فرارو هاوارد دبلیو فرنچ، ستون نویس نشریه فارن پالیسی

به نقل از نشریه فارن پالیسی، در ماه آگوست 1968م، زمانی که خانواده ام در یک سفر تابستانی طولانی در سراسر اروپا بودند، حدود 500 هزار نیروی نظامی از اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای بلوک شرق وارد خاک چکسلواکی شدند تا آنچه را مسکو انحرافی غیرقابل تحمل از رهبری خود بر کشورهای عضو پیمان ورشو می دانست، سرکوب کنند. در آن مقطع، طبیعی بود که این اقدام بیشتر به عنوان یک نمایشی موفق از قدرت شوروی تعبیر شود. در نهایت، مسکو نه تنها روند سریع لیبرالیزاسیون در چکسلواکی را متوقف کرد، بلکه توانست متحدان دیگر خود در پیمان ورشو از جمله بلغارستان، مجارستان و لهستان را نیز با خود همراه سازد.

دو دهه بعد، موجی حتی عظیم تر از اعتراضات مردمی در حمایت از آزادی های سیاسی که به انقلاب مخملی شهرت یافت، در چکسلواکی شکل گرفت و به سرعت در سراسر کشورهای تحت نفوذ مسکو در اروپای شرقی گسترش یافت و به پایان چهار دهه کمونیسم در این منطقه انجامید. در میان رفت وبرگشت های پرهیاهو درباره اینکه آیا دونالد ترامپ، دانمارک را وادار خواهد کرد گرینلند را بفروشد یا نه، یک پرسش اساسی کمتر مورد توجه قرار گرفته است: سیاست درست ناتو در قبال قطب شمال چیست؟

پس از تلاش گسترده دونالد ترامپ برای تحت فشار گذاشتن دانمارک و به تبع آن کل اروپا به منظور پذیرش تصاحب گرینلند، حجم زیادی از تحلیل ها منتشر شده است. بسیاری از مفسران به این نتیجه رسیده اند که این رفتارها به طور دائمی نظام اتحاد ترانس آتلانتیک غرب را از هم گسسته است. با این حال، کمتر کسی به سابقه شوروی بازگشته است؛ سابقه ای که شاید مطمئن ترین کلید برای فهم این باشد که سال های پایانی سلطه یک ابرقدرت رو به زوال چگونه می تواند رقم بخورد.

از برخی جهات، فروپاشی نظم تحت رهبری آمریکا حتی سریع تر، غافلگیرکننده تر و بی دلیل تر از سرنوشت امپراتوری شوروی رخ داده است. تنها در چند روز برگزاری مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوییس، جایی که ترامپ نمایش هایی تکان دهنده از خودبزرگ بینی، تکبر و بی انسجامی ارائه داد ایالات متحده از سوی کانادا مورد سرزنش قرار گرفت و مطالباتش درباره گرینلند از سوی متحدان اروپایی اش رد شد.

ترامپ ادعا کرد برای تقویت دفاع ناتو و در نتیجه دفاع از غرب، باید مالک گرینلند شود؛ آن هم در شرایطی که هم زمان مجموعه ای از اقدامات را برای کاهش تعهدات نظامی ایالات متحده در قبال اروپا دنبال می کند. برای تقویت مطالباتش درباره گرینلند، ترامپ بارها به تهدیدهای روسیه علیه غرب اشاره کرد، اما سپس همان روسیه را به عضویت در هیئت صلح خود دعوت کرد؛ نهادی که یکی پس از دیگری دموکراسی های اروپایی از پیوستن به آن سر باز زدند.

تهدید بزرگ دیگر از نگاه ترامپ، طبعاً چین بود. اما او هر ادعای منسجمی را در این زمینه با مواضع متناقض خود درباره دموکراسی و با اصرار عجیبش بر اینکه سوخت های فسیلی کلید رفاه آینده غرب هستند، عملاً تضعیف کرده است. در همین حال، همان طور که همه اروپایی ها از جمله بهترین خودروسازان آلمان می دانند، چین با سرعتی چشمگیر در حال پیشی گرفتن در بسیاری از صنایع است که می توان به خودروهای برقی و باتری های پیشرفته تا انرژی های تجدیدپذیر مانند باد و خورشید اشاره کرد.

البته همچنان مشخص نیست که از این نقطه به بعد، آینده غرب چگونه رقم خواهد خورد؛ اما آنچه تقریبا مسلم است این مسئله می باشد که پروژه ترانس آتلانتیک پس از 80 سال رهبری آمریکا وارد مسیری جدید و نامطمئن شده است. در نتیجه زخم های عمیقی که سیاست های ژئوپولیتیک ترامپ بر روابط سیاسی و اقتصادی میان دو سوی آتلانتیک وارد کرده، عدم قطعیت تقریباً در همه جا دیده می شود.

در سال 1968، در شهرهایی که خانواده ام از آن ها بازدید می کرد، شهروندان اروپایی به صورت گسترده علیه تهاجم شوروی به چکسلواکی تظاهرات می کردند. اما در ماجرای تلاش ترامپ برای تصاحب گرینلند، این بار خود رهبران اروپا بودند که ایستادگی کردند. پس از توهین های پیاپی ترامپ، به نظر می رسد آن ها سرانجام دریافته اند که دیگر نمی توان مانند گذشته به آمریکا تکیه کرد.

آیا اروپا خواهد توانست اراده و توان لازم را برای ایجاد یک معماری امنیتی قدرتمند به دست آورد تا خود را از تهدیدهای روسیه و از یک ترامپ انتقام جو محافظت کند؟ آیا دموکراسی های اروپایی در برابر گرایش فزاینده به راست گرایی که هم روسیه و هم دولت ترامپ هر یک به شیوه خود آن را تشویق کرده اند دوام خواهند آورد؟ آیا چین با الگو گرفتن از ترامپ، جهان را به سوی واپس گرایی بیشتری سوق خواهد داد و ادعای سلطه بر نیمکره خود و حتی جذب گرینلند را مطرح خواهد کرد؟ آیا قدرت های میانه ، به رهبری کشورهایی مانند کانادا، خواهند توانست قطعات نظم جهانی در حال فروپاشی را کنار هم بگذارند؟ یا تنها به ائتلاف های کوچک، موقتی و ناکارآمد بسنده خواهند کرد که از تحولات سریع عقب می مانند؟

و در نهایت، آیا کشورهای جنوب جهانی، جایی که بخش عمده جمعیت جهان در آن متمرکز است خواهند توانست در میان آشوب جنگ های گسترش یابنده و افزایش سرسام آور هزینه های نظامی، راهی برای پیشرفت اقتصادی خود بیابند؟ این پرسش به ویژه با توجه به کاهش کمک های اقتصادی و رد مهاجرت جهانی در کشورهای ثروتمند نباید حاشیه ای تلقی شود.

در سال 2017، شی جین پینگ، رییس جمهور چین، از ورود جهان به دوره ای از تحولات بزرگ بی سابقه در یک قرن سخن گفت. او ظاهراً تقویت روابط چین و روسیه و افول نسبی غرب را مدنظر داشت. آن زمان این سخنان بیش از حد متکبرانه به نظر می رسید، اما با توجه به زوال رهبری آمریکا و آشوبی که ممکن است به دنبال داشته باشد، مقایسه امروز با دوران جنگ های جهانی و رکود بزرگ دیگر چندان دور از ذهن نیست.