دوم بهمن ماه بود که وزیر آموزش و پرورش اعلام کرد که طرح رتبه بندی 280 هزار معلم رسمی و پیمانی اجرا شده و از معلمان مشمول خواست از روز اعلام خبر اطلاعات و مدارک خود را در سامانه بارگذاری کنند؛ جالب است بدانید که اجرای قانون رتبه بندی معلمان مربوط به چهار سال پیش بوده و حالا در آخرین ماه های سال 1404 اجرایی شد.

به گزارش اعتماد، اگر شما معلم هستید و این گزارش را می خوانید و تا به امروز از جزییات آن اطلاع ندارید، بدانید که در مرحله نخست اجرای قانون رتبه بندی معلمان، فرآیند تطبیق شایستگی های معلمان با مفاد قانون انجام شده؛ ارتقای کرامت و جایگاه معلم، استقرار نظام پرداخت مبتنی بر شایستگی و افزایش رضایتمندی معلمان از مهم ترین اهداف قانون نظام رتبه بندی است. البته اهداف دیگری هم برای این طرح نوشته شده که یکی از آن ها این است که قانونگذار با این رویکرد، به دنبال طراحی یک نظام عادلانه، حرفه ای و مبتنی بر ارزیابی دقیق عملکرد معلمان بوده.

البته که در متمم این هدف این نکته هم آورده شده که در این طرح همه معلمان مشمول قانون رتبه بندی هستند و در عین حال چهار نوع شایستگی شامل شایستگی های عمومی، تخصصی، آموزشی و پژوهشی را هم شامل می شود. این را هم بدانید که معلمان در پنج رتبه آموزشیار معلم ، مربی معلم ، دانشیار معلم ، استادیار معلم و استاد معلم رتبه بندی می شوند و ارتقای هر رتبه مستلزم حداقل 5 سال توقف در رتبه قبلی است.

علی پورسلیمان ، مدیر سایت صدای معلم در پاسخ به سوال که چرا از زمان تصویب تا اجرای طرح رتبه بندی معلمان چهار سال طول کشید و مشکل کجا بود؟ می گوید: در ماده 19 قانون برنامه 5ساله پنجم توسعه، بند 44 راهبرد ملی از راهبرد کلان شماره شش سند نقشه جامع ملی کشور و همچنین بر اساس راهکارهای مندرج در ذیل هدف های عملیاتی ردیف های 10 و 11 و 12 سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، اجرای طرح رتبه بندی معلمان مشخص شده بود، اما آنچه موجب شد تا رتبه بندی معلمان به صورت قانون در نیاید؛ بحث اعتبار و منابعی بود که برای اجرای آن باید تعیین می شد.

او در توضیح بیشتر می گوید: به عنوان مثال در زمان وزارت فانی اعلام شد برای اجرای رتبه بندی معلمان 70 درصد بودجه آموزش و پرورش باید افزایش یابد که این امر غیرممکن بود و این در حالی بود که در زمان وزارت فانی و به گفته خود او 99 درصد بودجه آموزش و پرورش هزینه های پرسنلی بود.

جالب است بدانید که علی اصغر فانی، 24 مهر 1394 در جمع خبرنگاران خراسان شمالی گفته بود که طرح رتبه بندی معلمان 85 درصدش محقق شده و حال این پرسش مطرح می شود که چرا این طرح مهم اگر آن طور که وزیر وقت گفته بود تنها 15 درصد مراحل اجرایی آن باقی مانده، اجرای 100 درصدی آن باید 10 سال طول بکشد؟ یعنی نه در دولت دوم روحانی و نه دولت رییسی هیچ اقدامی انجام نشده و حالا در ماه های پایانی سال 1404 در حالی که یک سال و نیم از دولت پزشکیان گذشته، این طرح اجرا شد؟

البته فانی قول اجرای صددرصدی را برای همان سال 94 داده بود و بعدها هم گفت فاز دوم آن سال 96 انجام می شود که نشد! در همان سال 94 فانی گفته بود این طرح نتیجه 7 ماه تلاش آموزش و پرورش در دولت بود که با نگاه ویژه دولت به ارتقای جایگاه آموزش و پرورش، در 27 اسفندماه سال گذشته به تصویب رسید و دولت در گام اول 1350 میلیارد تومان را به این امر اختصاص داد، البته تا به امروز وزیر آموزش و پرورش دولت مسعود پزشکیان رقمی برای این طرح اعلام نکرده است.

او با اشاره به اینکه در حالی که رتبه بندی معلمان از ابتدا طرحی برای کیفیت بخشی آموزش تعریف شده بود، می گوید: در سال 1393 گفته شد که گره زدن رتبه بندی معلمان با معیشت آنان کار اشتباه و خطای استراتژیک است و به شدت باید از آن دوری کرد. پورسلیمان موضوعی را نقد می کند که وزیر آموزش و پرورش گفته با اجرای طرح رتبه بندی به طور میانگین یک میلیون تومان در هر ارتقای رتبه به حقوق معلمان اضافه می شود. البته میزان افزایش ها بستگی به پایه و رتبه کسب شده توسط معلمان دارد.

اما این فعال فرهنگی معتقد است هرگونه بهبود معیشت فرهنگیان باید در چارچوب قوانین و مانند حقوق بگیران در قانون مدیریت خدمات کشوری دیده شود، اما این تصمیم اجرایی نشد تا جایی که برخی مواد قانون مدیریت خدمات کشوری برای معلمان نه تنها اجرا نشد، بلکه عامدا نادیده گرفته شد.

او معتقد است که در گذشته مسیری غلط طی شد و رتبه بندی معلمان رنگ و بوی معیشتی گرفت و معلمان آن را به عنوان راهی برای جبران قدرت خرید خود دیدند و این آغاز انحراف و بدعت بد در اجرای این طرح خوب و متعالی بود.

او به پژوهشی که به تازگی در دانشگاه تهران در مورد رتبه بندی معلمان انجام شده، اشاره می کند و می گوید: در این مطالعه، به بررسی این موضوع پرداخته شده که نظام رتبه بندی تا چه اندازه توانسته به اهداف حرفه ای و توسعه ای خود نزدیک شود و در چه بخش هایی با مشکل روبه رو است.

پورسلیمان در توضیح بیشتر این پژوهش می گوید: یافته های این پژوهش نشان می دهد چالش های نظام رتبه بندی معلمان را می توان در چند دسته اصلی خلاصه کرد؛ بخشی از مشکلات به عوامل بیرونی مانند سهم پایین آموزش و پرورش از بودجه کشور، مسائل معیشتی معلمان و کاهش منزلت اجتماعی آنان بازمی گردد. در کنار این موارد، نگاه صرفا اقتصادی به رتبه بندی و بی توجهی به نقش آن در توسعه حرفه ای معلمان، باعث شده بسیاری از فرهنگیان رتبه های تعیین شده را نپذیرند یا نسبت به آن بی اعتماد باشند.

مدیر سایت صدای معلم ادامه می دهد: در بخش دیگری از نتایج، به مشکلات اجرایی و ساختاری اشاره شده است. ابهام و یکنواختی شاخص ها، ضعف آموزش ارزیابان، فرسایشی شدن فرآیندها، نبود بازخورد مناسب به معلمان و مشکلات زیرساخت های فناورانه از جمله مسائلی است که در این پژوهش برجسته شده است. همچنین پیامدهایی مانند احساس نابرابری، کاهش رضایت و تعهد شغلی، تقویت مدرک گرایی و حتی هدررفت منابع آموزشی، به عنوان نتایج ناخواسته اجرای فعلی نظام رتبه بندی مطرح شده اند.

این فعال فرهنگی پژوهشگر پیشنهاد می کند که ابتدا استاندارد شغلی معلمان به صورت دقیق تعریف و به روشنی به آنان ابلاغ شود. سپس، شاخص ها و معیارهای رتبه بندی بر اساس این استانداردها بازنگری شوند تا با واقعیت های حرفه معلمی تناسب بیشتری داشته باشند. او تاکید می کند: تربیت ارزیابان حرفه ای، بهبود شیوه تخصیص آنان و استفاده از روش های نوین ارزیابی مانند کانون های ارزیابی، از دیگر پیشنهادهای مطرح شده هستند.

او می گوید: طراحی و اجرای نظام رتبه بندی معلمان بر اساس سند تحول بنیادین صورت گرفت، اما ساز و کار اجرای این نظام قبلا از سند مذکور حذف شده و سازمان نظام معلمی باید عهده دار اجرای نظام رتبه بندی معلمان و تنها مرجع صدور صلاحیت های حرفه ای و تخصصی برای تدریس و حرفه معلمی باشد که در سند تحول بنیادین به صورت آگاهانه حذف شد. درست است که رتبه بندی معلمان باید از حدود یک دهه پیش و همزمان با ابلاغ سند تحول بنیادین اجرا می شد، اما این امر به همان دلیلی که قبلا بیان شد به تاخیر افتاد که در دولت سیزدهم به صورت عجولانه و غیرکارشناسی شده به صورت قانون درآوردند تا به تصور خودشان به عنوان یک موفقیت در کارنامه خودشان ثبت کنند، بی آنکه به نظرات کارشناسی و آسیب های احتمالی توجه شود.

او می افزاید: در همان سال 1393 در رسانه ها نوشتم اجرای نظام رتبه بندی معلمان اگر مطابق اصول و قواعد علمی و نیز آماده کردن زیرساخت های مربوطه صورت نپذیرد و در اجرای آن شتابزدگی صورت گرفته و بدون کارشناسی و بازخورد اجرا شود، به سرنوشت طرح های قبلی دچار خواهد شد و میراث آن برای جامعه آموزش و پرورش جز سرخوردگی و بی اعتمادی بیشتر نخواهد بود.

پورسلیمان یادآور می شود: درواقع رتبه بندی معلمان بنایی بود که از ابتدا کج بنا نهاده شد. آنچه از ابتدا تا انتهای رتبه بندی معلمان صورت گرفت، تکیه محض بر ارزش گذاری و امتیازدهی مدارکی بود که توسط افراد ذی نفع انجام شد، فارغ از اینکه آیا واقعا این مدارک و اسناد واقعی هستند یا نه. ارزیابی دقیق و علمی معلمان باید در میدان تدریس و آموزگاری و با استناد به معیارهای مشخص، علمی و حرفه ای در یک فرآیند شفاف و توسط نهادی انجام شود که در این زمینه صاحب نظر و صاحب صلاحیت باشد.

این طور که پورسلیمان می گوید: عملکرد واقعی یک معلم باید در میدان تدریس مورد مشاهده علمی و مستمر آن هم توسط خبرگان و متخصصان آموزش قرار بگیرد و به معلم در مورد کارش بازخورد داده شود و بر این اساس رتبه بندی شود.

او ادامه می دهد: درواقع خروجی رتبه بندی معلمان باید شکل گیری معلم حرفه ای باشد که واجد صلاحیت های حرفه ای است و سعی در بهبود کیفیت بخشی آموزش دارد، نه معلمی که مستندساز باشد و تمام هم و غمش این باشد که چگونه و از چه راه هایی مدارک جمع آوری و بارگذاری کند، آخر سر هم ناراضی باشد و تحولی در وضعیت موجود رخ ندهد.

مرحله اول: ثبت درخواست و کنترل شرایط احراز مشمولان یعنی نیروهایی که برای بار اول تعیین رتبه و در فرآیند استقرار قرار می گیرند که باز هم شامل نیروهای استخدام جدید، نیروهای منتقل شده به واحد آموزشی، کارکنانی که تبدیل وضعیت شده اند، نیروهای منتقل شده از سایر دستگاه ها، افرادی که پس از مرخصی بدون حقوق و پایان دوره ماموریت به خدمت بازگشته اند. اما از سوی دیگر سایر افراد مشمول قانون، کسانی هستند که ارتقای رتبه داشتند، اما واجد شرایط ارتقا به رتبه بالاتر هستند.

البته همه این مراحل زمانی محقق می شود که فرد درخواست داده باشد، از این رو مسوولیت شرکت یا شرکت نکردن در این فرآیند، به استناد ماده (16) آیین نامه اجرایی، بر عهده خود فرد است. افرادی در این مرحله مشمول می شوند که حداقل 4 سال از تاریخ اخذ رتبه فعلی شان گذشته باشد. همکارانی که از یکم مهر 1404به بعد بازنشسته شده اند هم مشمول هستند.

از طرفی معلمانی که قبلا رتبه استادیار معلم و سنوات خدمتشان بدون لحاظ تعجیل زیر 15 سال باشد، مشمول نیستند و بازه زمانی مورد قبول برای مدارک و مستندات از تاریخ اجرای رتبه فعلی تا استحقاق رتبه جدید است. لازم است بدانید که امکان تغییر تاریخ استحقاق توسط درخواست کننده در سامانه فراهم شده و راهنمای بارگذاری مدارک و مستندات، تعداد اسناد مورد نیاز و امتیازات متعلق به هر مدرک در سامانه درج شده است.

نکته مهم اینکه امکان ارتقا فقط برای یک رتبه بالاتر وجود دارد و مهلت اعتراض 20 روز پس از رویت کارنامه فعال خواهد شد و در صورت عدم ارتقای رتبه 6 ماه بعد امکان ارزیابی مجدد فعال می شود. سامانه رتبه بندی در طول سال تحصیلی برای تشکیل پرونده و دریافت مستندات مشمولان فعال است و بارگذاری مدارک و مستندات باید با دقت انجام شود و پس از تایید نهایی امکان ویرایش مدارک و مستندات وجود ندارد.

نکته بسیار مهم و حایز اهمیت همکارانی که رتبه استاد معلم هستند نیازی به بارگذاری مدرک ندارند و مدارک قبلی در سامانه قابل مشاهده بوده و ارزشیابی نخواهند شد و درخواست کننده باید از تاریخ یک مهر 1400 تا شهریور 1404 مدارک جدید خود را بارگذاری کند و تمامی روند ارتقای رتبه همکاران از درخواست تا درج حکم به شکل سیستمی بوده و از مراجعه به امور اداری خودداری کند.