اینترنت، بعد از بیش از 20 روز قطع و اختلال گسترده، حالا به صورت قطره چکانی در اختیار کاربران ایرانی قرار گرفته؛ بازگشتی که بیشتر شبیه به یک وضعیت معلق است تا احیای دسترسی عادی.

به گزارش شرق، گزارش های بین المللی ازجمله نت بلاکس و کلادفلر نشان می دهد آنچه امروز در ایران به عنوان اینترنت در دسترس قرار گرفته، یک اینترنت پایدار نیست؛ بلکه شبکه ای است با محدودیت شدید، فیلترینگ چندلایه و اختلال هایی که هر روز و حتی هر ساعت شکل عوض می کنند. در چنین وضعیتی، که دسترسی به اینترنت به یک راه باریکه تبدیل شده، کاربران برای دسترسی به سرویس های بین المللی که حالا سفت و سخت تر از گذشته فیلتر شده اند، به سمت راهی ناامن، ناپایدار و پرهزینه می روند: فیلترشکن هایی که یک ثانیه متصل هستند و ساعت ها قطع. همین اجبار، به سرعت یک بازار سیاه چندمیلیونی ساخته است: بازاری که در آن فیلترشکن ها از 300 هزار تومان شروع می شوند و در برخی موارد تا 12 و حتی 15 میلیون تومان قیمت گذاری می شوند؛ بازاری که نه شفاف است، نه قابل نظارت و نه امن.

در همین بازار غیرشفاف هم برخی ادعای دسترسی به اینترنت به کمک سیم کارت های استارلینک می کنند. یک فروشنده مدعی داشتن این سیم کارت ها اعلام می کند که این سیم کارت دو روزه به دست مان می رسد و برای دو سال کار می کند. همچنین آن طور که این فروشنده اعلام می کند، سرعت اینترنت این سیم کارت که به استارلینک متصل است، بسیار بالا و همچنین امن و غیرقابل ردیابی است، اما وقتی او در مقابل این سؤال قرار می گیرد که چگونه این سیم کارت پشتیبانی می شود و اگر سیم کارت به دست ما رسید و اینترنت نداشت چه می شود، با یک کلیک شماره ما را بلاک می کند.

در بازار موبایل، کانال های تلگرامی و حتی پیام های دایرکت اینستاگرام، فروشندگان فیلترشکن با ادبیات مشترکی حرف می زنند: الان همه چی ناپایداره ، این اینترنت نیست، هر لحظه ممکنه قطع بشه ، ما فقط سرویس می دیم، تضمین نمی دیم . قیمت ها اما سرسام آور است. بیشتر وی پی ان های پرطرفدار، در بازه 300 هزار تا یک میلیون تومان فروخته می شوند؛ سرویس هایی که معمولا یک ماهه یا سه ماهه هستند و بعضی حتی پشتیبانی هم ندارند.

فروشنده ها می گویند همین وی پی ان های به اصطلاح ارزان تر بیشترین مشتری را دارند؛ چون کاربران ترجیح می دهند چند سرویس بخرند و یکی از آن ها شاید کار کند. یکی از خریداران که برای پیداکردن فیلترشکن به قول خودش استیبل به بازار موبایل آمده، می گوید در 20 روز گذشته نزدیک به 10 میلیون تومان برای خرید فیلترشکن هزینه کرده است؛ سرویس هایی که هرکدام بعد از چند ساعت یا چند روز از کار افتاده اند.

او می گوید در نهایت از طریق یکی از دوستانش به مغازه ای معرفی شده که فروشنده اش ادعا کرده در دوران قطع کامل اینترنت هم وی پی ان با اختلال کار می کرده: همین که قطعی ارتباط با دنیا کامل نبوده، برای من کافی بوده . برخی فروشندگان پا را فراتر می گذارند و ادعا می کنند وی پی ان هایی دارند که در زمان اعتراضات و قطع سراسری هم فعال بوده اند. ادعاهایی که هیچ کدام حاضر به ارائه جزییات فنی یا مدرک برای آن نیستند. پشتیبانی؟ بعضی داریم، بعضی نه . بازگشت وجه؟ امکان پذیر نیست . آنچه در این روزهای وضعیت سیاه اینترنت در بازار دیده می شود، بازاری است که بر پایه نااطمینانی می چرخد، اما مشتریانش ناچارند وارد آن شوند و برای یک ارتباط ساده هزاران و حتی میلیون ها تومان در این وضعیت اقتصادی برای آن هزینه کنند.

در لایه بالاتر این بازار، وی پی ان هایی قرار دارند که قیمت شان به هشت، 12 و حتی 15 میلیون تومان می رسد. فروشندگان این سرویس ها، دلیل قیمت بالا را اتصال به استارلینک یا اینترنت بدون محدودیت واقعی عنوان می کنند.

یکی از فروشندگان این نوع وی پی ان به من به عنوان یک خریدار در پاسخ به این سؤال که چرا قیمت یک وی پی ان 12 میلیون تومان باشد، می گوید: اینترنت شما از طریق دیشی تهیه می شود که این دیش از استارلینک ماهواره می گیرد. برای همین قیمت آن بالاست. کاری که شما باید انجام دهید، این است که یک دیش ماهواره معمولی بخرید تا اینترنت در زمان قطعی برای شما وصل باشد ، اما وقتی صحبت از جزییات فنی با او می شود، پاسخ ها مبهم است و اطلاعاتی ارائه نمی شود.

یک کارشناس فنی تأکید می کند که استارلینک تنها با تجهیزات اختصاصی خودش کار می کند و نمی توان با دیش های معمولی یا تجهیزات غیررسمی به اینترنت آن متصل شد. او با این حال می گوید برای رد یا تأیید قطعی این ادعاها، باید جزییات فنی دقیق در اختیار داشت؛ جزییاتی که فروشندگان از ارائه آن طفره می روند.

فروشنده دیگری که وی پی ان هایش را حدود هشت میلیون تومان می فروشد، ادعا می کند از طریق اتصال به سرورهای استارلینک می تواند اینترنت بدون محدودیت در اختیار مشتری بگذارد. یک کارشناس فنی دیگر این ادعا را غیرممکن مطلق نمی داند، اما آن را پرریسک، ناپایدار و نیازمند زیرساخت و دانش فنی خاص توصیف می کند: حتی اگر شدنی باشد، برای کاربر عادی چیزی جز ریسک امنیتی و احتمال قطع ناگهانی ندارد .

در کنار وی پی ان های چندمیلیونی، یک روایت دیگر هم در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود: فروش سیم کارت استارلینک با قیمت 700 هزار تومان. فردی را که در اینستاگرام چنین ادعایی دارد، بعد از دو روز پیگیری پیدا می کنم و از او می خواهم درباره کارایی این سیم کارت ها اطلاعاتی در اختیارم بگذارد تا برای خرید مطمئن شوم.

او می گوید این سیم کارت ها مستقیم به استارلینک وصل می شوند، حجم نامحدود دارند، دو سال گارانتی می شوند و در مدت 48 ساعت به دست مشتری می رسند. به گفته او، این سرویس کاملا امن است و اینترنتش هیچ محدودیتی ندارد. به او می گویم اما برخی خبر داده اند که این سیم کارت ها کلاهبرداری است و استارلینک اصلا سیم کارت ندارد. فروشنده مدعی می شود همه اینها تهمت است و برخی به دنبال زدن کسب وکار او هستند.

در نهایت، زمانی که پرسش مشخصی مطرح می شود، مبنی بر اینکه اگر سیم کارت کار نکرد یا اینترنتش قطع شد، آیا پشتیبانی وجود دارد و سازوکار فنی آن چیست و اینکه در سایت استارلینک هم خبری از وجود این سیم کارت ها نیست، ارتباط قطع می شود و فروشنده شماره من را بلاک می کند. بلاک شدن، در این بازار، همان پاسخی است که جای پشتیبانی نشسته است.

در نهایت هم او عکس معرفی و فروش سیم کارت استارلینک را از پیج اینستاگرامی خود حذف کرد. این تبلیغ نشان می دهد که چگونه برخی افراد در شرایطی که کاربران در داخل کشور تشنه اتصال بدون دغدغه و ایمن به اینترنت هستند، با وعده های دروغین و غیرفنی سعی می کنند از آن ها کلاهبرداری کنند.

شهریور ماه بهزاد اکبری ، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، اعلام کرد که حدود 80 درصد کاربران اینترنت در ایران از وی پی ان استفاده می کنند و نزدیک به 70 درصد ترافیک کشور از بستر وی پی ان عبور می کند؛ عددی که به تنهایی نشان می دهد فیلترشکن دیگر یک ابزار حاشیه ای نیست، بلکه به بخش جدایی ناپذیر تجربه استفاده اینترنت در ایران تبدیل شده است.

اکبری می گوید این وضعیت مهندسی ترافیک شبکه را به هم زده و باعث اختلال در کیفیت خدمات و افزایش آسیب پذیری امنیتی شده است؛ چراکه ترافیک کاربران به جای مراکز داخلی، به سرورهای خارجی هدایت می شود.

در اوایل دی ماه هم مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت از دفع یکی از بزرگ ترین حملات DDoS جهان علیه شبکه ایران خبر داد؛ حمله ای با حجم بیش از 720 میلیون بسته در ثانیه که از 125 هزار منبع در نقاط مختلف جهان انجام شده بود. این حمله در فهرست 12 حمله بزرگ DDoS جهان قرار گرفت.

گزارش سال 2025 کلادفلر نیز تصویر نگران کننده ای ارائه می دهد: 6.2 درصد از کل ترافیک اینترنت ایران به عنوان ترافیک مخرب یا حملات DDoS شناسایی و دفع شده است؛ رقمی بالا که می تواند هم نشانه حملات واقعی باشد و هم نتیجه تلاش کاربران برای دورزدن محدودیت ها.

از نظر زیرساختی، ایران همچنان به پروتکل های قدیمی متکی است؛ 79 درصد ترافیک روی HTTP/1. x جریان دارد و تنها 3.8 درصد به HTTP/3 رسیده است. پذیرش IPv6 نیز حدود 5.5 درصد است؛ فاصله ای معنادار با کشورهایی مانند هند که به نرخ 67درصدی رسیده اند.

در سطح جهانی، کلادفلر گزارش می دهد که در سال 2025 بیش از 174 قطعی بزرگ اینترنت رخ داده و نزدیک به نیمی از آن ها ناشی از تصمیمات دولتی بوده است؛ روندی که ایران یکی از نمونه های برجسته آن محسوب می شود.

اما هم زمان، مقامات و نمایندگان مجلس از گردش مالی 20 تا 50 هزار میلیارد تومانی بازار فیلترشکن ها سخن می گویند؛ بازاری که مشخص نیست دقیقا در اختیار چه کسانی است. چندی پیش یکی از نمایندگان مجلس گفته بود که سیاست فیلترینگ غلط بوده و نتیجه آن چیزی جز رشد فیلترشکن ها، ناامنی داده ها و بازی با افکار عمومی نبوده است.

او تأکید می کند وضعیت فعلی نه اینترنت آزاد است، نه فیلترینگ شفاف؛ بلکه وضعیتی خاکستری که هزینه اش مستقیما بر دوش مردم افتاده است. شاید منبع اصلی فروش فیلترشکن های مختلف مشخص نباشد، اما پیگیری های چندساله نشان می دهد بخشی از فیلترشکن ها از طریق افراد یا بهتر است بگوییم شرکت هایی به فروش می رسد که خودشان به توسعه زیرساخت های فیلترینگ در شبکه ارتباطی کشور کمک می کنند.

آنچه امروز در ایران جریان دارد، نه صرفا قطع اینترنت است و نه فقط فیلترینگ؛ بلکه یک چرخه معیوب است که در آن، محدودیت های پی درپی، بازار سیاه فیلترشکن را بزرگ تر کرده، هزینه دسترسی را بالا برده و امنیت شبکه را تضعیف کرده است.

کاربری که برای کار، ارتباط یا حتی زندگی روزمره به اینترنت نیاز دارد، حالا باید میلیون ها تومان هزینه کند، ریسک افشای داده هایش را بپذیرد و هر روز با این احتمال بیدار شود که سرویسش از کار افتاده است. اینترنت قطره چکانی این روزها، فقط دسترسی ها را محدود نکرده؛ اینترنت را گران تر، ناامن تر و نابرابرتر کرده است. و دراین میان، سود اصلی به بازاری می رسد که در تاریکی رشد کرده و هر روز فربه تر می شود.