سایه نوری المالکی بار دیگر بر سر بغداد سنگینی می کند؛ مردی که نامش با فراز و فرودهای فراوانی در دو دوره نخست وزیری اش گره خورده است. این سیاست مدار شناخته شده اکنون با سد محکم واشنگتن برای ثبت سومین دوره نخست وزیری مواجه شده است. دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده، در پیامی در رسانه های اجتماعی درباره احتمال بازگشت نوری المالکی به قدرت هشدار داد.

به گزارش شرق، او با اشاره به دوره پیشین نخست وزیری المالکی، تأکید کرد که در آن زمان عراق به فقر و هرج ومرج فرو رفت و تصریح کرد نباید اجازه داد چنین اتفاقی دوباره تکرار شود . ترامپ به صراحت اعلام کرد که اگر المالکی به قدرت بازگردد، ایالات متحده دیگر به عراق کمک نخواهد کرد و بدون این حمایت، عراق شانس موفقیت، رفاه یا آزادی نخواهد داشت.

او پیام خود را با شعار عراق را دوباره عالی کنید به پایان برد. نوری المالکی، رهبر 75 ساله حزب الدعوه اسلامی که از سال 2006 تا 2014 دو دوره متوالی نخست وزیر عراق بود، اکنون از طرف چارچوب هماهنگی شیعه به عنوان نامزد رسمی نخست وزیری معرفی شده است. این فراکسیون سیاسی که اکثریت پارلمان عراق را در اختیار دارد، با این انتخاب باعث تشدید تنش های سیاسی در داخل عراق و واکنش های تند بین المللی شده است. منتقدان او بر این باورند که سیاست های او در دوران نخست وزیری اش، با به حاشیه راندن گروه های مختلف، زمینه را برای گسترش حضور سازمان تروریستی داعش فراهم کرد.

دو هفته پیش محمد شیاع السودانی نخست وزیر مستقر عراق، کناره گیری خود را از رقابت برای نخست وزیری اعلام کرد. این اقدام، در میانه مذاکرات سیاسی پس از انتخابات پارلمانی نوامبر 2025، راه را برای بازگشت نوری المالکی نخست وزیر پیشین، به قدرت باز کرد. رهبر حزب دموکرات کردستان و رییس ائتلاف العزم، تقریبا بلافاصله در بیانیه هایی جداگانه، ضمن حمایت از تصمیم چارچوب هماهنگی گروه های شیعی برای معرفی نوری المالکی به عنوان نامزد نخست وزیری، بر لزوم همگرایی ملی برای عبور از چالش های پیش روی عراق تأکید کردند.

کمی بعد ائتلاف الحسم الوطنی به ریاست ثابت العباسی وزیر دفاع عراق هم حمایت خود را از نوری المالکی اعلام کرد. یاسر المالکی رییس ائتلاف دولت قانون هم اعلام کرد که انتخاب المالکی برای تشکیل کابینه آتی یک انتخاب خوب است. مالکی حتی پس از کناره گیری اجباری در سال 2014 تحت فشارهای سنگین واشنگتن و مرجعیت دینی، هرگز از صحنه قدرت محو نشد. او با حفظ رهبری حزب الدعوه و تصدی پست معاونت ریاست جمهوری، نفوذ خود را در لایه های امنیتی و اداری حفظ کرد. روز شنبه، ائتلاف شیعی اعلام کرد که به دلیل تجربه سیاسی و اداری ، او را برای پست نخست وزیری برگزیده است. رمزی ماردینی، پژوهشگر دانشگاه استنفورد در گفت وگو با وال استریت ژورنال معتقد است این بازگشت غافلگیرکننده ربطی به دولتمردی او ندارد، بلکه ناشی از تمایل طبقه سیاسی شیعه به داشتن یک مرد مقتدر در رأس قدرت است. اگرچه آمریکا در شکل دهی به دولت ها نفوذ محدودی دارد، اما به دلیل قدرت مالی اش و نیز نیاز عراق به کمک های آمریکا، نوعی حق وتوی غیررسمی را اعمال می کند.

عراق همواره تلاش کرده است تا میان تهران و واشنگتن تعادلی ظریف برقرار کند. واشنگتن که از شراکت امنیتی با بغداد برای مهار بقایای داعش نفع می برد، اکنون با گزینه ای روبه روست که پیش تر در سال 2012 روابط با ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس را به تیرگی کشانده بود. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اگرچه از همکاری بغداد در انتقال اسرای داعش قدردانی کرد، اما موضع سخت ترامپ نشان می دهد که همکاری های فنی لزوما به معنای اعتماد سیاسی به چهره های وفادار به دشمنان واشنگتن نیست.

تهدید بودجه 2026

بازگشت المالکی تنها یک جابه جایی سیاسی نیست، بلکه با تهدید اخیر رییس جمهور آمریکا، تهدیدی مستقیم برای شریان حیات اقتصادی عراق در بودجه سال مالی 2026 محسوب می شود. اقتصاد عراق به شدت به جریان دلار وابسته است که از طریق فدرال رزرو مدیریت می شود. قطع کمک های آمریکا که ترامپ وعده آن را داده، فراتر از کمک های نظامی سالانه است. این اقدام می تواند منجر به تحریم بانک مرکزی عراق و مسدودشدن دسترسی بغداد به ذخایر ارزی خود شود که بیش از صد میلیارد دلار تخمین زده می شود. در چنین سناریویی، ارزش دینار در برابر دلار سقوطی آزاد را تجربه خواهد کرد که نتیجه فوری آن تورم لجام گسیخته و ناتوانی دولت در پرداخت حقوق کارمندان و بازنشستگان خواهد بود.

در لایه هزینه های نظامی، بودجه 2026 عراق با حفره ای عمیق مواجه خواهد شد. ایالات متحده سالانه صدها میلیون دلار تجهیزات، آموزش و پشتیبانی لجستیکی به ارتش عراق ارائه می دهد. با قطع این اعتبار، نه تنها توان رزمی نیروهای مسلح در برابر هسته های خفته داعش فلج می شود، بلکه قراردادهای نگهداری جنگنده های اف-16 و تانک های آبرامز نیز به حالت تعلیق درخواهد آمد. این خلأ امنیتی، هزینه های سنگین تری را برای جایگزینی تسلیحات از منابع شرقی به بودجه تحمیل می کند که در شرایط تحریم ارزی، عملا غیرممکن است. این بن بست مالی، عراق را به سمت یک فروپاشی اقتصادی سوق می دهد که بسیار فراتر از بحران های مالی دهه گذشته خواهد بود. به نوشته دیلی صباح و به نقل از عادل نوری سخنگوی کمیسیون شفافیت عراق ادعا شده است که در فاصله سال های 2006 تا 2014، حدود 500 میلیارد دلار از بودجه عمومی ناپدید شده یا به هدر رفته است. این رقم نجومی که با قیمت های امروز برابری می کند، در سایه فساد سیستمی و قراردادهای صوری ناپدید شد. تحقیقات پارلمانی از وجود 50 هزار سرباز شبح در ارتش پرده برداشت؛ افرادی که وجود خارجی نداشتند اما حقوق آنها به جیب فرماندهان نزدیک المالکی می رفت. حتی قرارداد تسلیحاتی 4.2 میلیارد دلاری با روسیه در سال 2012 به دلیل ادعاهای گسترده رشوه فروپاشید و عراق را در رده یکی از فاسدترین کشورهای جهان عرب قرار داد.

در نهایت، سقوط موصل در ژوئن 2014 به دست ترویست های داعش، ضربه نهایی را وارد کرد. بازرسان پارلمانی، المالکی را مسئول این فاجعه معرفی کردند و از نادیده گرفتن هشدارها و سیاسی کردن ساختار فرماندهی سخن گفتند. در آن زمان 30 هزار سرباز عراقی با کمترین مقاومت شهر را تسلیم کردند. سوابق او نشان می دهد که از سال 1979 و پس از فرار از آزار و اذیت در دوران رژیم صدام، دهه ها در ایران و سوریه با نام مستعار جواد فعالیت کرده و پیوندهای عمیقی در این کشورها برقرار کرده است.