پس از گذشت 23 روز از قطع کامل اینترنت بین الملل در ایران، دسترسی محدود و مقطعی برخی کاربران از هفتم بهمن ماه به شبکه جهانی میسر شده، اما همچنان سفیدسازی و فیلترینگ شدید برقرار است.

به گزارش دنیای اقتصاد، بر اساس منابع معتبر بین المللی رصدکننده وضعیت اینترنت نیز ارتباط اینترنت ایران با سرورها در روزهای اخیر برقرار شده، اما ترافیک مصرفی کشور همچنان به ترافیک قبل از قطعی نرسیده که نشان دهنده تداوم قطعی و اختلال اینترنت ایران است. تجربه کاربران هم اختلال های زیاد و قطع و وصل های مکرر اینترنت را تایید می کند.

با این حال، وزیر ارتباطات اواخر هفته گذشته از بازگشت تدریجی اینترنت به وضعیت عادی خبر داد. معاون فناوری رییس جمهور نیز ضمن تایید این وضعیت مطرح کرده است که تناقضی در وعده بازگشایی اینترنت وجود نداشته و تحقق این وعده به دلیل طی مراحل فنی زمان بر شده است.

کاربران ایرانی در نهایت پس از سه هفته قطع کامل اینترنت روز سه شنبه هفتم بهمن ماه توانستند به شبکه جهانی دسترسی پیدا کنند. داده های جهانی نیز این وضعیت را تایید می کند. براساس آمار نت بلاکس، در آن روز ضریب اتصال اینترنت در ایران به 80 درصد رسید، اما وضعیت به هیچ عنوان به حالت عادی بازنگشته است و وب سایت ها همچنان فیلتر هستند. با این حال، کاربران گزارش دادند که از طریق اینترنت موبایل و ثابت توانسته اند به وب سایت ها و پلتفرم هایی مانند جیمیل، گیت هاب، چت جی پی تی، اوتلوک، گوگل پلی و اپ استور دسترسی پیدا کنند.

تعداد دیتاسنترهای متصل به اینترنت بین الملل نیز در آن روز افزایش یافت. در نتیجه، چالش های متعدد کاربران ایرانی در استفاده از ابزارهای عبور از محدودیت هم کاهش یافت. با این همه، کاربران همچنان مجبور هستند برای همین اتصال حداقلی، محدود و کند به انواع فیلترشکن ها متوسل شوند و پس از ساعت ها انتظار بتوانند مدت محدودی به اینترنت دسترسی داشته باشند. آمارها نیز این وضعیت کاربران ایرانی را در دسترسی به اینترنت تایید می کند.

بر اساس برخی داده ها، تعداد اتصال های روزانه ایرانی ها به فیلترشکن ها پس از گذشت 23 روز از قطع کامل اینترنت بین الملل در هجدهم دی ماه، از چند هزار مورد به بیش از 29میلیون اتصال افزایش یافته است. این در حالی است که پیش از 30 دی ماه، تعداد اتصال های روزانه از داخل ایران کمتر از هشت هزار بود. اما از این تاریخ و هم زمان با تشدید محدودیت های اینترنتی، روند اتصال ها به طور ناگهانی افزایشی شد و در دوم بهمن ماه از مرز یک میلیون و 500 هزار اتصال عبور کرد. این رشد تنها به همین جا محدود نماند و دو روز بعد، شمار اتصال ها از چهارمیلیون فراتر رفت و در نهایت به حدود 29میلیون و 500 هزار اتصال روزانه رسید.

با افزایش اتصال ایرانی ها به اینترنت در سایه محدودیت ها و فیلترینگ شدید، وزیر ارتباطات هم چهارشنبه هفته گذشته در حاشیه جلسه هیات دولت اعلام کرد که فرآیند بازگشایی اینترنت از سه شنبه آغاز شده است.

به گفته او، استدلال دولت این بوده که ارتباطات باید به روال طبیعی خود بازگردد و این فرآیند از هفتم بهمن ماه آغاز شده که امیدواریم در آینده تکمیل و بهبود یابد. در حالی این اتصال های حداقلی میسر شده است که مسوولان تقریبا در هفته دوم زمان های متفاوتی را برای برگشت اینترنت به وضعیت قبل از 18 دی ماه اعلام کردند. پیش از این، قرار بود سوم بهمن ماه اینترنت جهانی در ایران متصل شود.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری و برخی از اعضای بخش خصوصی همچون رییس اتحادیه کشوری کسب وکارهای مجازی و رییس انجمن تجارت الکترونیک تهران از جمله کسانی بودند که این زمان را برای برگشت اینترنت مطرح کردند. اما روزها گذشت و این وعده ها محقق نشد و مسوولان دلیل آن را پیچیدگی فنی و زمان بر بودن اتصال مجدد اینترنت اعلام کردند.

اما از نظر کارشناس ها، وضعیت فعلی اینترنت در ایران صرفا به ابعاد فنی محدود نمی شود. به اعتقاد آن ها، تصمیم گیری درباره قطع و وصل، از حالت یکپارچه خارج شده و به شکل منطقه ای و چندلایه درآمده است. این تغییر معماری باعث شده پروتکل ها و رویه های قدیمی دیگر کارآیی نداشته و احتمالا کارشناسان فنی دولتی نیز با نوعی سردرگمی مواجه شده باشند. حرکت به سمت فیلترینگ هوشمند، DPI پیشرفته و مدل هایی مانند اینترنت وایت لیست، شفافیت وضعیت شبکه را کاهش داده است.

در مقابل، برخی از کارشناس ها هم بر این باور هستند که وصل کردن اینترنت ذاتا از قطع کردن آن پیچیده تر است، زیرا نیاز به تست تدریجی مسیرها، سرورها و سیاست های فیلترینگ دارد. با این حال، آن ها تاکید می کنند که حتی با در نظر گرفتن همه این پیچیدگی ها، بازگرداندن اینترنت به وضعیت قبلی نباید بیش از چند روز تا نهایتا یک هفته طول بکشد.

طولانی شدن قطعی، بیشتر نشانه انجام آزمایش ها و اعمال تغییرات جدید برای کنترل شدیدتر اینترنت است. شواهدی مانند باز شدن مقطعی اینترنت بدون فیلتر و قطع دوباره آن نیز نشان می دهد شبکه در مرحله آزمون و تثبیت سیاست های تازه قرار دارد، نه صرفا رفع یک اختلال فنی. تجربه های قبلی هم نشان داده که پس از چنین قطعی هایی، اینترنت بازمی گردد اما با کیفیت پایین تر و محدودیت های بیشتر. برخی اخبار هم مدیریت و کنترل بازگشت اینترنت را تایید می کند.

روزنامه شرق هفته گذشته خبری منتشر کرد که بر اساس آن، با تصمیم شورای عالی امنیت ملی تا ظهر هفتم بهمن ماه، سطح دسترسی اینترنت به سطح 2 برسد؛ سطحی که تنها یک مرحله با اینترنت عادی فاصله دارد. با این حال، حتی در صورت اجرای این تصمیم، برخی پیام رسان های خارجی از جمله واتس اپ که در 5 دی 1403 از فیلترینگ خارج شد، همچنان با محدودیت مواجه خواهند بود.

با این همه، وضعیت دسترسی ها به اینترنت جهانی بهبود نسبی پیدا کرد و وزیر ارتباطات ضمن اعلام این موضوع، ادعای برخی کارشناسان مبنی برعدم امکان بازگشت سریع شبکه را رد و تاکید کرد که از منظر فنی تفاوتی میان قطع و وصل مجدد وجود ندارد و متولیان شبکه می توانند تنظیماتی را که تغییر داده اند، دوباره به وضعیت قبل بازگردانند.

به گفته او، موضوع بیش از آنکه فنی باشد، به تصمیم گیری های راهبردی و سیاست های کلان بازمی گردد. با این وجود، معاون علمی و فناوری رییس جمهور در اظهارات اخیر خود مطرح کرد که بازگشایی اینترنت نیازمند طی مراحل فنی بود. به گفته او، وقتی مسیری که به صورت پایدار مورد استفاده بوده، ناگهان بسته می شود، حجم زیادی از ترافیک پشت آن جمع می شود و در زمان بازگشایی نمی توان همان مسیر را با همان شرایط قبلی باز کرد؛ چراکه فشار ناگهانی می تواند به زیرساخت آسیب بزند. به همین دلیل، بازگشایی باید مرحله به مرحله انجام شود.

هر چند مسوولان دولت از وزیر ارتباطات گرفته تا معاون رییس جمهور درباره برگشت اینترنت به وضعیت عادی صحبت می کنند و دریافت پیامک کد تایید برای ورود به تلگرام و واتس اپ روی تمامی اپراتورهای همراه در دو روز اخیر دوباره فعال شده، اما اینترنت ایران همچنان ناپایدار، کند و با فیلترینگ شدید مواجه است. همچنین، با اینکه تعداد بیشتری از کاربران داخل ایران امکان اتصال به اینترنت را پیدا کرده اند اما این اتصال ها به سادگی برقرار نمی شود.

کاربران با قطع و وصل مکرر فیلترشکن ها روبه رو هستند و در همه ساعت های شبانه روز دسترسی شان پایدار نیست. این وضعیت را داده های کلادفلر نیز تایید می کند. داده های اخیر کلادفلر نشان می دهد در دو روز گذشته میزان اتصال اینترنت ایران به سرورهای کلادفلر افزایش یافته اما این اتصال به هیچ وجه پایدار نیست. وضعیتی که نشان دهنده این است که ترافیک هنوز به حجم گذشته خود، یعنی پیش از 18 دی ماه بازنگشته و درگیر فیلترینگ و اختلال شدید است.

گزارش اخیر نت بلاکس نیز بیانگر این است که با وجود افزایش قابل توجه شبکه ها و دیتاسنترهایی که در سطح بین المللی قابل مشاهده اند، بیشتر کاربران عادی همچنان تحت یک سیستم لیست سفید با فیلترینگ شدید و دسترسی ناپایدار به اینترنت مواجه هستند. همچنین، امکان اتصال آزاد و پایدار همچنان برای عموم شهروندان فراهم نشده است.

علاوه بر این، از پنج شنبه شب 9 بهمن ماه نیز اختلال ها در وضعیت اتصال کاربران به اینترنت افزایش یافته است. گزارش های کاربران نشان می دهد بسیاری از سرویس های وی پی ان دوباره از کار افتاده اند یا مدت کوتاهی پس از وصل شدن، قطع می شوند. فعالیت دیتاسنترها نیز با افزایش اختلال مواجه شده اند. در مجموع، اینترنت ایران در هفته سوم قطع کامل از 18 دی ماه در وضعیت ناپایدار، قطع و وصل های مکرر، فیلترینگ و محدودیت شدید قرار دارد.