فرارو دیوید سنگر، کارشناس ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه نیویورک تایمز

به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، کمتر از 48 ساعت پس از آن که رییس جمهور ترامپ از سرنگونی رهبر ونزوئلا سخن گفت و مدعی حق آمریکا بر نفت این کشور شد، این بار کلمبیا را نیز به سرنوشتی مشابه تهدید کرد. او در ادامه، کوبا را کشوری بی ارزش برای حمله توصیف کرد و گفت این کشور از نظر او آماده سقوط است . ترامپ همچنین بار دیگر ادعای خود درباره گرینلند را تکرار کرد و با استناد به ضرورت های امنیت ملی ، بر لزوم قرار گرفتن این سرزمین زیر کنترل آمریکا تأکید کرد.

این ادعاها که ترامپ ابتدا در گفت وگوهای روز یکشنبه مطرح کرد و سپس در یک پرسش وپاسخ طولانی با خبرنگاران داخل هواپیمای ایرفورس وان ادامه داد، تصویری شفاف از وضعیت ذهنی او ارائه می کرد: پس از بازداشت سریع نیکلاس مادورو، رییس جمهور آمریکا تا چه اندازه خود را جسورتر، مسلط تر و صاحب دستِ بالا می بیند. ترامپ در حالی که از برنامه هایش برای دمیدنِ حیاتی تازه به دکترین مونرو سخن می گفت، مدعی شد ما مسئولیم در ونزوئلا. اما بلافاصله بیان کرد که منظورش نسخه ای به روز و شخصی سازی شده از همان ایده است؛ نسخه ای که مطابق عادت همیشگی اش، آن را به نام خود مصادره می کند و دکترین دونرو می نامد.

ترامپ هیچ گاه فلسفه اش را با جزییات توضیح نداد و روشن نکرد آیا این رویکرد قرار است فراتر از حمله روز شنبه به کاراکاس هم امتداد پیدا کند یا نه. با این حال، پیامش روشن بود: او می تواند از نیروهایی که در حوزه کاراییب گرد آورده است، این بار برای مأموریت های تازه علیه کلمبیا و رییس جمهور آن یعنی گوستاوو پترو—استفاده کند.

ترامپ در ادامه، ادعایی تند و بی پرده را مطرح کرد و گفت کلمبیا توسط یک مرد بیمار اداره می شود که دوست دارد کوکایین تولید کند و آن را به ایالات متحده بفروشد. او در گفت وگو با خبرنگاران داخل ایرفورس وان گفت: او قرار نیست خیلی طولانی این کار را انجام بدهد. او آسیاب های کوکایین و کارخانه های کوکایین دارد. قرار نیست این کار را انجام بدهد. وقتی هم از رییس جمهور آمریکا پرسیدند آیا ایالات متحده عملیاتی علیه کلمبیا انجام خواهد داد، ترامپ پاسخ کوتاه اما معناداری داد: به نظرم خوب می آید.

ممکن است همه این ها صرفاً یک تهدید توخالی بوده باشد؛ تلاشی برای آن که دقت و سرعتِ ربودن مادورو از اتاق خوابی که به شدت محافظت می شد، به اهرمی برای به تهدید گوستاوو پترو تبدیل شود. اما در مرکزِ استدلال ترامپ، یک گزاره محوری قرار داشت: قدرت آمریکا و این که عملیات مادورو چه چیزی درباره آمادگی او برای به کارگیری بی محابای این قدرت آشکار می کند. ترامپ هنگام اعلام حمله به ونزوئلا از مار-ئه-لاگو ، باشگاه خصوصی اش در فلوریدا به خبرنگاران گفت: سلطه آمریکا در نیم کره غربی دیگر هرگز مورد تردید قرار نخواهد گرفت.

دونالد ترامپ با اعلامیه هایی صریح و بی پرده حرف می زند؛ و همین صراحت بود که مارکو روبیو را واداشت بخش بزرگی از روز یکشنبه را صرفِ عقب نشاندن نرمِ گفته های رییس خود کند؛ به ویژه آن ادعایی را که ترامپ بارها تکرار کرده بود: این که ایالات متحده قرار است ونزوئلا را برای آینده قابل پیش بینی اداره کند.

با این همه، روایتِ ظریف تر و در عین حال راهبردی تر از نقش آمریکا در نیم کره غربی، در صفحه 15 راهبرد امنیت ملی تازه دولت ترامپ شرح داده شده است؛ سندی که انگار دقیقاً برای چنین لحظه ای از ماجراجوییِ سرزمینیِ آمریکا نوشته شده باشد. خوانش دقیق تر این متن می تواند سرنخ بدهد ترامپ فراتر از ونزوئلا به چه می اندیشد: از کلمبیا و مکزیک گرفته تا کوبا و گرینلند؛ قلمرو یخ پوشیده ای که او آخر هفته بار دیگر تأکید کرد باید زیر نوعی کنترل ایالات متحده قرار گیرد.

ترامپ گفت: دکترین مونرو موضوع بزرگی است ؛ او پرتره ای متفکرانه از پنجمین رییس جمهور آمریکا را نزدیک میز کارش در دفتر کاخ سفید نگه می دارد. سپس تاکید کرد: اما ما آن را خیلی، واقعاً خیلی، پشت سر گذاشته ایم. اشاره او، ظاهراً به چیزی بود که راهبرد امنیت ملی از آن با عنوان قرائتِ ترامپ از اعلامیه مشهور مونرو یاد می کند؛ همان اعلامیه ای که با هدف جلوگیری از مداخله قدرت های اروپایی در قاره آمریکا صادر شده بود. اما این قرائت ترامپ از دکترین مونرو، پا را فراتر می گذارد و مدعی حقی برای ایالات متحده می شود تا برتری آمریکایی را در نیم کره غربی احیا کند و رقبای خود یعنی چین را از توان استقرار نیرو یا دیگر قابلیت های تهدیدآمیز، یا مالکیت و کنترل دارایی های راهبردیِ حیاتی محروم سازد.

این عبارت پایانی درباره در اختیار گرفتن دارایی های راهبردیِ حیاتی به روشنی با روایت ترامپ از چرایی ادعای آمریکا بر ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا گره می خورد؛ ذخایری که او آن ها را بزرگ ترینِ جهان می خوانَد. ترامپ در اظهارات روز شنبه اش نزدیک به 20 بار به نفت اشاره کرد: از ضرورت بازسازی تأسیساتی گفت که به زعم او سال ها رها شده بودند، از کنترل تولید حرف زد و از جبران خسارت برای شرکت های آمریکایی سخن راند؛ چون مدعی بود رهبران ونزوئلا نفت ما را دزدیدند .

او در توضیح بخش نفت گفت: ما کل آن صنعت را آن جا ساختیم و آن ها خیلی راحت تصاحبش کردند. سپس تاکید کرد: و ما رییس جمهوری داشتیم که تصمیم گرفت هیچ کاری نکند ؛ کنایه ای که به نظر می رسید متوجه جو بایدن، باشد. ترامپ نتیجه گرفت: پس ما کاری کردیم. دیر بود، اما کاری کردیم. ریچارد هاس، رییس شورای روابط خارجی و از مقام های پیشین حوزه امنیت ملی و وزارت خارجه آمریکا این منطق را چنین جمع بندی کرد: این، جوهرِ عریانِ دکترین ترامپ است.

با این همه، این رویکرد هنوز با یک راهبرد جهانیِ کامل فاصله دارد. ترامپ روشن نکرده است اگر نیم کره غربی را حوزه اختصاصیِ آمریکا می داند، آیا چین در آسیا هم آزاد است همان منطق را پیاده کند یا نه. اما او با اعلامِ خارج از دسترس بودنِ این نیم کره برای بازیگران بیرونیِ جویای نفت و نفوذ، عملاً تلاش می کند تضمین کند تنها شرکت های آمریکایی از جمله برخی که به حامیان او تعلق دارند یا به دست آنان اداره می شوند امکان بهره برداری از ذخایر عظیم ونزوئلا را داشته باشند. در عین حال، او یک استثنا را هم از قلم نینداخت: ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاری گفت انتظار دارد فروش نفت ونزوئلا به چین همچنان ادامه پیدا کند؛ کشوری که بنا به روایت مطرح شده، بین نیم تا سه چهارمِ تولید اندکِ فعلی ونزوئلا را وارد می کند.

تمرکز شدید ترامپ بر بهره برداری از سرنگونی مادورو برای طرح ادعای حاکمیت آمریکا بر ذخایر نفتی ونزوئلا، برای یک ریاست جمهوری معامله محور چندان دور از انتظار نبود؛ اما در عین حال، افشاگرانه هم بود. او حتی یک بار هم از ترویج یا احیای دموکراسی در ونزوئلا به عنوان هدفی آمریکایی نام نبرد؛ کشوری که تا پیش از به قدرت رسیدن هوگو چاوز در سال 1999، سابقه ای چنددهه ای از رویه های دموکراتیک و انتخابات آزاد داشت. این حذف، چندان هم غافلگیرکننده نبود. هرچند ترویج دموکراسی همواره یکی از ارکان راهبردهای امنیت ملی رؤسای جمهور آمریکا به شمار می رفت، اما در سند راهبرد امنیت ملی جدید کاخ سفید، این مؤلفه تقریباً به طور کامل غایب بود.

و هنگامی که ترامپ درباره دولتِ پسامادورو تأمل می کرد، به طور معناداری هرگز خواستار انتصاب ادموندو گونسالس به عنوان رییس جمهور نشد؛ آن هم در حالی که ایالات متحده و شماری از کشورهای دیگر، او را برنده مشروع انتخابات 2024 می دانستند. گونسالسِ 76 ساله، نامزد نیابتیِ ماریا کورینا ماچادو بود؛ چهره ای که از نامزدی در انتخابات منع شده بود. ریچارد فونتین، مدیر اجرایی مرکز امنیت نوین آمریکا و دستیار پیشین سناتور جان مک کین، آخر هفته گفت: این حذف، فوراً برای مشروعیت سیاسی دولت ونزوئلا مشکل ایجاد می کند. بسیاری از کسانی که بالقوه از عملیات آمریکا حمایت می کردند، به امید آزادی بودند، نه صرفاً یک رویکرد متفاوت نسبت به مواد مخدر و نفت. او در جمع بندی تاکید کرد: بازگرداندن دموکراسی به ونزوئلا، آشکارا جزو اهداف آن ها نیست.

دونالد ترامپ ظاهراً کاملاً راضی است با بقایای دولت مادورو کار کند؛ به شرط آن که از دستوراتش تبعیت کنند و دسترسی به نفت و نیز غرامتِ ناشی از ملی سازی دارایی های شرکت های آمریکایی را در اختیارش بگذارند. در این چارچوب، مأموریتِ دولت سازی او تفاوتی بنیادین با الگوهایی دارد که مثلاً جورج دبلیو بوش در افغانستان و عراق دنبال می کرد: بوش دست کم ادعا می کرد به دنبال ساخت الگوهای دموکراسی در خاورمیانه است، اما ترامپ عملاً چیزی فراتر از یک مطالبه معامله محور بر ثروت های زیرزمینی ونزوئلا نمی خواهد.

در حالی که ترامپ و متحدانش با اشتیاق از احیای دکترین مونرو سخن می گویند، نیت و کارکردِ آن دکترین در دو قرن پیش، با وضعیت امروز آمریکا تفاوتی بنیادین داشت. زمانی که مونرو این دکترین را اعلام کرد، ایالات متحده کشوری با حدود 10 میلیون نفر جمعیت بود و نیروی دریایی اش به چند ده کشتی محدود می شد؛ تقریبا یک پنجمِ نیرویی که پنتاگون برای برکناری مادورو در سواحل ونزوئلا گرد آورد.

زمینه تاریخی هم به کلی متفاوت بود. کشورهای آمریکای لاتین تازه داشتند از زیر سلطه اربابان دوردست خود یعنی اسپانیا و پرتغال بیرون می آمدند. مونرو و هم پیمانانش نگران بودند قدرت های اروپایی برای استعمار دوباره بازگردند؛ بنابراین اعلامیه مونرو تلاشی بود برای بستن آن مسیر نفوذ و هشدار دادن به اروپا که قاره آمریکا میدان بازگشت نیست. حتی در همان زمان نیز تردیدهای جدی وجود داشت که آیا مونرو یا جانشینانش اصلاً قادر خواهند بود چنین قدرت هایی را مهار کنند یا نه؛ آن هم در شرایطی که فقط 35 سال از تصویب قانون اساسی آمریکا گذشته بود و این کشور هنوز در حال تثبیت ظرفیت های حکمرانی و قدرت نمایی خود بود.

این که ترامپ تا چه اندازه با این تاریخ آشناست، روشن نیست. اما او روز شنبه، هنگام احیای دکترین مونرو، با لحنی قاطع گفت: انگار آن را فراموش کرده بودیم. خیلی مهم بود، اما فراموشش کرده بودیم. حالا دیگر تحت راهبرد امنیت ملی جدیدمان فراموشش نمی کنیم. سلطه آمریکا در نیم کره غربی دیگر هرگز مورد تردید قرار نخواهد گرفت.

به احتمال زیاد، منظور ترامپ از این هشدار، دو رقیب اصلیِ واشنگتن یعنی چین و روسیه بود؛ همان کشورهایی که با زنده شدن دوباره بحثِ قرار گرفتن گرینلند تحت حاکمیت آمریکا، بار دیگر به کانون تمرکز او بازگشته اند؛ موضوعی که ترامپ نخستین بار حدود یک سال پیش در مار-ئه-لاگو مطرح کرد و سپس ماه ها درباره آن سکوت اختیار شد. در عین حال، او بی سروصدا از برخی ایده های جنجالی پیشین هم فاصله گرفته است: دیگر از کنترل کانال پاناما سخن نمی گوید و ایده تبدیل کانادا به ایالت پنجاه ویکم ایالات متحده را نیز کنار گذاشته است.

اما منطقِ رخدادهای آخر هفته گذشته نشان می دهد ترامپ حالا باور دارد مسیر برای مطالبه منابعی که از نظر او آمریکا بدون آن ها نمی تواند دوام بیاورد، هموار شده است. هم زمان، او استدلالی موازی درباره گرینلند می سازد؛ سرزمینی که ممکن است ذخایر قابل توجهی از عناصر نادر خاکی داشته باشد. ترامپ شامگاه یکشنبه در ایرفورس وان گفت: ما از منظر امنیت ملی به گرینلند نیاز داریم. گرینلند همه جا پوشیده از کشتی های روسی و چینی است. او سپس تاکید کرد: دانمارک از عهده اش برنمی آید. و با لحنی طعنه آمیز گفت برای تقویت امنیت گرینلند فقط یک سورتمه سگ دیگر اضافه کرده است.

در همان روز، مته فِرِدِریکسن، نخست وزیر دانمارک از بازگشت علاقه ترامپ به این قلمرو پهناور آشکارا برآشفته بود. او در شبکه های اجتماعی نوشت: هیچ منطقی ندارد درباره نیاز آمریکا به تصاحب گرینلند صحبت شود. آمریکا هیچ حقی برای الحاق هیچ یک از سه کشور پادشاهی دانمارک ندارد.

برخلاف پرونده ونزوئلا، دونالد ترامپ برای حمله به گرینلند بهانه ای ساده و آماده در دست نخواهد داشت؛ و همچنان روشن نیست منافع اقتصادیِ احتمالیِ آن با توجه به هزینه های سرسام آور بهره برداری از منابع اصلاً ارزشِ ایجاد شکاف با یک متحد ناتو را داشته باشد یا نه. با این حال، بازسازی نظام نفتیِ ونزوئلا هم پروژه ای کم هزینه نخواهد بود.

اما با وجود جست وجوی دائمی او برای یک معامله خوب ، به نظر می رسد برچسب های قیمتیِ هراس انگیز چندان بازدارنده اش نیست. ونزوئلا، گرینلند، غزه، شاید هم کانادا؛ در ذهن او این ها پروژه هایی هستند که به مثابه میراث سیاسی، در گذر زمان هزینه های خود را پس خواهند داد. و در پسِ همه این ها، یک لایه شخصی تر هم دیده می شود: انگار ترامپ، هم زمان، سرگرم نوعی چشم وهم چشمی با جیمز مونرو است؛ تلاشی برای آن که نامش را نه فقط کنار دکترین مونرو، بلکه به عنوان وارث و بازنویس آن در تاریخ ثبت کند.