مسعود دشتی درخشان در اطلاعات نوشت: در روزها و هفته های اخیر، تحرکات نظامی ایالات متحده در خلیج فارس و پیرامون آن به طور محسوسی افزایش یافته است.

پهلوگیری ناو جنگی آمریکا در منطقه، تقویت ناوگان پنجم، افزایش گشت های دریایی و انتقال واحدهای پشتیبانی، همگی نشانه هایی از یک حضور تشدید شده اما حساب شده هستند. این اقدامات بیش از آنکه نشانه ای از آمادگی فوری برای جنگ باشد، حامل پیام های سیاسی امنیتی چندلایه اند.

نخستین هدف آمریکا، بازدارندگی نمایشی است؛ واشنگتن می کوشد به متحدان منطقه ای خود اطمینان دهد که همچنان ضامن امنیت خطوط کشتیرانی و زیرساخت های انرژی است. خلیج فارس و تنگه هرمز، شریان حیاتی اقتصاد جهانی محسوب می شوند و هرگونه اختلال در آن، تبعاتی فراتر از منطقه دارد. از این منظر، افزایش حضور ناوها بیش از آنکه متوجه ایران باشد، پیامی برای بازار انرژی و شرکای عربی آمریکاست.

دومین هدف، مدیریت بحران و کنترل تنش است. تجربه های پیشین نشان داده که آمریکا معمولاً در مقاطع افزایش تنش، به جای خروج از منطقه، حضور خود را تقویت می کند تا ابتکار عمل میدانی را از دست ندهد. این حضور، امکان واکنش سریع، جمع آوری اطلاعات و مهار حوادث ناخواسته را فراهم می کند.

اما در سطح عمیق تر، این تحرکات بازتاب دهنده یک واقعیت مهم است و آن اینکه آمریکا دیگر بازیگر مسلط بلامنازع خلیج فارس نیست. افزایش توانمندی های بومی ایران، تغییر موازنه قوا و ظهور الگوهای جدید نبرد نامتقارن، موجب شده است واشنگتن به حضور پرهزینه و مستمر متوسل شود. در واقع، هرچه هزینه مداخله مستقیم بالاتر می رود، نیاز به نمایش قدرت نیز بیشتر می شود.

در این چارچوب، پهلوگیری ناو آمریکایی در منطقه را باید بخشی از جنگ روانی و پیام رسانی راهبردی دانست؛ پیامی که می گوید آمریکا هنوز اینجاست، اما همزمان نشان می دهد که بدون شبکه پایگاه ها و متحدان منطقه ای، توان اعمال قدرت مستقل و کم هزینه را ندارد. در برابر این حضور، راهبرد دفاعی ایران بر پایه جغرافیا، بومی سازی و نبرد نامتقارن بنا شده است. جزایر نظامی ایران در خلیج فارس، از جمله فارسی، لارک و خارکو، نقش کلیدی در این معماری امنیتی دارند. این جزایر نه پایگاه های کلاسیک، بلکه گره های عملیاتی در یک شبکه دفاعی پیوسته هستند.

ایران از این جزایر به عنوان ناوهای غیرقابل غرق شدن استفاده می کند؛ سکوهایی ثابت اما چندلایه که امکان دیدبانی، واکنش سریع، پشتیبانی موشکی و کنترل مسیرهای دریایی را فراهم می کنند. برخلاف ناوهای هواپیمابر که اهداف بزرگ و پرهزینه اند، این جزایر پراکنده، استتارپذیر و مقاوم هستند و حذف کامل آن ها تقریباً ناممکن است.

در کنار این جغرافیا، ایران به طور گسترده از شناورهای تندرو، شهپادها (پهپادهای دریایی و هوایی) و سامانه های موشکی ساحل به دریا بهره می برد. این ابزارها برای درگیری کلاسیک طراحی نشده اند، بلکه برای اشباع دفاع دشمن، فرسایش روانی و افزایش هزینه درگیری به کار می روند. یکی از عناصر مهم این راهبرد، توان استقرار و جابه جایی سامانه های موشکی در قالب های غیرمتعارف، از جمله پلتفرم های متحرک و کانتینری است. این قابلیت، شناسایی پیش دستانه را دشوار کرده وعدم قطعیت راهبردی را به نفع ایران افزایش می دهد.

در مجموع، ترکیب جزایر نظامی، شناورهای تندرو، شهپادها و سامانه های موشکی، یک محیط عملیاتی ایجاد کرده که در آن برتری عددی و فناوری پیشرفته آمریکا لزوماً به برتری میدانی تبدیل نمی شود.

قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران امروز صرفاً در شمار موشک ها یا شناورها خلاصه نمی شود؛ بلکه در تنوع ابزارها، انعطاف راهبردی و ابهام محاسباتی دشمن معنا پیدا می کند. ایران طی سال های اخیر نشان داده که توانمندی دریایی، موشکی و پهپادی اش به سطحی رسیده که نادیده گرفتن آن ممکن نیست. در حوزه موشکی، ایران به توان بازدارندگی چندلایه دست یافته و در حوزه دریایی، قابلیت بستن یا ناامن سازی مسیرهای حیاتی را بدون نیاز به جنگ تمام عیار حفظ کرده است. اما مهم تر از آن، کارت هایی است که هنوز رو نشده اند؛ توانمندی هایی که عمداً در سطح رسانه ای برجسته نمی شوند.

این ابهام سازنده ، بخشی از راهبرد بازدارندگی ایران است. دشمن باید بداند که در صورت عبور از خطوط قرمز، با پاسخ هایی مواجه می شود که ماهیت، زمان و دامنه آن ها قابل پیش بینی نیست. همین عدم قطعیت، خود یک سلاح راهبردی است.

تشدید حضور آمریکا در خلیج فارس بیش از آنکه نشانه قدرت مطلق باشد، بازتاب دهنده نگرانی از تغییر موازنه است. در مقابل، ایران با تکیه بر جغرافیا، نبرد نامتقارن و توانمندی های بومی، ساختاری ایجاد کرده که هزینه هرگونه ماجراجویی نظامی را به شدت افزایش می دهد. نتیجه این تقابل، نه جنگ قریب الوقوع، بلکه بازدارندگی متقابل شکننده است؛ وضعیتی که در آن، هر طرف بیش از هر چیز به دنبال جلوگیری از اشتباه محاسباتی طرف مقابل است.