اعتراض های مردمی از گرانی و بی ثباتی بازار شروع شد، به خیابان رسید، سیاسی شد و حالا در غیاب هر تغییر ملموس در روش حکمرانی، به تجربه ای تبدیل شده که جامعه می تواند دوباره تکرارش کند.

به گزارش اقتصادنیوز، تقی آزاد ارمکی، جامعه شناس و استاد دانشگاه معتقد است افزایش مجروحان در تهران، مشهد و اصفهان نه محصول تفاوت های شهری، بلکه نتیجه یک اعتراض فراگیر به ناکارآمدی اقتصادی و انسداد سیاسی است؛ اعتراضی که به گفته او، اگر تغییری در سیاست ها رخ ندهد، دوباره و این بار گسترده تر بازخواهد گشت.

گفتگوی تقی آزاد ارمکی، جامعه شناس و استاد دانشگاه تهران را بخوانید.

آقای ارمکی! آیا دلایل اعتراضات در شهرها متفاوت بودند؟ با توجه به آمار بالاتر مجروحان در تهران، مشهد و اصفهان، این تفاوت های آماری را چطور تحلیل می کنید؟

اعتراضات عمومی بود و ریشه ها خیلی متفاوت نبود. اینکه می گویند سه شهر، سه منطق متفاوت داشته، به نظرم این طور نیست. آنچه تفاوت ایجاد کرده، بیشتر به میزان حضور نیروها، شدت عمل، میزان درگیری و نحوه مراقبت و کنترل برمی گردد. یک جا نیروها بیشتر حاضر بودند و درگیری کمتر شد، یک جا حضور کمتر بود و درگیری بیشتر. این ها است که آمار مجروحان را بالا و پایین می کند.

آمار رسمی هم همان آمار کلی جریان عمومی است. واکنش شهرها خیلی متفاوت نبود. مشهد همان طور واکنش نشان داد که تهران واکنش نشان داد. آنچه اتفاق افتاد، اعتراض عمومی به ناکارآمدی اقتصادی بود که به سرعت سیاسی شد و در دل آن ناکارآمدی حکمرانی دیده می شد. اعتراض، اعتراض به حاکمیت بود.

شعارها نیز تقریباً واحد بود. تفکیک خاصی وجود نداشت. واکنش ها هم در همه جا تقریباً شبیه هم بود و تفاوت ها بیشتر به برخورد، نظارت و کنترل برمی گردد که آمارها را متفاوت نشان می دهد.

چرا اعتراضات اقتصادی به مطالبه سیاسی تبدیل شد؟

آنچه دیدیم این بود که اعتراضات بر اساس مشکلی شکل گرفت که ابتدا به صورت اقتصادی در عرصه عمومی و بازار خودش را نشان داد و بعد به کل جامعه رسید. مردم گفتند این وضعیت غیرقابل قبول است. تا حالا تحمل کردیم، اما دیگر تحمل گرانی، به هم ریختگی و بی مسئولیتی را نداریم.

این اعتراض بعد تبدیل شد به صدای سیاسی، چون جامعه ایرانی از قدیم مشکلات اقتصادی را در حکمرانی توضیح می دهد. وقتی سیاستگذار ناتوان است و توان حل مسائل را ندارد، مشکلات اقتصادی به وجود می آید. جامعه به امر سیاسی برمی گردد و می گوید اراده کافی وجود ندارد و حوزه سیاسی ناکارآمد است.

شعارها از جنس نان و آب نبود. مردم نگفتند دلار ما کو. این فهم در جامعه ایرانی جاری است. مردم می گویند ریشه این مشکلات در سیاست است؛ از وضعیت کارخانه ها و بانک ها گرفته تا رابطه با جهان و تولید کالا.

آیا در نتیجه اعتراضات شیوه حکمرانی نیم درصد تغییر کرد؟ پاسخ خیر است

آیا نشانه ای از تغییرات دیده می شود؟

از نگاه من چیزی حل نشده و آینده تغییر نکرده است. شما بگویید حتی یک عنصر کوچک نیم درصدی تغییر کرده باشد. شیوه حکمرانی عوض شده؟ آدم ها جابه جا شده اند؟ روش ها تغییر کرده که مردم اثرش را ببینند؟ هیچ چنین چیزی وجود ندارد.

حکمرانی می تواند چندین تصمیم بگیرد. یکی بازگشت از سیاست های اقتصادی غلط است. اقتصاد مبتنی بر رانت خواری است؛ عده ای خاص ثروت دارند و مصرف می کنند و بقیه جامعه امکان حضور در اقتصاد ندارند. فشار روی بخش خصوصی است، در حالی که دولت و حکومت خودشان کار اقتصادی می کنند و بخش خصوصی کنار گذاشته شده است.

بازار به همین دلیل تابع شرایط جهانی شده، چون تولید جدی وجود ندارد. دولت باید کمتر مداخله کند و حکومت عقب برود تا بخش خصوصی فعال شود و تولید ثروت شکل بگیرد.

از نگاه شما چه حوزه هایی بیش از همه نیازمند اصلاح اند؟

کاهش نابرابری یک مسئله اساسی است. آموزش باید رایگان باشد. مدرسه خوب نداریم و آموزش درست انجام نمی شود.

در مسکن، کار، امنیت و بهداشت هم وضعیت مشابه است. بیمارستان ها را نگاه کنید؛ مردم نمی توانند دکتر بروند، دارو نیست و پزشک نیست. این ها نیازهای اولیه جامعه است و حکومت می تواند و باید آن ها را اصلاح کند.

ما همچنان انسداد سیاسی داریم. منتقدان در زندان اند و هر کسی انتقاد کند محکوم می شود. انتخابات آزاد وجود ندارد و عده ای تصمیم می گیرند چه کسی کاندیدا شود.

در فرهنگ هم همین وضعیت حاکم است. ممیزی های متعدد اجازه تولید و عرضه را از هنرمند گرفته اند. در حوزه دین هم مردم کنار زده شده اند و نهادهای کنترلی جای مشارکت مردمی را گرفته اند. حاکمیت باید سبک و مردمی شود و اجازه دهد مردم خودشان تصمیم بگیرند. اگر این مسیر ادامه یابد، اعتراض بعدی گسترده تر خواهد بود.

در صورت تداوم وضعیت موجود، چه آینده ای برای اعتراضات متصور هستید؟

اگر وضعیت ادامه پیدا کند، در آینده نه چندان دور جامعه دوباره وارد یک اعتراض فراگیر می شود؛ حتی اگر جنگی هم رخ ندهد. آن وقت دیگر برخورد جواب نمی دهد. جامعه دید که اعتراض نتیجه می دهد، هزینه داد و دوباره این مسیر را تکرار می کند.

فشار اقتصادی، ارز، محدودیت کالاها دوباره به زندگی مردم برمی گردد و این به اقدام اجتماعی گسترده منجر می شود؛ فضایی مخرب و هرج ومرج آمیز که حتی بدون دخالت دشمن خارجی هم می تواند شکل بگیرد.