محمد ذاکری در اعتماد نوشت: اکنون که غبار ناآرامی های داخلی دی ماه فرو نشسته و وضعیت کشور ثبات و آرامش نسبی خود را بازیافته است، طرح، اندیشیدن و پاسخ به این پرسش ضرورت دارد که آیا جز دسیسه و طراحی دشمنان خارجی و سرویس های جاسوسی آن ها برای ایجاد اغتشاش و هرج و مرج و آسیب به کشور و مردم، چه عوامل دیگری در بروز متواتر این آشوب ها و رفتارها و کنش های هیجانی، مخرب و گاه خشن معترضین که به تعبیر نهادهای رسمی اعتراض را به اغتشاش تبدیل می کنند، وجود دارد؟

به بیان ساده تر اگر نیروهای آموزش دیده و تربیت شده سیا و موساد و منافقین و گروهک ها را کنار بگذاریم، بر فرزند و برادر و خواهر ما چه رفته که با آن نیروی آموزش دیده همراه می شود، به اموال عمومی و خصوصی آسیب می زند و گاه نسبت به نیروهای حکومتی رفتار خشونت آمیز دارد؟ این ساده انگاری و تغافل است که همراه با گویندگان تندرو رسانه های این سو و آن سو، همه نیروهای حاضر در کف خیابان را با یک چوب برانیم و با هر عنوان و اطلاقی، آسیب شناسی مساله را کنار نهیم.

البته سهم حاکمیت در این موضوع بیشتر و جدی تر است، چون در این کشور و با این مردم زندگی می کند و نمی تواند این آتش زیر خاکستر را نادیده بگیرد؛ چه آنکه در دهه اخیر هر دو، سه سال یک بار به بهانه ای شعله کشیده و تر و خشک را با هم سوزانده است. بررسی علت و محرک حضور و واکنش این افراد ضروری و وظیفه مهم حاکمیت است.

در این بین، توجه به یک دقیقه هم مهم و هم اسفبار است. بسیاری از این افرادی که در سطور قبل ذکرشان رفت، تام و تمام محصول و دست پرورده نظام آموزش و تبلیغات رسمی جمهوری اسلامی هستند. بسیاری از آن ها متولد دهه های 70 تا 90 هستند که نه تنها خودشان، بلکه پدر و مادرشان هم تصویر و خاطره چندانی از دوران پهلوی ندارند و در دوران جمهوری اسلامی رشد کرده و بالیده اند. پس نظام آموزشی و تربیتی و تبلیغی و رسانه ای نه تنها در دیدگاه و کنش آن ها مسوولیت دارد، بلکه در اقدامات مخرب احتمالی آن ها نیز مقصر است.

واقع امر آن است که نظام آموزشی مقدماتی و عالی، نظام رسانه ای رسمی، نظام تبلیغات رسمی و مذهبی و بسیاری از نظامات اینچنینی در قریب نیم قرن فعالیت خود بعد از انقلاب، در بسیاری موارد چیزی جز خشونت کلامی، ادبیات خشن و غلیظ، و دوقطبی سازی را تولید و پراکنده نکرده اند. مدت هاست دلسوزان اجتماعی در خصوص نگرش حاکم بر صداوسیما و ضرورت تغییر آن، ادبیات تند و نامهربانانه برخی ائمه جمعه و جماعات و مداحان حکومتی، نحوه چینش و انتخاب معلمین و اساتید و گزینش های عجیب و غریب آن ها، محتوای نامناسب کتب درسی و اصرار بیش از حد بر نوع تربیت دانش آموزان و دانشجویان و هزار و یک اشکال دیگر که وضعیت فرهنگی و اجتماعی کشور را بدین نقطه کشانده، هشدار داده و خواهان اصلاح و تغییر هستند، اما گوش های لجوجانه بدهکار نیست.

به اینها بیفزایید فساد و ثروت های بادآورده و سبک زندگی اشرافی برخی از کار به دستان را در برابر جوانانی که پدر و مادرشان بعد از یک عمر کار شرافتمندانه و تلاش و زحمت روز به روز پسرفت می کنند و از حداقل های رفاه نیز دور می شوند. مگر ظرفیت روانی یک جوان یا نوجوان چقدر است که این همه را ببیند و دم بر نیاورد؟

این حرف ها البته تازگی ندارد و در ادوار قبلی هم گفته شده و آن که باید توجهی نکرده است. لیکن این بار پیشنهاد می کنم در مورد آن دسته از بازداشت شدگانی که اطمینان دارید جزو گروه های سازمان یافته نیستند و عوامل و محرک های دیگری آن ها را به خیابان کشانده است، به جای بازجویی ها و دادگاه های معمول یا اخذ تعهد و ایجاد سابقه، از گروهی از جامعه شناسان و روانشناسان اجتماعی بخواهید در محیطی آزاد با ایشان گفت وگو کنند و علت اعتراض و خشم و هیجان آنان را دریابند. بی تردید نتایج این بررسی علمی می تواند سرنخ های اصلاحی و نقاط قابل بهبود را برای دستگاه حاکمه آشکار سازد. به شرط آنکه عزمی برای اصلاح مشکلات و نارسایی ها وجود داشته باشد.