30: 13 دقیقه ظهر روز جمعه بود که زنگ آغاز مذاکرات ایران و امریکا به صدا درآمد؛ مذاکراتی که تا ساعت 16:50پس از 3 دور مذاکره به طول انجامید. در این فاصله زمانی اما بسیاری از ایرانیان با التهاب و نگرانی و البته با چاشنی امیدواری ، پیگیر اخبار گفت وگوها بودند. پرسش هایی از این دست که مهم ترین خروجی مذاکرات برای ایران و اقتصاد ایران چه خواهد بود؟ آیا دوطرف به یک توافق دست پیدا می کنند؟ محتوای این توافق احتمالی شامل چه مواردی است؟ جنگ محتمل است یا توافق؟ در اذهان عمومی ایرانیان جریان داشت.

به گزارش اعتماد، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران پس از 3 ساعت و نیم مذاکره با طرف امریکایی برای پاسخ دادن به این نوع ابهامات اعلام کرد: اگر همین روند ادامه داشته باشد به نظرم به یک چارچوب خوب برای توافق خواهیم رسید.

اما کامنت های خوش بینانه و بدبینانه در مورد دورنمای مذاکرات همچنان در فضای مجازی و واقعی جریان دارد. گروهی هم تلاش می کنند با عبور از رویکردهای خوش بینانه یا بدبینانه، موضوع را واقع بینانه مورد ارزیابی قرار دهند. مذاکراتی که دیروز 3 دور آن با حضور عباس عراقچی و تیم همراه از یک طرف و ویتکاف و جرد کوشنر داماد ترامپ همچنین فرمانده سنتکام در سوی دیگر جریان داشت.

حضور معاون اقتصادی عراقچی در تیم ایران، این معنا را به ذهن متبادر می ساخت که مهم ترین مطالبه ایران کاهش یا رفع تحریم هاست و حضور فرمانده سنتکام در نقطه مقابل نیز حاکی از این بود که مطالبات امریکا بیشتر در حوزه مسائل نظامی و امنیتی جریان دارد.

با انتشار خبر پایان مذاکرات حول و حوش16:50 دقیقه تسنیم نوشت: دو کشور تفاهم کرده اند که این گفت وگوها در موعد دیگری ادامه پیدا کند.

چراغ نخست اظهارنظرهای تیم های مذاکراتی را اما عراقچی روشن کرد. وزیر خارجه ایران در پاسخ به این پرسش که مذاکرات را چطور دیدید؟ اعلام کرد: شروع خوبی بود، می تواند ادامه خوبی هم داشته باشد.

او همچنین تاکید کرد: گفت وگوهای طولانی و فشرده ای داشتیم، از 10 صبح تا 6 بعدازظهر جلسات متعددی به صورت غیرمستقیم برگزار شد.

عراقچی در پاسخ به پرسش دیگری درخصوص راند بعدی گفت وگوها و اینکه تا چه اندازه ممکن است منجر به توافق شود؟ گفت: ادامه گفت وگوها منوط به این است که در پایتخت ها مشورت کنیم که چگونه ادامه دهیم.

مذاکره کننده ارشد ایران یادآور شد: اگر همین روند ادامه داشته باشد به نظرم به یک چارچوب خوب برای توافق خواهیم رسید.

پس از عراقچی نوبت به بقایی، سخنگوی وزارت خارجه رسید که اعلام کند: دوطرف تفاهم کردند که در مشورت با پایتخت ها راجع به دور بعدی گفت وگوها تصمیم گیری نمایند.

خبرنگار صدا و سیما هم تصویر چت خود با یکی از اعضای تیم مذاکره کننده ایرانی را منتشر کرد که تفسیر خود از مذاکرات و دورنمای توافق احتمالی را با ابیاتی از مثنوی معنوی تصویرسازی کرده بود.

حمید قنبری نوشت: مدتی این مثنوی تاخیر شد، مهلتی بایست تا خون شیر شد/ تا نزاید، بخت تو فرزند نو، خون نگردد شیر شیرین خوش شنو… این عبارات حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه اما بازخوردهای قابل توجهی در فضای مجازی پیدا کرد و برخی تحلیلگران استفاده از واژگانی چون تبدیل خون به شیر ، زادن فرزند نو و… را به معنای چشم انداز روشن در مذاکرات تفسیر و تحلیل کردند.

در این میان نحوه اطلاع رسانی خبرنگار صدا و سیما هم بازخوردهای بسیاری در فضای مجازی پیدا کرد. علی رغم اینکه برگزاری مذاکرات در مسقط عمان و حفاظت شدید از انتشار اخبار توسط رسانه های غربی فضایی را برای صدا و سیما ایجاد کرده بود که بتواند تصویری شفاف و لحظه ای از مذاکرات ارایه کند، اما همچنان رویکرد غیرحرفه ای و غیرتخصصی خبرنگاران این رسانه در بازتاب رخدادهای مرتبط با مذاکرات مشهود بود.

اوج این بی خبری زمانی احساس شد که فرمانده سنتکام در محل مذاکرات حضور پیدا کرد. درحالی که خبرنگار صدا و سیما در محل مذاکرات حضور داشت خبر حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات را باتوجه به اعلام رسانه های معتبر، موثق اعلام کرد!

ما اما برای آگاهی از ابعاد مختلف مذاکرات و چشم اندازهای احتمالی سراغ محمدجواد حق شناس و محمود صادقی، تحلیلگران سیاسی رفتیم تا ضمن تحلیل این دور از مذاکرات، تصویری از دورنمای آینده و مطالبات دوطرف به دست بیاوریم.

محمدجواد حق شناس، فعال سیاسی و فرهنگی اصلاح طلب با مقایسته تطبیقی همه تجربیات قبلی ایران از مذاکره با امریکا و تفاوت آن با تجربه فعلی می گوید: دور نخست مذاکرات ایران و امریکا برگزار شد و براساس اعلام عراقچی، در صورت تداوم این روند می توان از آن برای تهیه چارچوبی برای توافق بهره برد. اما آغاز مذاکرات مسقط میان ایران و ایالات متحده، فارغ از نتیجه نهایی آن، خود حامل پیامی معنادار در سپهر سیاست خارجی منطقه است. انتخاب عمان به عنوان میزبان، بار دیگر نقش سنتی این کشور در میانجیگری های حساس و کم سروصدا را برجسته می کند. نقشی که در سال های گذشته نیز در بزنگاه های مهم میان تهران و واشنگتن ایفا شده است. مذاکرات مسقط در شرایطی آغاز شد که روابط ایران و امریکا در یکی از پیچیده ترین و پرتنش ترین دوره های خود قرار دارد. نه نشانی از اعتماد متقابل باقی مانده و نه چشم انداز روشنی از توافقی جامع در کوتاه مدت دیده می شود. با این حال، نفس گفت وگو را باید نشانه ای از غلبه عقلانیت حداقلی بر منطق تقابل حداکثری دانست؛ عقلانیتی که بیش از آنکه محصول خوش بینی باشد، برآمده از ضرورت است.

حق شناس ادامه می دهد: برای ایران، استمرار فشارهای اقتصادی، محدودیت های مالی و تحولات پرشتاب منطقه ای، نیاز به مدیریت تنش با امریکا را به یک واقعیت اجتناب ناپذیر تبدیل کرده است. در سوی مقابل، واشنگتن نیز در آستانه تحولات سیاسی داخلی و درگیر با بحران های متعدد جهانی، به خوبی می داند که باز نگه داشتن کانال ارتباطی با تهران، دست کم از منظر کنترل بحران، اهمیتی راهبردی دارد. مسقط را نباید محل توافق بزرگ دانست؛ بلکه بیشتر باید آن را صحنه ای برای آزمون نیت ها، سنجش خطوط قرمز و تعریف حداقل های قابل مذاکره تلقی کرد. تجربه مذاکرات پیشین نشان داده است که گفت وگوهای غیرمستقیم و محرمانه، اگرچه آهسته و فرسایشی اند، اما می توانند از بروز سوءمحاسبه و تشدید تنش جلوگیری کنند. در عین حال، تداوم وضع موجود نه برای ایران کم هزینه است و نه برای منطقه. از همین رو، مذاکرات مسقط اگر قرار است فراتر از یک تلاش نمادین معنا پیدا کند، نیازمند همراهی مجموعه ای از تصمیمات مکمل در داخل و خارج از کشور است.

او در تشریح این گام های داخلی و منطقه می گوید: در حوزه داخلی، نخستین گام، بازسازی سرمایه اجتماعی از طریق شفافیت، گفت وگوی صادقانه با افکار عمومی و پرهیز از دوگانه سازی های فرساینده است. تجربه نشان داده است که دیپلماسی بدون پشتوانه اجتماعی، شکننده و ناپایدار خواهد بود. همزمان، ایجاد ثبات در سیاست های اقتصادی، کاهش ریسک های پیش بینی ناپذیر برای فعالان اقتصادی و ارسال سیگنال های روشن به بازار، می تواند اثر هرگونه گشایش دیپلماتیک احتمالی را ملموس و قابل لمس کند. اجماع حداقلی در داخل، نه یک امتیاز سیاسی، بلکه پیش شرط موفقیت در هر مذاکره خارجی است. در عرصه سیاست خارجی نیز، تمرکز بر مدیریت تنش به جای حل و فصل یک باره همه اختلافات، واقع بینانه تر به نظر می رسد. تعریف اهداف مرحله ای، احیای کانال های ارتباطی پایدار و بهره گیری فعال از ظرفیت میانجی ها می تواند از تکرار چرخه بن بست جلوگیری کند. همچنین، هم راستاسازی نسبی سیاست منطقه ای با اولویت های اقتصادی کشور و پرهیز از پیام های متناقض در عرصه بین المللی، به افزایش قابلیت اعتمادپذیری ایران در مذاکرات کمک خواهد کرد.

مسقط، بیش از آنکه نقطه آغاز یک فصل تازه باشد، می تواند فرصتی محدود اما مهم برای بازاندیشی در مسیر طی شده تلقی شود؛ فرصتی که اگر با اصلاحات تدریجی در داخل و واقع گرایی در سیاست خارجی همراه نشود، به سرعت به یکی دیگر از ایستگاه های تکراری دیپلماسی ناکام تبدیل خواهد شد. حق شناس در بخش پایان اظهاراتش یادآور می شود: تنها نکته باقی مانده مساله مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم است. به عنوان یک شهروند ایرانی و فعال سیاسی و فرهنگی معتقدم در فضای گفت وگو، از طریق مذاکرات مستقیم بهتر می توان منافع ملی را محقق و دستاورد کسب کرد. حضور واسطه ها در برخی موارد ممکن است منجر به اتلاف مصالح عمومی و منافع ملی شود.

محمود صادقی، فعال سیاسی اصلاح طلب و دبیرکل انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه ها با اشاره به آغاز مذاکرات میان ایران و امریکا گفت: صرف شروع گفت وگوها پس از دوره ای از التهاب و تنش، می تواند نشانه ای از امید به کاهش تنش تلقی شود، هر چند به دلیل فضای کاملا کنترل شده و نبود اطلاعات شفاف، نمی توان پیش بینی قطعی از آینده این مذاکرات ارایه داد.

صادقی با اشاره به روند مذاکرات اخیر می گوید: در شرایطی که احتمال درگیری و تشدید بحران وجود داشت، شروع مذاکرات را می توان نشانه ای از تمایل طرفین به کنترل وضعیت دانست؛ هر چند فضای مذاکرات به شدت از نظر خبری مدیریت می شود و تاکنون اطلاعات معنادار و دقیقی از جزییات گفت وگوها منتشر نشده است. البته می توان تسهیل آغاز مذاکرات را به فال نیک گرفت، اما نباید انتظار داشت که نتایج آن به سرعت روشن شود. از یک سو امریکا با تمام ظرفیت های سیاسی و نظامی وارد منطقه شده و فشار قابل توجهی بر جمهوری اسلامی وارد می کند، به ویژه پس از وقایع تلخی که در ماه های اخیر رخ داده و شکاف میان جامعه و حاکمیت را تشدید کرده است.

نماینده پیشین مجلس با اشاره به ساختار مذاکرات می افزاید: نکته قابل تأمل این است که چرا بار دیگر همان الگوی پیشین گفت وگوهای غیرمستقیم تکرار شده است. شاید در دوره های ابتدایی مذاکرات چنین مدلی قابل فهم بود، اما پس از این حجم از تنش، بازگشت به همان قالب قدیمی، چندان منطقی به نظر نمی رسد. ممکن است یکی از دلایل این رویکرد، عدم تمایل رسمی به رسمیت شناختن طرف مقابل یا نیاز به واسطه باشد، اما این روش می تواند در انتقال پیام ها اخلال ایجاد کند و روند مذاکرات را پیچیده تر سازد. احتمال دیگر این است که تیم مذاکره کننده، از نگاه طرف مقابل، به طور کامل مورد اعتماد نباشد و ناچار باشد هر بند و پاراگراف را با تهران چک کند. این مساله به طور طبیعی سرعت و انعطاف مذاکرات را کاهش می دهد. با درجه ای از احتیاط می توان حدس زد که نوعی توافق و بده بستان میان طرفین در حال شکل گیری است. به نظر می رسد پیش فرض ورود به مذاکرات، نوعی هماهنگی حداقلی بوده، چراکه بدون چنین پیش فرضی اساسا مذاکرات آغاز نمی شد.

صادقی در پاسخ به این پرسش که محتوای مذاکرات و توافق احتمالی حول محور چه مسائلی خواهد بود؟ می گوید: احتمالا ایران در موضوع اورانیوم های غنی شده حاضر به ارایه امتیازاتی خواهد بود و در مقابل، طرف امریکایی نیز امتیاز محدودی ارایه می دهد. این امتیاز می تواند در گام نخست، کاهش تهدیدهای نظامی باشد و در مراحل بعد، بحث کاهش یا تعدیل تحریم ها. البته بعید است امریکا به این سطح از امتیازدهی بسنده کند و احتمالا در ادامه بحث های دیگری را نیز به صورت مرحله ای وارد دستور کار خواهد کرد.

صادقی در ادامه با اشاره به طرح ایده ترک تخاصم یادآور می شود: اگرچه تخاصم اصلی در جریان جنگ اخیر میان ایران و اسراییل شکل گرفت و امریکا نیز در مراحل پایانی وارد درگیری شد، اما صرف ورود طرفین به گفت وگو را می توان نشانه ای از کاهش تنش دانست، حتی اگر از آن به عنوان ترک تخاصم رسمی یاد نشود. اما می تواند یکی از خروجی های احتمالی این مذاکرات باشد. از سوی دیگر حضور چهره های اقتصادی در کنار وزیر امور خارجه از طرف ایران، می تواند حامل پیام تمایل تهران به گفت وگوهای اقتصادی باشد. در مقابل، حضور چهره ای نظامی در تیم امریکایی نیز می تواند به منزله اعمال فشار یا ارایه تضمین های امنیتی برای اعتماد بیشتر ایران تعبیر شود.

او در پایان تاکید می کند: در مجموع، فضای مذاکرات همچنان مبهم است و اخبار به شدت کنترل شده منتشر می شود. با این حال، اگر این روند به صدور بیانیه ای ولو محدود و کاهش سطح تنش ها منجر شود، می توان آن را گامی رو به جلو ارزیابی کرد.