فرارو- وزیر اقتصاد اخیرا با اشاره به تغییرات نرخ ارز و تلاش برای تک نرخی کردن آن و اعطای یارانه به شهروندان گفت: نحوه تبدیل منابع ارزی به ریال و چگونگی توزیع آن بین مردم، از سوی وزرای ذی ربط به تفصیل تشریح خواهد شد. در صورتی که نرخ ارز در آینده تغییر کند، اثر آن به صورت مستقیم در سامانه اعتباری کالابرگ لحاظ شده و مجدداً به مردم بازمی گردد. اصل این اصلاح بر انتقال یارانه از ابتدای زنجیره تأمین به انتهای زنجیره و پرداخت مستقیم، مساوی و یکسان به خود مردم استوار است.

به گزارش فرارو، سخنان تیم اقتصادی دولت درباره اعطای یارانه و تک نخی شدن ارز گرچه روی کاغذ از دید برخی جذاب است اما پرسش هایی مطرح است درباره ایده تا اجرای آن و تاثیری که در نهایت بر تورم و قدرت خرید خانوار خواهد داشت. دکتر مرتضی افقه اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه چمران اهواز در گفتگو با فرارو به تحلیل این موضوع پرداخته است:

مرتضی افقه به فرارو گفت: سیاست های جدید اقتصادی دولت را می توان از این زاویه بررسی کرد: از همان ابتدای تشکیل دولت و به وزارت رسیدن آقای همتی و سپس بعد از آن که آقای همتی حذف شدند، آقای مدنی زاده وزیر شدند تا کنون که آقای همتی به بانک مرکزی برگشته است، تیم اقتصادی دولت مدام بر تک نرخی شدن ارز تاکید دارند. مسئله این است که باید با حقیقت رو به رو شویم. ارز در شرایط فعلی کشور، تک نرخی نمی شود. درواقع نمی توانند ارز را تک نرخی کنند. 2 راه برای تک نرخی شدن ارز وجود دارد. یکی این که دولت به اندازه کافی ارز در اختیار داشته باشد که بتواند قیمت بازار آزاد را کنترل کند و نه تنها کنترل کند، بلکه به شکلی قیمت بازار آزاد را تعدیل کند که متناسب با تعادل فعلی اقتصاد باشد و به مردم فشار وارد نشود. اما شرط این راه این است که به اندازه کافی ارز داشته باشیم که نداریم. بنابراین راه اول قابل انجام نیست.

وی افزود: راه دوم این است که دولت تابع و دنباله رو نرخ بازار آزاد شود و این در حالی است که افسار بازار آزاد دست دولت نیست. نرخ بازار آزاد را اتفاقاتی تعیین می کند که خارج از اختیار این ها است. مسائلی مثل تهدیدات سیاست خارجی، تهدیدات مکرر ایالات متحده، اسنپ بک، فضای جنگی و تنش های منطقه ای و فرامنطقه ای از جمله متغیرهایی هستند که به شکل فعال بر نرخ ارز اثرگذارند. اگر دولت می خواهد راه دوم را برود، یعنی نرخ بازار آزاد را پیشرو کند و خود تابع شود، به معنای افزایش نرخ فلاکت مردم خواهد بود. مگر دولت می تواند در شرایط موجود، نرخ ارز را به بازار آزاد بسپارد؟ همین حالا که ارز 28500 تومانی حذف شده و حدود 5 برابر شده است، تلاطمی در قیمت مرغ، روغن و تخم مرغ رخ داده که هر سه جزو اقلام دریافت کننده ارز 28500 تومانی بودند.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: تا زمانی که با جهان خارج، مشکل داریم، نرخ ارز بازار آزاد متوقف نمی شود. البته دولت می تواند از طریق نقدینگی تا حدودی، سرعت را کاهش دهد اما ساختارهای اقتصادی امروز به گونه ای هستند که دولت نمی تواند در نقدینگی کنترل زیادی داشته باشد. بنابراین، معنای ارز تک نرخی این است که قیمت ها باید مرتب افزایش پیدا کنند. همین موضوع هم در نهایت منجر به تنش می شود و هزینه دارد. در نهایت هم دولت چاره ای نخواهد داشت جز این که برگردد به سیاست های تثبیت نرخ ارز و از سیاست های فعلی فاصله بگیرد. بنابراین برخی از افراد را در کشورمان داریم که گرچه مدرک اقتصادی دارند اما شرایط اقتصادی کشور را به درستی فهم و درک نمی کنند. اقتصاد را باید در جامعه درک کرد. تئوری ها را باید رد جامعه سنجید.

وی افزود: در شرایط فعلی، امکان تک نرخی شدن ارز وجود ندارد و دولت نمی تواند این ادعا را داشته باشد. نکته دیگر این است که دولت و به طور ویژه آقای پزشکیان فکر می کند کشف جدیدی انجام داده که به جای اعطای یارانه به ابتدای زنجیره، آن را به انتهای زنجیره برساند. این حرف ها در دولت های قبلی هم مطرح می شد و آقای احمدی نژاد هم مدعی بود به جای این که یارانه را به نانوا بدهیم باید به مصرف کننده بدهیم و قیمت نان را آزاد کنیم. دیدیم که این اقدام را هم انجام داد و یارانه45 هزار تومانی را هم اعلام کرد، اما آن آزادسازی قیمت، تورمی ایجاد کرد که یارانه را ظرف یک سال بلعید. آقای رییسی هم دوباره با همان نظر عده ای اقتصادخوانده که از فضای اقتصاد کشور غافلند، ارز 4200 تومانی را حذف و تبدیل به ارز 28500 تومانی کرد و ما به التفاوت حاصله را به شکل یارانه به ملت داد. حتی اکنون نیز برخی اقتصادخوانده ها همین ایده ها را تکرار می کنند و دولت هم چون پول ندارد، این ایده را سریعا پذیرفت.

این اقتصاددان در ادامه گفت: آقای رییسی یارانه را 10 برابر کرد و از 45 هزاران تومان به حدود 400 هزارتومان رساند. اما تورم شدیدی که ایجاد کرد، ظرف کمتر از یک سال، بلعیده شد و در این میان مردم ضرر کردند. متاسفانه دوباره همان سیاست های شکست خورده، در حال اعمال است. ظاهرا آقایان تصور می کنند، این بار 1 میلیون تومان یارانه می دهند و شرایط بهتر می شود اما این سیستم اشتباه، باعث می شود این میزان یارانه ای که اعطا می شود به سرعت بلعیده شود و باز هم مردم بیگناه متضرر شوند. متاسفانه برخی اقتصادخوانده ها در کشور ما نمی خواهند متوجه شوند شرایط اقتصادی کشور چگونه است و همیشه می گویند سیاست های پیشین ناقص اجرا شده و ما این بار همه چیز را ختم به خیر می کنیم. بنابراین، من معتقدم متاسفانه اگر با همین فرمان حرکت کنیم دوباره محکوم به شکست می شویم. دولت پول کافی ندارد. بهتر بود فکری به حال ردیف هزینه های اضافی می کرد. باید مالیات از ابر ثروتمندان می گرفتند و کسری بودجه را جبران می کرد، باید معافیت های مالیاتی برخی از ارگان های سیاسی، فرهنگی، مذهبی دارند را حذف می کرد تا بخشی از کسری بودجه را جبران کند. حالا یا نمی خواست یا قدرت حذف برخی از این ها را نداشت. در نتیجه مثل همین بودجه 1405، این جا هم می خواهد هزینه ها را از جیب مردم جبران کند.