در سال های اخیر، کشورها تلاش کرده اند موشک هایی با سرعت بسیار بالا (بیش از 5 برابر سرعت صوت) و توان مانورپذیری بالا بسازند تا سامانه های پدافندی مدرن را دور بزنند.

به گزارش خبرآنلاین، این موشک ها اغلب پس از پرتاب به ارتفاع بالا می روند و سپس در فاز نهایی با سرعت های سرگیجه آور و مسیر غیرقابل پیش بینی به سمت هدف می آیند. برای نمونه، آوانگارد روسیه ادعا می کند با سرعت حدود 20 ماخ پرواز می کند و قابلیت مانور بالایی دارد، به گونه ای که سرعت های بالای آوانگارد (تا Mach 20) و توان مانور آن مسیر پیش بینی ناپذیری را ایجاد کرده و رهگیری آن را پیچیده می کند . همچنین روسیه صراحتاً گفته هدف از توسعه این سلاح ها نفوذ به سامانه های پدافندی پیشرفته آمریکا است.

آوانگارد (Avangard): یک نوع گلایدر فوق سریع است که روی موشک های قاره پیما نصب می شود. این وسیله می تواند بیش از 6 هزار کیلومتر پرواز کند و سرعتش به حدود 20 برابر سرعت صوت می رسد (حدود 6.8 کیلومتر در ثانیه!). آوانگارد می تواند با یک کلاهک هسته ای بزرگ یا حتی معمولی حرکت کند.

وقتی موشک به ارتفاع حدود 100 کیلومتر رسید، آوانگارد جدا می شود و خودش وارد جو می شود و به سمت هدف می رود. به خاطر سرعت خیلی زیاد و توانایی حرکت و پیچیدن در مسیر، بسیار سخت است که کسی آن را رهگیری کند. شکلش هم شبیه یک لبه تیز یا بالگرد فضایی است.

این سیستم از سال 2019 عملیاتی شده و روسیه آن را به صورت سریالی تولید کرده است.

برد عملیاتی: >6000 کیلومتر.

سرعت نهایی: حدود Mach 20 (معادل ~6.8 km/s).

نوع هدایت: اینرسی پیشرفته (گلایدر بدون موتور فعال)؛ هدایت نهایی نامشخص.

قابلیت مانور: بسیار بالا

پنهان کاری راداری: طراحی به شکل موج مانند یا بالک مانند.

سرجنگی: هسته ای سنگین (~2 مگاتُن) یا متعارف تهاجمی.

کشور سازنده: روسیه.

کینژال (Kinzhal, Kh-47M2): یک موشک بسیار سریع است که از جنگنده MiG-31 شلیک می شود. گفته می شود نسخه به روز شده موشک زمینی کوتاه برد اسکندر است.

این موشک می تواند حدود 1500 تا 2000 کیلومتر پرواز کند و کلاهک 480 کیلوگرمی، هسته ای یا معمولی، دارد. بعد از شلیک، سرعتش از حدود 4900 کیلومتر بر ساعت شروع می شود و می تواند به حدود 10 برابر سرعت صوت برسد.

سرعت بالا و مسیر پرواز از ارتفاع باعث می شود که مسیرش نامنظم و سخت قابل رهگیری باشد، یعنی رادارها و سیستم های دفاعی به سختی می توانند آن را بزنند. کینژال برای شکستن سامانه های دفاع موشکی طراحی شده و گفته می شود می تواند سامانه هایی مثل THAAD و پاتریوت را دور بزند.

همچنین سطح موشک به گونه ای طراحی شده که بازتاب راداری کمی دارد و رد کردن آن برای دشمن سخت است.

برد عملیاتی: حدود 1500 2000 کیلومتر (بسته به پرتابگر).

سرعت نهایی: تا Mach 10 (12350 km/h).

نوع هدایت: سامانه اینرسی + هدایت انتهایی (مشابه موشک بالستیک).

قابلیت مانور: بالا (تراژکتوری غیرمعمول و پیچش های احتمالی در فاز نهایی).

پنهان کاری راداری: مقطع راداری کوچک (طراحی بالچه و پوشش ویژه).

سرجنگی: هسته ای یا متعارف (وزن ~480 کیلوگرم).

کشور سازنده: روسیه.

زیریکون (Tsirkon, 3M22): یک موشک خیلی سریع است که عمدتاً برای هدف گرفتن کشتی ها طراحی شده، ولی می تواند به اهداف زمینی هم حمله کند. این موشک توسط نیروی دریایی روسیه ساخته شده و اولین بار روی ناو Gorshkov و زیردریایی های Yasen آزمایش شد.

زیریکون با موتور رم جت پرواز می کند و سرعتش حدود 8 تا 9 برابر سرعت صوت است. برد آن نزدیک 1000 کیلومتر است و با پرواز در ارتفاع بالا (حدود 28 کیلومتر) و سرعت زیاد، وقت رادارها برای واکنش به آن به چند ثانیه کاهش می یابد.

این موشک مجهز به جستجوگر راداری در سرجنگی است و یک قابلیت خاص دارد: وقتی با سرعت مافوق صوت حرکت می کند، اطراف بدنه اش لایه پلاسما ایجاد می شود که بخشی از امواج راداری را جذب می کند و ردگیری آن را سخت می کند. با این حال، در مرحله آخر پرواز سرعتش کم می شود تا بتواند با رادار هدف قفل کند.

وزن سرجنگی آن مشخص نیست، ولی احتمالاً حدود 300 کیلوگرم است.

برد عملیاتی: حدود 1000 کیلومتر (برد مؤثر ~750 1000).

سرعت نهایی: تا Mach 9 (حدود 11000 km/h).

نوع هدایت: هدایت اینرسی+سمت یاب راداری فعال/غیرفعال.

قابلیت مانور: متوسط (اصابت مستقیم به اهداف بزرگ؛ پرواز پایدار در ارتفاع بالا).

پنهان کاری راداری: با پوشش پلاسما در پرواز مافوق صوت، در رادار تقریباً نامریی می شود.

سرجنگی: متعارف (~300 کیلوگرم محتوا).

کشور سازنده: روسیه.

دی اف-17 (Dongfeng-17): یک موشک بالستیک برد متوسط چین است که روی آن یک گلایدر فوق سریع به نام DF-ZF یا Wu-14 نصب شده است.

برد این موشک حدود 1800 تا 2500 کیلومتر است و سرعت گلایدرش بین 5 تا 10 برابر سرعت صوت برآورد شده. دی اف-17 می تواند با کلاهک هسته ای یا معمولی حمل شود.

برخلاف موشک های بالستیک عادی، گلایدر این موشک بعد از جدا شدن ده ها کیلومتر در جو می لغزد و مسیرش را تغییر می دهد. یعنی می تواند از مانورهای پیچیده و تغییر مسیر استفاده کند و همین باعث می شود رادارها و سیستم های دفاعی نتوانند به راحتی آن را بزنند.

آزمایش ها نشان داده که گلایدر دی اف-17 می تواند حرکات شدید و چرخش های پیچیده در پرواز داشته باشد. بر اساس اطلاعات، این موشک از سال 2019 عملیاتی شده و چین آن را برای مقابله با سامانه های ضد موشکی هسته ای دشمنان ساخته است.

برد عملیاتی: حدود 1800 2500 کیلومتر.

سرعت نهایی: Mach 5 10 (حدود 1٫7 3٫4 km/s) در فاز گلاید.

نوع هدایت: اینرسی پیشرفته (احتمالاً با به روزرسانی ماهواره ای).

قابلیت مانور: بالا (توانایی تغییر مسیر در ارتفاع پایین؛ مانورهای برخوردی و فرار ثبت شده).

پنهان کاری راداری: طراحی گلایدر، پرواز پایین و سرعت زیاد ردیابی آن را دشوار می کند.

سرجنگی: متعارف یا هسته ای.

کشور سازنده: چین.

فتاح-1 (Fattah-1): این یک موشک هایپرسونیک ایرانی است که در ژوئن 2023 رونمایی شد. برد آن حدود 1400 کیلومتر است و در مرحله نهایی، یعنی وقتی به سمت هدف می رود، سرعتش به حدود 15000 کیلومتر بر ساعت می رسد (حدود Mach 14)!

فتاح-1 از دو مرحله سوخت استفاده می کند و کلاهکش می تواند مسیرش را در هوا تغییر دهد، یعنی مثل یک موشک مانورپذیر عمل می کند. سرجنگی آن یک کلاهک سنگین معمولی است.

فرمانده هوافضای سپاه گفته این موشک با سرعت و توان مانور بالا می تواند سامانه های دفاعی دشمن، حتی گنبد آهنین، را دور بزند.

این موشک دارای هدایت داخلی خودکار است.

برد عملیاتی: حدود 1400 کیلومتر.

سرعت نهایی: حداکثر ~Mach 14 (15000 km/h).

نوع هدایت: اینرسی پیشرفته (قابلیت به روزرسانی مسیر در فاز نهایی).

قابلیت مانور: بالا (برد-بازگشتی با پره های حرکتی و غلاف کنترل برای پیچش ناگهانی).

پنهان کاری راداری: به خاطر حرکات نامنظم و سرعت بالا، رهگیری آن دشوار است؛ به ویژه در لایه های متفاوت ارتفاعی و جو.

سرجنگی: متعارف (احتمالاً چندصد کیلوگرم انفجاری قوی).

کشور سازنده: ایران

خرمشهر‑4 که به نام خیبر هم شناخته می شود یک موشک بالستیک دوربرد ایرانی است که وارد چرخه عملیاتی شده و در شهرهای موشکی زیرزمینی سپاه مستقر شده است؛ یعنی آماده پرتاب واقعی است. این موشک از نوع بالستیک است، اما نسخه ای که با سرجنگی بازگشتی مانورپذیر (MaRV) یا قابلیت اصلاح مسیر نهایی طراحی شده باشد، می تواند مشابه هایپرسونیک عمل کند.

برد و اندازه:

برد عملیاتی: حدود 2 هزار کیلومتر؛ یعنی می تواند اهداف خیلی دور را هدف قرار دهد.

طولش حدود 13 متر، وزن آن حدود 30 تن است.

سرجنگی:

سرجنگی خیلی سنگین: حدود 1500 کیلوگرم مواد انفجاری یا بخش تخریبی دارد، یکی از بزرگ ترین سرجنگی ها در صنعت موشکی ایران است.

سوخت و موتور:

از موتور پیشرفته اروند استفاده می کند که با سوخت خودمشتعل (هایپرگولیک) کار می کند؛ این نوع سوخت باعث می شود موشک سریع آماده شلیک شود.

طراحی خاصی دارد که موتور را داخل مخزن سوخت قرار داده اند تا پایداری پرواز و دقت بهتر شود.

سرعت و زمان پرواز:

سرعتش نزدیک 16 ماخ خارج از جو و حدود 8 ماخ داخل جو است.

فاصله شلیک تا رسیدن به هدف معمولاً حدود 10 تا 12 دقیقه طول می کشد؛ زمان خیلی کوتاهی برای دفاع دشمن باقی می گذارد.

چطور هدایت می شود؟

دارای سه مرحله پروازی است: پرتاب، مرحله میانی با هدایت اصلی، و مرحله نهایی که سرجنگی وارد جو می شود.

در مرحله میانی موتورهای داخلی کمک می کنند تا مسیر موشک اصلاح شود و خطاها کم شود.

سرجنگی هم سیستم های کنترلی و هدایت کننده دارد که باعث می شود دقت اصابت بالا باشد و احتمال ضربه زدن به هدف بیشتر شود.

چرا سخت رهگیری می شود؟

سرعت بالا، طراحی خاص بدنه و سرجنگی با ماموریت کنترل مسیر باعث می شود سامانه های دفاع موشکی نتوانند آسان آن را بزنند.

سطح مقطع راداری کاهش یافته تا رادارها نتوانند راحت آن را ببینند.

دقت و کارایی:

در گزارش ها اشاره شده دقتش حدود 30 متر در برد 2000 کیلومتر است؛ یعنی می تواند نزدیک هدف مشخص تر برخورد کند.