ چاق نما (Skinny-fat): تجمع های متراکم چربی اطراف برخی اندام ها، با وجود BMI نسبتاً طبیعی

این دو الگوی توزیع چربی، بیشترین ارتباط را با خطر افت سلامت مغز نشان دادند. افرادی با این الگوها در معرض موارد زیر بودند:

• کاهش شدید ماده خاکستری

• ضایعات ماده سفید مغز

• تسریع روند پیری مغز

• افت عملکرد شناختی

همچنین، خطر ابتلا به بیماری های عصبی—مفهومی گسترده که شامل اضطراب، صرع، ام اس و سکته مغزی می شود—در این گروه ها بالاتر بود، هرچند تفاوت هایی میان زنان و مردان دیده شد.

ارتباط با تسریع پیری مغز، در مردان آشکارتر بود؛ در حالی که افزایش خطر صرع عمدتاً در زنانی مشاهده شد که الگوی غلبه چربی پانکراس داشتند.

این مطالعه همچنین تأیید کرد که BMI بالاتر اغلب با افت محسوس تر سلامت مغز همراه است، اما هم زمان به شواهد فزاینده ای می افزاید که نشان می دهد BMI شاخصی خام و ناکافی برای سنجش چاقی است و نیاز به تفسیر دقیق تری دارد.

پژوهشگران در مقاله منتشرشده خود می نویسند:

اثرات مخرب BMI بالا بر ساختار مغز در مطالعات پیشین به خوبی مستند شده است. پروفایل های توزیع چربی استخراج شده با روش LPA نه تنها این رابطه را تأیید می کنند، بلکه نشان می دهند الگوهای توزیع چربی می توانند به عنوان عوامل خطر مستقل برای فرایندهای تخریب عصبی عمل کنند.

البته باید در نظر داشت که یافته های این پژوهش بر اساس یک تصویر مقطعی به دست آمده اند؛ توزیع چربی و سلامت مغز در طول زمان اندازه گیری نشده و بنابراین نمی توان رابطه ای قطعیِ علت و معلولی میان آن ها فرض کرد.

از سوی دیگر، شرکت کنندگان این مطالعه عمدتاً افراد میانسال و همگی ساکن بریتانیا بودند؛ موضوعی که ضرورت انجام پژوهش های آینده در جمعیت های بزرگ تر و متنوع تر را برجسته می کند.

با وجود این محدودیت ها، این تحقیق لایه ای تازه و مهم به درک ما از رابطه میان چربی بدن و سلامت مغز می افزاید. هرچه دانشمندان این ارتباط را بهتر بفهمند، امکان طراحی مداخلات و درمان های مؤثرتر نیز بیشتر خواهد شد.

برای مثال، اگر الگوهای شناسایی شده در این مطالعه در تحقیقات بعدی تأیید شوند، افراد می توانند هشدار زودهنگامدرباره خطر افت شناختی دریافت کنند و زودتر سبک زندگی یا درمان های خود را اصلاح نمایند.

کای لیو در پایان تأکید می کند:

سلامت مغز فقط به این بستگی ندارد که چه مقدار چربی دارید، بلکه به این مربوط است که این چربی ها کجا ذخیره می شوند.

این پژوهش در نشریه Radiology منتشر شده است.