29 ژانویه است. روز تولد آنتوان چخوف؛ نویسنده ای که اگر در قرن دیگری به دنیا آمده بود، شاید اصلاً جدی گرفته نمی شد. قرنی که او در آن نفس می کشید، قرن غول های ادبیات بود؛ قرن تولستوی و داستایوسکی، ایبسن و نیچه. قرنی که تراژدی در آن مترادف هنر جدی بود و درست وسط همین تراژدی نویسی، چخوف کمدی نوشت.

البته کمدی چخوف چندان خنده دار نبود؛ چون با نوعی ملال همراه بود. قصه ی آدم هایی که کار مهمی نمی کنند، تصمیم قاطعی نمی گیرند و حرف های بزرگ نمی زنند؛ آدم هایی که با این حال، زندگی دقیقاً از همین ها ساخته شده است.

چخوف انگار خیلی زود فهمید چیزی که ما اسمش را درام می گذاریم، اغلب در لحظه هایی اتفاق می افتد که هیچ کس حواسش نیست؛ لابه لای گشت وگذارهای از سر بی حوصلگی، چای سردشده، پنجره ای که رو به هیچ جا باز می شود و گفت وگویی که قرار نبوده مهم باشد.

او در جایی می نویسد: حتی اگر عمر انسان فقط یک روز بود، باز بیشترش صرف روزمرگی و دلزدگی می شد. این جمله شبیه یک کلید است؛ کلید ورود به جهان چخوف.

جهان چخوف بر پایه ی نوعی تعلیق شکل می گیرد؛ تعلیقی میان زمین و آسمان، میان اخلاق و واقعیت، میان خواستن و عمل نکردن. شخصیت های او می توانند در اوج بی قراری، خمیازه بکشند و در نهایت سکون، چیزی از زندگی را عیان کنند. به همین دلیل است که داستان هایش معمولاً بسته نمی شوند؛ نه به یک معنا ختم می شوند و نه به یک نتیجه. انگار نویسنده عمداً عقب می ایستد و داستان را به حال خودش رها می کند؛ جایی که خواننده ناچار می شود ادامه را با تردیدهای خودش پر کند.

شاید این نگاه از شغل اصلی او می آمد؛ از پزشکی. چخوف پزشکی بود که به روستاها سر می زد، بیماران فقیر را رایگان ویزیت می کرد و با بدنِ واقعیِ رنج کشیده ی جامعه سروکار داشت. او خوب می دانست زندگی فقط از ایده ها و گفت وگوهای فلسفی ساخته نشده؛ از تب، سرفه، فقر، خستگی و انتظار هم ساخته شده است. خودش هم این دوگانگی را بی پرده بیان می کرد: ادبیات معشوقه ی من است، پزشکی همسر قانونی ام.

حتی مرگش هم شبیه جهان داستانی اش بود؛ بی سروصدا و بی قهرمان بازی. سال ها تصور می شد سل جانش را گرفته، اما پژوهش های جدیدتر نشان می دهد احتمالاً خون ریزی مغزی و ترومبوز عامل مرگش بوده است. مردی که عمرش را صرف درمان بدن دیگران کرد، در 44سالگی از پا افتاد.

بعد از مرگ، تازه نوبتِ دیده شدنش رسید. آثارش روی صحنه جان گرفتند و جهان ادبیات فهمید این نویسنده کم ادعا چه تأثیر عمیقی گذاشته است. نویسندگانی، چون جیمز جویس، ویرجینیا وولف و کاترین منسفیلد از او آموختند که لازم نیست همه چیز توضیح داده شود. البته همه هم شیفته اش نبودند؛ ارنست همینگوی او را دست کم گرفت و ولادیمیر ناباکوف به او خرده گرفت، اما حتی ناباکوف هم ناچار شد اعتراف کند که یکی از داستان هایش در شمار بهترین های تاریخ ادبیات است.