فرارو- با افزایش تنش میان ایران و آمریکا و اعزام گسترده تجهیزات و تسلیحات نظامی به منطقه، رسانه ها و کارشناسان حوزه هایی مانند سیاست خارجی، امنیت و امور نظامی به بررسی و ارائه سناریوهای ممکن پیش رو می پردازند.

به گزارش فرارو، سناریوهایی که ارائه می شود بر تجربیات درگیری های پیشین، جنگ 12 روزه، ناآرامی های دی ماه گذشته، تهدیدهای رییس جمهور آمریکا، پاسخ های ایران و حجم بی سابقه تسلیحات و تجهیزات اعزامی به خاورمیانه استوار است. از چند روز قبل مشخص شد که آمریکایی ها در حال اعزام سامانه های پدافندی، هواپیماهای ترابری، جنگنده، آواکس، سوخت رسان، جنگ الکترونیک و بمب افکن به منطقه و استقرار آن در پایگاه های مختلف خود هستند. سپس با اعزام ناو هواپیمابر یو.اس.اس آبراهام لینکلن به منطقه عملیاتی سنتکام، این اخبار رنگ و بوی جدی تری به خود گرفت. بر اساس اخبار موجود، این ناو روز دوشنبه وارد منطقه شد و احتمالاً در دریای عرب استقرار دارد. شب گذشته ترامپ از اعزام یک ناوگان دیگر به سمت ایران خبر داد. ایران اعلام کرد که این بار هرگونه حمله را به عنوان جنگ تمام عیار تلقی می کند و پاسخش متفاوت از قبل است. خبر رسمی این است که اعزام تجهیزات به منطقه، به منظور برگزاری یک رزمایش مشترک و گسترده است.

جدیدترین سناریویی که از سوی رسانه ها مورد توجه قرار گرفته، محاصره دریایی ایران یا Naval blockade است. محاصره ای که با هدف جلوگیری از فروش نفت ایران صورت می گیرد و هدف آن افزایش فشار بر ایران بدون درگیری مستقیم در مرحله اول است. در این سناریو نیروی دریایی و هوایی آمریکا اجازه صادرات نفت ایران از تنگه هرمز را نخواهند داد و طرف مقابل در جایگاه واکنش به پاسخ های موشکی پهپادی یا دریایی ایران می ایستد. مرور اخبار نشان می دهد که احتمالاً این گزینه ابتدا از سوی روزنامه اسراییلی جروزالم پست مورد توجه قرار گرفت و به رسانه ها راه پیدا کرد. این روزنامه به نقل از کارشناسان امنیتی نوشت: گزینه محاصره ایران توسط آمریکا به عنوان جایگزینی جدی برای حمله نظامی مستقیم در حال ظهور است. تحلیلگران استدلال می کنند که محاصره دریایی یا اقدام نمادین محدود می تواند فشار بر تهران را افزایش دهد و در عین حال خطر یک درگیری منطقه ای گسترده را کاهش دهد.

ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن یک ناو کلاس نیمیتز است

پایگاه آمریکایی Energy Intelligence در تحلیل این سناریو نوشت: همزمان با تقویت دارایی های دریایی و هوایی ایالات متحده در خاورمیانه، بازارهای نفت دوباره منتظر حملات نظامی ایالات متحده یا اسراییل به ایران، محاصره احتمالی تانکرهای نفتی در منطقه و تلاش های مجدد برای دیپلماسی با تهران پس از سرکوب خشونت آمیز اعتراضات ضد دولتی هستند. در قسمت دیگری از این گزارش آمده است: دولت ترامپ که با دستگیری گستاخانه نیکولاس مادورو، رییس جمهور ونزوئلا در اوایل ژانویه و همچنین محاصره دریایی مداوم تانکرهای نفتی که وارد و خارج از آب های این کشور می شوند، جسورتر شده است، می تواند با تشدید تحریم ها و توقیف تانکرهای نفتی ایران، رویکرد مشابهی را در قبال ایران اتخاذ کند.

سایت تخصصی Defense Watch هم در تحلیلی دیگر آورد: تحلیلگران، گزینه محاصره ایران توسط آمریکا را ابزاری می دانند که بین دیپلماسی و جنگ قرار دارد. محاصره دریایی می تواند صادرات نفت ایران، خطوط کشتیرانی یا دسترسی به مسیرهای دریایی کلیدی را هدف قرار دهد و بدون حملات جنبشی فوری، فشار اقتصادی و سیاسی اعمال کند. کارشناسان معتقدند که چنین اقدامی می تواند به عنوان یک اقدام برگشت پذیر و مشروط در نظر گرفته شود. این امر به واشنگتن در مذاکرات آینده اهرم فشار می دهد و در عین حال، به تهران و متحدان منطقه ای نیز نشانه ای از عزم و اراده می دهد.

یکی دیگر از سناریوهایی که مورد توجه قرار می گیرد، حملات محدود آمریکاست. نِیت سوانسون، مدیر پروژه استراتژی ایران در شورای آتلانتیک و دیپلمات پیشین آمریکایی در مقاله ای که سایت این اندیشکده منتشر کرد، به تشریح چهار گزینه مقابل ترامپ پرداخت. او این گزینه ها را با توجه به وعده های ترامپ برای کمک به معترضین در ایران بررسی کرد.

ایران پس از حمله آمریکا به تاسیسات هسته ای، به پایگاه هوایی العدید در قطر حمله کرد

به ادعای سوانسون، نخستین گزینه ترامپ، حملات نمادین به اهداف متعارف مانند سایت های هسته ای و موشکی ایران است. گزینه ای که به زعم نویسنده این مقاله، تضمین می کند که هیچ کس نمی تواند رییس جمهور را به ترسیم خطوط قرمز و سپس نادیده گرفتن آنها متهم کند. نویسنده مقاله، دومین گزینه پیش روی رییس جمهور آمریکا را حمله نظامی و سایبری به اهداف امنیتی و نظامی کشورمان می داند. گزینه ای که به زعم او تاثیری بر اراده جمهوری اسلامی نمی گذارد. او سومین گزینه را اهداف اقتصادی می داند که می توانستند در جنگ 12 روزه مورد هدف اسراییل قرار بگیرند. سوانسون می گوید که پایانه های صادرات نفت ایران مانند جزیره خارک و تاسیسات گاز طبیعی می تواند در این فهرست باشد. اقدامی که خطرناک است و می تواند بر بازارهای انرژی اثر بگذارد اما برای کشوری با مختصات اقتصادی ایران، موثر است. او گزینه دیگر را ایجاد خلاء قدرت در ایران و آینده پس از آن را غیرقابل پیش بینی می داند.

این گزینه توسط چند مرجع تحلیلی از جمله از سوی مایکل روبین، مقام سابق پنتاگون و پژوهشگر فعلی اندیشکده امریکن انترپرایز (AEI) مطرح شد. او پیشنهاد می کند که ترامپ برای اجتناب از گیر کردن در باتلاق جنگ و حضور نظامی در ایران، باید به سمت این ترمینال نفتی برود که 90 درصد صادرات ایران از آن نقطه انجام می شود. روبین بر این نکته تاکید دارد که با توجه به وابستگی ایران به درآمد نفت، دولت ایران در پرداخت حقوق ها و هزینه ها با مشکل روبرو خواهد شد.

محمدمنان رییسی، نماینده قم در مجلس شورای اسلامی در یادداشتی با تیتر فروش نفت؛ یا همه با هم و یا هیچکس! به موضوع خارک اشاره کرد. او نوشت: طبق گزارش FDD، جزیره خارک به عنوان تنها مبدا صادرات نفت ایران، یکی از گزینه های محتمل برای حمله آمریکاست. سناریو بدبینانه آن است که ترامپ ابتدا بخواهد با اشغال جزیره خارک، مسیر فروش نفت ایران را ببندد! لذا ایران باید برای همه سناریوها (ازجمله سناریوهای بدبینانه) آماده باشد و در حوزه نفت نیز باید هر چه سریعتر، مبدا دوم فروش نفت ایران از طریق خط لوله گوره به جاسک فعال شود.

جزیره خارک یا خارگ، یکی از نقاط استراتژیک خلیج فارس و ترمینال اصلی صادرات نفت ایران است

او ادامه داد: گرچه با وجود حدود 60 میلیون بشکه نفت ایران روی آب در نزدیکی چین، ایران توان فروش به چین تا یک ماه بعد از شروع جنگ را داراست اما باید با تاکید بر تسلط ایران بر تنگه هرمز، به وضوح این پیام به آمریکا و کشورهای منطقه صادر شود که درصورت تحقق چنین سناریویی، پاسخ ما محاسبه ناپذیر و نامتناسب خواهد بود! به این معنا که در جنگ آتی، زیرساخت انرژی خود را معادل زیرساخت انرژی کل منطقه می دانیم و با تاکید بر تنگه هرمز صراحتا هشدار دهیم که یا همه با هم نفت می فروشیم و یا هیچ کس نفت نمی فروشد!

اشاره او به گزارش اندیشکده دست راستی FDD (بنیاد دفاع از دموکراسی ها) است که 17 مهرماه سال گذشته منتشر شد و لیستی از اهداف نظامی، زیرساختی و هسته ای ایران را برای حمله به اسراییل و آمریکا پیشنهاد می داد. اهدافی که برخی از آن ها در جنگ 12 روزه اسراییل و آمریکا علیه ایران مورد هدف قرار گرفتند. یکی از اتفاقاتی که در جریان جنگ پیشین رخ نداد، حمله دشمن به زیرساخت های حیاتی ایران بود. در حال حاضر اندیشکده ها و رسانه ها به خصوص نهادهایی که به عنوان تشکیلات فکری ضدجمهوری اسلامی شناخته می شوند، موضوع حمله به زیرساخت ها را نیز روی میز گذاشتند و درباره آن ها تئوری پردازی می کنند.

ایران در حوزه نظامی طیف گسترده ای از پهپاد و موشک های بالستیک را در اختیار دارد

در تحلیل های مختلف، گزینه ای تحت عنوان تحرکات غیرنظامی هم وجود دارد. مثلاً وال استریت ژورنال با اشاره به اعتراضاتی که دی ماه گذشته در ایران رخ داد، به موضوع وضعیت اقتصادی در ایران پرداخت و در بخش پایانی گزارش خود آورده که برخی دستیاران ترامپ پیشنهاد داده اند که به جای حمله نظامی، از ابزارهایی مانند کمک به هماهنگی معترضان در فضای آنلاین یا اعمال تحریم های تازه علیه تهران استفاده شود. اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا روز سه شنبه در حاشیه مجمع گفتگوهای داووس با اشاره به تأثیر جدی فشار مالی آمریکا تا حد فروپاشی اقتصاد ایران در دسامبر گذشته بر این موضوع تاکید کرد که این فشارها بدون شلیک حتی یک گلوله باعث آمدن مردم ایران به خیابان ها شد.

سیاستمداران تندروی آمریکایی، برخی رسانه ها و اندیشکده ای این کشور به طور آشکار از مسلح کردن معترضان می گویند و می نویسند. آخرین نمونه آن ها، سناتور تد کروز بود که این خواسته را به صورتی علنی مطرح کرد و صحبت هایش در ایران واکنش برانگیز شد. اما تاکید بر این سناریو تنها محدود به تد کروز نیست. در گزارش اخیر وال استریت ژورنال، به نقل از یک استاد دانشگاه دانمارکی و کارشناس ایران آمده بود که تا این تسلیح اتفاق نیافتد، حملات محدود و هدفمند آمریکا به اهداف نظامی در ایران خالی از فایده است.

ایران در دی ماه 1404 بسیار ناآرام بود و بر اساس آمار رسمی چند هزار نفر در این بحران کشته شدند

سناریوی بازگرداندن بحران به خیابان های ایران در حالی مطرح می شود که پیشنهاد حفظ فشار روانی بر تهران با توجه به حضور نظامی آمریکا هم در بعضی از این تحلیل ها و مقالات اندیشکده ای مورد توجه قرار گرفته است. سوانسون در مقاله خود در شورای آتلانتیک، به این گزینه از زاویه حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن نگاه کرد و نوشت: حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در صحنه نبرد دو فایده دارد. اول اینکه به ایالات متحده اجازه می دهد تا راحت تر در برابر هرگونه تلافی جویی از سوی ایران دفاع کند و در نتیجه، اختیار بیشتری برای حمله فراهم می کند. همچنین یک مزیت روانی ایجاد می کند. ایران می داند که هر اقدامی که در پاسخ به اقدام ایالات متحده انجام دهد، می تواند با تشدید بیشتر تنش از سوی نیروهای آمریکایی مواجه شود. این پویایی احتمالاً ایران را از انجام هر کاری که بیش از حد تنش زا باشد، باز می دارد.

ترامپ در روزهای گذشته برای توصیف ناوگان های نیروی دریایی این کشور که به سمت منطقه اعزام شدند، از واژه آرمادا استفاده کرده است. آرمادا در زبان اسپانیایی به معنی ناوگان دریایی است و اشاره ای تاریخی به نیروی دریایی قدرتمند اسپانیا در قرن شانزدهم دارد. اسپانیا سال 1588 برای حمله به انگلستان، نیروی دریایی عظیمی متشکل از 130 کشتی تشکیل داده بود که به عنوان بزرگترین ناوگان دریایی جهان در آن زمان شناخته می شود. آرمادا امروز هم در ادبیات نظامی انگلیسی استفاده ای برای معرفی ناوگان عظیم و شکست ناپذیر دریایی دارد. برخی رسانه ها می گویند ترامپ با توجه به اعزام گسترده تجهیزات مختلف هوایی، زمینی و ناوگان های دریایی به منطقه، عبارت آرمادا را به کار می برد تا پیام هایی سیاسی مخابره کند.

نیروی دریایی اسپانیا هنوز با نام آرمادا شناخته می شود

در مقابل اما جعبه پاندورا هم مثالی دیگر است که همیشه سیاستمداران جمهوری اسلامی، آمریکا و دیگر کشورهای منطقه نسبت به باز شدن آن هشدار دادند که اشاره ای به گسترده شدن جنگ در سطح منطقه و به جا ماندن خسارت هایی سنگین است. جعبه پاندورا هم به اسطوره ای یونانی و ظرفی اشاره دارد که تمام بلایا و بدی های جهان در آن قرار داده شده بود و وقتی صاحبش آن را باز کرد، محتویاتش به زمین آمد که تا آن زمان پلیدی نداشت. مقامات جمهوری اسلامی به صورت علنی و یا در مصاحبه به عنوان منابع آگاه بلندپایه در مصاحبه با رسانه های بین المللی به این موضوع اشاره کردند که هرگونه حمله را به عنوان حمله گسترده و اقدامی علیه موجودیت ایران برداشت می کنند و واکنشی گسترده نیز به آن نشان خواهند داد.

مقامات سیاسی و نظامی ایران می گویند که نیروهای مسلح در بالاترین سطح آمادگی و هوشیاری قرار دارند

سناریوهای ایران برای اقدام متقابل علیه تجاوز احتمالی آمریکا به صورت دقیق در عرصه رسانه واکاوی نشده است. اما منابع خارجی معتقدند که بسته به سناریو و اهداف آمریکا، پاسخ ایران هم می تواند از حمله به ناوگان نیروی دریایی تا حملات موشکی و پهپادی به پایگاه های آمریکا در کشورهای منطقه و فعال شدن نیروهای مقاومت را در بربگیرد. ضمن این که گفته می شود ایران هشدار داده است اسراییل در حمله علیه ایران شرکت داشته باشد یا نه، سرزمین های اشغالی هم زیر آتش خواهند رفت.