تالاب ها از کهن ترین و در عین حال شکننده ترین زیست بوم های زمین اند؛ نه کاملاً خشکی اند و نه تماماً آب. مرزهایی زنده که حیات در آن ها به تعادل رسیده است.

بر اساس تعریف کنوانسیون رامسر، تالاب به محدوده ای از مرداب ها، باتلاق ها، آبگیرها، دریاچه ها و سواحل کم عمق گفته می شود که به صورت دائمی یا فصلی با آب پوشیده شده اند؛ اما در زیست واقعی انسان، تالاب چیزی فراتر از یک تعریف علمی است: تالاب، ضامن زیستن است. حتی شاید بتوان تالاب ها را بعنوان سلول های سیستم ایمنی زمین تصور کرد. وقتی تالاب زنده است، اقتصاد محلی نفس می کشد. صیادی، دامداری سنتی، کشاورزی پیرامونی و گردشگری به صورت پایدار جریان دارند. پرندگان مهاجر می آیند، آب تصفیه می شود، گردوغبار مهار می شود و اقلیم منطقه متعادل می ماند. تالاب زنده، سپری طبیعی در برابر سیلاب هاست، فیلتر آلودگی های آب است، و پناهگاه تنوع زیستی. اما وقتی تالاب می میرد، مرگ فقط در آب اتفاق نمی افتد. خشکی تالاب یعنی فقر، بیکاری، مهاجرت اجباری، افزایش بیماری های تنفسی، طوفان های گردوغبار و ریزگرد.

وضعیت تالاب ها در ایران را می شود به عنوان یک روند تدریجی و فرسایشی روایت کرد؛ روندی که از دهه های گذشته آغاز شده و امروز به نقطه ای بحرانی رسیده است. ایران کشوری نیمه خشک و کم بارش است، اما تالاب ها در این اقلیم همواره نقش تنظیم کننده چرخه آب و حیات را داشته اند.

تا چند دهه پیش، بسیاری از تالاب های بزرگ کشور به واسطه رودخانه های دائمی، سیلاب های فصلی و دانش بومی بهره برداری از آب، زنده و پویا بودند و معیشت هزاران خانوار به طور مستقیم یا غیرمستقیم به آن ها وابسته بود. اما از دهه 40 و به ویژه پس از دهه 70 شمسی، الگوی توسعه در ایران به تدریج بر مهار حداکثری آب استوار شد: سدسازی گسترده، انتقال آب بین حوضه ای، توسعه کشاورزی پرمصرف و برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی.

این سیاست ها، حق آبه طبیعی تالاب ها را قطع یا به شدت کاهش داد. تالاب هایی که حیات شان به تداوم جریان آب وابسته بود، ابتدا فصلی شدند، سپس کوچک تر و در نهایت به پهنه های خشک و ترک خورده تبدیل شدند. هم زمان با کاهش بارندگی ها، فشارهای ثانویه نیز تشدید شد؛ ورود فاضلاب های شهری و صنعتی، پساب های کشاورزی آلوده و تغییر کاربری اراضی پیرامونی. تالاب ها به جای آنکه به عنوان یک اکوسیستم زنده مدیریت شوند، به مخزن تخلیه مشکلات تبدیل شدند. نتیجه: افت شدید تنوع زیستی، نابودی زیستگاه پرندگان مهاجر و آغاز چرخه ای از ریزگردها، بیماری های تنفسی و فروپاشی معیشت محلی بود.

امروز تالاب های ایران در وضعیت های متفاوتی قرار دارند؛ برخی هنوز با حداقل های حیاتی زنده اند، برخی در آستانه مرگ اند و برخی دیگر عملاً از نقشه زیست محیطی کشور حذف شده اند. آنچه آینده این تالاب ها را تعیین می کند، نه صرفاً میزان بارش، بلکه بازنگری در حکمرانی آب، بازگرداندن حق آبه های طبیعی و پذیرش این واقعیت است که تالاب ها هزینه ی اضافی توسعه نیستند، بلکه شرط بقای آن اند.

روز جهانی تالاب ها سالیانه در تاریخ 2 فوریه برگزار می شود. هدف از برگزاری روز جهانی تالاب ها، افزایش آگاهی جهانی در مورد نقش حیاتی تالاب ها برای مردم و سیاره است. این روز در 2 فوریه 1971 در شهر رامسر ایران و در کنوانسیون رامسر به امضا رسید.