از بزرگراه آبشناسان بنای سوخته و فروپاشیده بازار جنت آباد که بین مردم به بازار جنت شناخته می شود، معلوم است. در کنار این بنای سوخته، ساختمان بزرگ، بلند و آجری رنگ نیایش مال ، تضادی تلخ با بازارچه سوخته جنت ساخته است. دو ماشین آتش نشانی کنار بازارچه ایستاده اند و شلنگ های آب از آن ها به درون بازارچه کشیده شده است. خودروهایی که در حال گذرند، به ساختمان که می رسند سرعت شان را کم می کنند، به ساختمان سوخته نگاهی می اندازند و می روند.

به گزارش شرق، کرکره های فلزی بر اثر حرارت کج شده اند، حفاظی آبی رنگ دورتادور بازارچه کشیده شده و از بین تابلوهای سردر غرفه ها، تنها تابلوی کافه مهیاس که در انتهای بازارچه و نزدیک به در نیایش مال قرار دارد، سرپا مانده است. در دیوار آجری مجاور محل آتش سوزی، رد آتش تا نزدیک عنوان طلایی مجتمع تجاری نیایش مال کشیده شده است.

بوی خاکستر هنوز در هواست؛ خاکستری برآمده از آتشی که روز سه شنبه 14 بهمن ماه بر جان غرفه های بازارچه جنت تهران افتاد و سرمایه و امید صدها کاسب را در نزدیکی شب عید دود کرد و به هوا داد. کاسبان بازارچه درخواست جبران خسارات خود و معلوم شدن علت این حادثه را دارند. آن ها نمی خواهند آن طور که مسئولان شهرداری گفته اند، به جای دیگری منتقل شوند؛ چون سال هاست در این محله مشغول به کارند و مشتری دارند.

صبح 14 بهمن ماه، در روزی که تهران ابری بود، ویدئوهای زیادی در فضای مجازی از دودی عظیم در غرب تهران دست به دست می شد؛ دودی که به سرعت معلوم شد ناشی از آتش گرفتن بازارچه جنت در شمال غرب تهران، در کنار اتوبان شهید آبشناسان است. پس از شروع آتش سوزی، نیروهای امدادی خود را به محل رساندند، اما غرفه داران می گویند آتش نشانی با 40 دقیقه تأخیر و خودروهایی بدون امکانات لازم به محل رسیده است.

پنجشنبه، دو روز پس از آتش سوزی، کاسبان بازارچه جنت که حالا تمام مال و اموال خود را در آتش از دست داده اند، برای شنیده شدن صدای شان در خیابان نیلوفر که کوچه کناری بازارچه است، جمع شده اند. همه در حال گفت وگو هستند. چند مرد و زن به دیگران می گویند که در مصاحبه با تلویزیون درخواست جبران خسارات کنند.

یک زن مشغول گرفتن شماره مال باختگان است تا لینک کارزاری را که برای مطالبه جبران خسارات بازارچه جنت ایجاد شده است، برای آن ها بفرستد. در این میان خانم میم در گوشه خیابان به دیوار حائل بزرگراه تکیه داده است؛ او که دارای دو غرفه لباس زیر مردانه و زنانه بود، می گوید: آتش نشانی دیر رسید و وقتی هم رسید، تانکرهایش آب نداشت. قبلا اینجا یک لوله آب اضطراری بود که چند سال پیش برای زدن ورودی مناسب معلولین برداشته شد. یکی از آتش نشانان به من گفت شانس آوردید در نیایش مال آب وجود داشت، وگرنه آتش سوزی خاموش نمی شد .

او از سال 1392 در بازار جنت کار می کند و نزدیک به 12 سال از عمر خود را صرف ایجاد یک کسب وکار مطمئن برای خود در این بازارچه محلی کرده است: الان هرکسی هرچه را داشته و نداشته از دست داده است. ما اینجا 350 غرفه بودیم، همه غرفه داران هم از قشر ضعیف هستیم و حالا در شب عید، تمام سرمایه خود را از دست داده ایم و کلی چک داریم که باید پاس شود .

خانم میم می گوید پیمانکار بازارچه برای آنکه از مخارج کم کند، سیستم اطفای حریق را از اول فعال نکرده است: این بازارچه را در 20 روز ساختند و پس از ساخت به خاطر اینکه هزینه نکنند، تنها به گذاشتن چیلر و سیستم اطفای حریق نمایشی بسنده کردند. این امکانات هیچ گاه به شکل واقعی فعال نشد و همیشه به مأموران بازرسی شهرداری (hse) می گفتند کپسول ها چک شده و ایمن است؛ درحالی که هیچ وقت چک نمی شد و در این حادثه نیز کپسول ها فقط 20 ثانیه کار کردند .

سروصدایی بلند می شود، خانم میم بی توجه به جمعیت ادامه می دهد: دست فروش نیستیم که ما را به جای دیگری منتقل کنند. ما اصلا دیگر چیزی برای فروش نداریم. ما درخواست داریم اول خسارت ما را بدهند و دوم اینجا را مثل دفعه اول که 20روزه ساخته شد، دوباره بسازند .

مرد، قد بلندی دارد و با شور و حرارت با دیگران حرف می زند و می خواهد همه را برای یک مطالبه مشترک همسو کند؛ مطالبه ای که سه بخش را شامل می شود: اول میزان خسارت معلوم شود، دوم این مسئله بیان شود که طرف خسارت ما پیمانکار است یا شهرداری و سوم همین جا بازسازی شود و ما را جای دیگری نبرند .

او صاحب سه غرفه در این بازارچه بود و در کنار فروشندگی، عضو هیئت امنا و هیئت مدیره بازارچه نیز بود: درباره علت آتش سوزی به ما چیزی نگفتند، ولی روایت شاهدان عینی و فیلم های باقی مانده از دوربین ها قصور کادر انتظامات را نشان می دهد .

حرف هایش را تند و تند می زند و مردی مسن را به من معرفی می کند؛ مرد کلاهی آفتاب گیر بر سر دارد و ریش و موهای سفیدی دارد: مسئولین انتظامات به ما گفتند آتش در ابتدا بسیار کوچک بود و برای اطفای آن سراغ 10 کپسول موجود در بازارچه رفتند، اما چون هیچ کدام کار نکرد، آتش سوزی بزرگ و بزرگ تر شد .

او که از ریش سفیدان بازارچه است، روز حادثه با پیمانکار بازارچه درگیر شده، او آتش سوزی را نتیجه بی مسئولیتی پیمانکار می داند: پرسیدم چرا همه کپسول ها خالی بودند، اما به جای پاسخ و عذرخواهی به من گفت که به شما ربطی ندارد و حمله کرد تا من را بزند. اگر دیگران واسطه نمی شدند کتکم زده بود .

مرد که برای شب عید بیش از سه میلیارد تومان کالای مغازه اش را از دست داده، از فشاری که این حادثه بر کاسبان گذاشته، می گوید: دیروز یک خانم در همین جا از حال رفت. زنانی که اینجا کار می کردند، اغلب سرپرست خانوارند و این آتش سوزی آن ها را به خاک سیاه نشاند .

مدتی از تجمع گذشته، دیگر مردم به گروه های مختلف تقسیم شده اند و در حال حرف زدن هستند. مردی که فروشنده لباس مردانه در غرفه ای 16متری بوده، درحالی که تلاش می کند وارد بازارچه سوخته شود، می گوید: ساعت 9 یا 9:15 آتش شروع شده و دو کاسبی که به بازارچه رسیده بودند، همراه با نیروهای حراست برای اطفای حریق سراغ کپسول ها رفتند، اما هر کپسولی را که امتحان کردند، کار نمی کرد؛ زیرا پیمانکار هیچ کدام را پر نکرده بود. بعد از اینکه خرابی کپسول ها را دیدند، ساعت 9:30 با آتش نشانی تماس گرفتند، اما ساعت 10:15 یا 10:30 آتش نشانی رسید .

او می گوید که آتش نشانی وقتی رسید، دیگر همه چیز از دست رفته بود: بیشتر غرفه داران سرپرست خانوار بودند و یک تا سه میلیارد تومان در بازارچه سرمایه داشتند. تنها درخواست مان این است که مقصر مشخص شود و بازارچه را دوباره برای ما بسازند .

سمت راست بازارچه جنت، ساختمان تازه ساز، آجری و بزرگ نیایش مال است؛ یکی از ده ها پاساژی که در این سال ها آسمان و زمین تهران را بلعیده اند. در سمت چپ، کوچه نیلوفر است و در میان کوچه و پشت بازارچه، پارک محلی کوچکی، هم راستا با مجموعه آپارتمانی سفیدرنگ، قرار گرفته است. در پارک، درختان بلندی قرار دارد، درختانی که بیشترشان خشکیده اند.

کاسبان مال باخته ادعا می کنند نیایش مال از ابتدای تأسیس به بازارچه جنت و زمین اطراف آن چشم داشته؛ زیرا برای ساخت و گسترش پارکینگ خود نیازمند چنین فضایی است. زنی با مادر و دختر خود در میان جمعیت ایستاده. آن ها نیز به شکل خانوادگی غرفه دار بودند: دو سال پیش قرار بود اینجا را خراب کنند تا پارکینگ پاساژ شود، اما با مقاومت غرفه داران نتوانستند این کار را انجام دهند. من حدس می زنم آتش سوزی برای تخلیه بازارچه و تصاحب آن بوده است .

زن ادامه می دهد: من خانه ام را فروختم تا اینجا غرفه بگیرم که آن پول را پیمانکار قبلی از ما دزدید و رفت. حالا نیز من و بسیاری از زنان سرپرست خانوار که بازارچه محل درآمدمان بود، با اجاره خانه و چک و خرج و مخارج زندگی، آس و پاس شده ایم. من سه میلیارد دارایی ام سوخت و با 600 میلیون بدهی بیکار شده ام .

او می گوید از صاحبان یکی از خانه های نزدیک پارک شنیده نیایش مال برای خرید خانه آن ها با رقمی بسیار بالاتر از ارزش واقعی نیز اقدام کرده است: دوستم در آنجا خانه دارد و می گوید به ما گفته اند حاضریم با دو تا سه برابر قیمت، خانه هایتان را بخریم. پارک را هم اگر دیده باشید از زمانی که این پاساژ باز شد درخت هایش شروع به خشک شدن کرد .

مادر این زن مدعی است کاسبان نیایش مال نیز گفته اند در قرارداد آن ها پارکینگی در زمین فعلی بازارچه قید شده است: در قرارداد نوشته اند اینجا قرار است پارکینگ شود. صاحبان پاساژ می خواهند در ازای به خاک سیاه نشاندن ما، زمین و املاک خود را گسترش دهند . این مادر می گوید با قطع شدن درآمدش، نمی داند با بیماری و اجاره خانه چگونه سر کند: من شیمی درمانی می شوم و هزینه زیادی باید پرداخت کنم. 17 میلیون نیز به شکل ماهانه اجاره خانه می دهم. بعد

13 سال کار در اینجا و چهار تا پنج میلیارد تومان شال و روسری سوخته، چگونه باید بروم جای دیگری کاری شروع کنم؟ همین الان در کارت بانکی من یک ریال نیست .

پسر جوان موهای بلندی دارد که از پشت بسته است. چشمانش گود افتاده. می گوید از سه شنبه خواب ندارد: تازه اینجا به جای پدرم شروع به کار کرده بودم. نزدیک به 700 میلیون چک دادم و فکر می کردم با فروش شب عید تمام بدهی هایم را تسویه می کنم .

با دست به بازارچه سوخته اشاره می کند و می خندد، گویی امید و آرامشش سوخته و به هوا رفته است: نمی دانم چه کسانی مقصرند. پیمانکار که کلا جواب سربالا می دهد، از مسئولین شهرداری نیز فقط رییس شورای شهر سری به اینجا زد و رفت. آتش نشانی نیز تا الان حتی علت آتش سوزی را نگفته است .

او درباره نقش سرمایه گذاران نیایش مال در این ماجرا می گوید: سرمایه گذاران نیایش مال از قدیم، از زمانی که کلنگ پاساژ خورد، برای تصاحب بازارچه ما اقدام کردند. بارها جلسه گذاشتند، قیمت پیشنهاد دادند، تهدید کردند، اما ما نمی خواستیم و نمی خواهیم اینجا را از دست بدهیم. کاسبان اینجا سال های زیادی تلاش کرده اند از این بازارچه مکانی مناسب برای خرید مردم و جذب مشتری بسازند .

این جوان، امیدی به بازسازی بازارچه ندارد؛ زیرا معتقد است مسئولان اهمیت این بازارچه برای مردم و کاسبان را نمی دانند: آن ها فکر می کنند ما دست فروشیم و می توانند ما را به سوله یا زمین خاکی دیگری منتقل کنند؛ آن ها درک نمی کنند بازارچه جنت ارزش و سود کمتری از نیایش مال حداقل برای ما و مشتریان مان ندارد .

جلال ملکی سخنگوی آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری است. او به ادعایی که مال باختگان مبنی بر تأخیر در اعزام نیروهای آتش نشانی اعلام کرده اند، توضیح می دهد: تمام اسناد موجود نشان می دهد که با توجه به شرایط ترافیکی منطقه، نیروهای آتش نشانی هفت دقیقه بعد از تماس به محل آتش سوزی رسیدند. متأسفانه در حوادث آتش سوزی اتفاقی که می افتد این است که مردم خودشان اول و پیش از تماس با آتش نشانی اقدام به مقابله با آتش می کنند و این مسئله باعث تأخیر در اطفای حریق می شود .

ملکی می گوید بازارچه جنت از ساختمان های پرخطر شهر تهران بود: این بازارچه سه اخطار داشت و در فهرست ساختمان های پرخطر بود. به گفته خود ساکنین نیز سیستم اطفای حریق بازارچه خوب کار نکرده است .

او درباره این ادعا که خودروهای آتش نشانی بدون آب و تجهیزات کامل به محل اعزام شدند، می گوید: آب نداشتن ماشین های آتش نشانی ممکن نیست؛ زیرا اولین اقدام هنگام تغییر شیفت در تمام مراکز، بازبینی و کنترل موجودی آب خودروهاست. هنگام اعزام خودروها نیز رانندگان با فهم سبکی و سنگینی خودروها به راحتی می فهمند آب در تانکر موجود است یا خیر و خودروی بدون آب اعزام نمی شود. در این باره که از آب نیایش مال نیز استفاده شده باید بگویم این اتفاقی طبیعی است. ما در چند جبهه در حال مقابله با آتش بودیم و طبیعی است که از منابع آب مختلفی استفاده کنیم .

سخنگوی آتش نشانی تأکید می کند این سازمان با تمام قوا برای کنترل آتش اقدام کرده است: ما 10 ایستگاه با تمام امکانات را به محل اعزام کردیم. برخی از این نیروها از ایستگاه هایی دور از حادثه مثل ایستگاه نازی آباد به منظور حمایت و کمک به اطفای حریق اعزام شدند .

مسئولان شهرداری تهران و اعضای شورای شهر از روز حادثه تا به حال اظهارات مختلفی درباره این حادثه داشته اند.

16 بهمن ماه سوده نجفی ، عضو هیئت رییسه شورای اسلامی شهر تهران، بر اهمیت جبران فوری خسارات تأکید کرد: ضروری است مدیریت شهری اقدامات حمایتی فوری و عملیاتی را برای جبران خسارات و فراهم سازی شرایط فعالیت موقت این کسبه در کوتاه ترین زمان ممکن انجام دهد. این حمایت ها باید شامل پرداخت خسارات، تأمین محل موقت کسب و تسهیل ادامه فعالیت اقتصادی آسیب دیدگان باشد تا فشار معیشتی و روانی ناشی از حادثه به حداقل برسد .

همین طور زهرا شمس ، رییس کمیته اجتماعی شورای شهر تهران، با ابراز تأسف از حادثه پیش آمده گفت شورای شهر مدت ها پیش به لزوم بهسازی و ایمن سازی بازار جنت تأکید کرده بود: با درک شرایط خاص بازار جنت، شورا صراحتا بر اجرای طرح های بهسازی و ایمن سازی تأکید کرده بود. منظور از بهسازی، ارتقای زیرساخت های ایمنی، اصلاح شبکه برق، تأمین سیستم های استاندارد اطفای حریق و استحکام بخشی سازه هایی بود که منبع اصلی درآمد اقشار کم برخوردار محسوب می شوند؛ اما متأسفانه این تذکر به درستی اجرا نشد .

او درباره لزوم بازسازی فوری بازارچه و بررسی دقیق علل حادثه گفت: مدیریت شهری موظف است با تشکیل فوری کمیته فنی برای بررسی دقیق علل حادثه و چرایی عدم اجرای الزامات ایمنی، در کوتاه ترین زمان ممکن نسبت به جبران خسارت و ایجاد محل موقت کسب برای آسیب دیدگان، به ویژه در آستانه شب عید، اقدام کند .

کامران عبدولی ، معاون حفاظت و پیشگیری سازمان آتش نشانی تهران نیز گفته است بازارچه در سال گذشته پنج بار اخطار دریافت کرده که آخرین آن برای آذر 1403 بوده است: متأسفانه اصول ایمنی مانند جداسازی و منطقه بندی حریق، عدم آماده به کار بودن سیستم های اعلام و اطفای حریق رعایت نشد و همچنین سیم کشی های ناایمن نیز ازجمله موارد ناایمنی این بازارچه بودند .

ناصر امانی ، دیگر عضو شورای شهر نیز در همین راستا گفته است اخطار کافی نیست: درست است که شهرداری چند بار در این مورد تذکر داده، اما این تذکرات کافی نیست و باید پیگیری کرده و مالکان را برای ایمن سازی به کمیته مربوطه دعوت می کردند. دستگاه قضایی، نیروی انتظامی، آتش نشانی و سایر مدیران امر باید مالکان را ملزم کنند در یک زمان مشخص نسبت به ایمن سازی اقدام کنند .