فرارو- تهران همین چند وقت پیش در آلوده ترین روز خود تعطیل نشد اما در روزی که شاخص آلودگی هوا هنوز وارد محدوده قرمز نشده بود، تعطیلی گسترده ای رقم خورد. حالا دانشجویان و دانش آموزانی مانده اند که میان تصمیم گیری های بداهه گیر افتاده اند؛ امتحانات، کلاس ها و تمام برنامه ها معلق مانده و به دنبال تاریخی دقیق هستند تا از این حس تعلیق بیرون بیایند.

به گزارش فرارو، دانشجویان در روزهای پرابهامی به سر می برند. یکبار قرار بر مجازی شدن امتحانات می شود، باری دیگر می گویند تاریخ دقیق بیست دی مشخص می شود و یک دفعه پیام می دهند که امتحانات با توجه به نظر استاد می تواند مجازی یا حضوری باشد؛ یکی از دانشجویان می پرسد: تکلیف مایی که شهرستانی هستیم چیست؟ بالاخره برویم یا بمانیم؟ و دیگری می گوید: پاسخگوی این همه سردرگمی کیست؟ ماجرا حذف صدای ماست؟ در این فضای پر ابهام باید پرسید چه بر سر آنان و خانواده هایشان خواهد آمد؟ تاثیر این تصمیم های روزمره گرا بر نمراتی که همین حالا میانگینی معادل 8 دارد چه خواهد بود؟

محمد داوری، کارشناس آموزش، در گفت وگو با فرارو در مورد این تصمیم گیری های بداهه برای دانش آموزان می گوید: بعد از تجربه کرونا، قرار بود آموزش غیرحضوری به عنوان یک شیوه مکمل در کنار آموزش حضوری در نظر گرفته شود، اما این تجربه به درستی فهم نشد و این تصور شکل گرفت که می توان آموزش غیرحضوری را به هر بهانه ای جایگزین آموزش حضوری کرد. این برداشت نادرست از کلاس های غیرحضوری، یکی از عواملی است که به تعطیلی مکرر مدارس دامن زده است.

او می افزاید: نکته دوم این است که در کلیت تصمیم گیری های آموزش وپرورش، نوعی روزمرگی حاکم است و تصمیم ها اغلب به شکل بداهه اتخاذ می شوند، بدون آنکه نگاه کلان، مستمر و مدیریتی بر آن ها حاکم باشد. نکته سوم به نقش نهادهای دیگری بازمی گردد که در تصمیم گیری درباره تعطیلی ها دخالت دارند؛ نهادهایی مانند ستاد بحران، وزارت کشور و ... که دیدگاه های خود را تحمیل می کنند و آموزش وپرورش ناچار است بر اساس نظر آن ها عمل کند.

محمد داوری به فرارو می گوید: مجموع این عوامل باعث شده تصویری که از بیرون نسبت به مدیریت مدارس شکل گرفته، تصویری مبتنی بر مدیریت روزمره و فاقد توجه به حال وهوا، روحیات و شرایط دانش آموزان و خانواده ها باشد؛ به گونه ای که در تصمیم گیری برای تعطیلی مدارس، نه اولویت ها و نیازهای دانش آموزان و والدین، بلکه ملاحظات دیگر مبنا قرار می گیرد.

این کارشناس آموزش می گوید: به این دلیل که آموزش وپرورش ما ساختاری متمرکز دارد، تصمیم گیری در سطح وزارتخانه و ستاد مرکزی برای حدود 100 هزار مدرسه انجام می شود؛ در حالی که شرایط مدارس از نظر آب وهوا، آلودگی، وضعیت امنیتی و عوامل دیگر کاملا متفاوت است. با این حال، تصمیم ها به صورت سراسری اتخاذ می شود و همین امر باعث می شود سطح پاسخگویی نیز متمرکز باشد و وزارتخانه ناچار به پاسخ دادن شود. مدارس وقتی مورد پرسش قرار می گیرند، تنها می گویند به ما ابلاغ شده و عملا پاسخگو نیستند، چون خودشان تصمیم گیرنده نبوده اند. در مقابل، دانش آموزان حق دارند بدانند منطق و استدلال پشت این تصمیم چیست. وقتی برای یک دستور یا تصمیم، توضیحی موجه ارائه نمی شود، این مسئله به بی اعتباری آموزش وپرورش و مدرسه منجر می شود.

او می افزاید: متاسفانه پاسخگویی همراه با احترام به ذی نفعان و اقناع افکار عمومی وجود ندارد و به همین دلیل دانش آموزان حق دارند اعتراض کنند. بسیاری از دانش آموزان همین حالا هم مدرسه را دوست ندارند و مدرسه برایشان کارکرد و جذابیت گذشته را از دست داده است. آن ها لزوما از تعطیلی مدارس ناراحت نمی شوند، بلکه از بی برنامگی ناراحت اند؛ چراکه با تعطیلی مدرسه و نرفتن سر کلاس یا عقب افتادن امتحان، شاید از نظر درسی آسیب جدی نبینند، اما برنامه زندگی شان به هم می ریزد؛ به ویژه دانش آموزانی که برنامه ریزی مشخص دارند یا کنکوری هستند.

داوری می گوید: در دوره کودکی و نوجوانی، وقتی کانونی مثل مدرسه که باید محل آموزش درس های زندگی باشد، پیام هایی از جنس بی تدبیری، بی برنامگی و سردرگمی منتقل می کند، این یک فاجعه است. دانش آموزان باید از مدرسه پیام های الهام بخش برای زندگی دریافت کنند، نه اینکه مدرسه به منبع پیام های ناامیدکننده و انگیزه زدا تبدیل شود و مفاهیمی را بازتولید کند که نماد بی برنامگی، بی فکری و بی توجهی است. این ها اتفاقات خوبی نیست و مدت هاست آموزش وپرورش گرفتار این روزمرگی شده و مدارس از کارکرد واقعی خود فاصله گرفته اند.

او در نهایت تاکید می کند: تاثیر این روزمره گرایی و تصمیم گیری ها از سر بی تدبیری بر امتحانات و بر دانش آموزانی که به طور جدی و هدفمند برای درس خواندن برنامه ریزی می کنند، آسیبی عمیق و جدی وارد می کند و انگیزه آن ها را زیر سوال می برد. دانش آموز مسئولیت پذیر و برنامه دار در چنین شرایطی دچار اختلال می شود و فشارهای ذهنی و روانی ناشی از این وضعیت، به افت عملکرد او می انجامد. در نهایت، این روند به کاهش کیفیت یادگیری منجر شده و اهداف تحصیلی دانش آموزان را نشانه می گیرد. در شرایط عادی نیز بسیاری از دانش آموزان با کمبود انگیزه مواجه اند؛ حال تصور کنید در فضایی که چنین بی برنامگی هایی تشدید می شود، وضعیت تا چه اندازه بحرانی تر خواهد شد.

محمد ذکایی، عضو هیات علمی دانشگاه و جامعه شناس، در گفت وگو با فرارو به بررسی تعطیلی های دانشگاه و تاثیر آن بر دانشجویان پرداخته و می گوید: معلوم است که ثبات و پیش بینی به همه، از دانشجویان گرفته تا اساتید و کادر آموزشی و اداری، امکان می دهد برنامه ای مشخص داشته باشند. بلاتکلیفی ها ریتم روزمره زندگی و برنامه دانشجویان را مختل می کند، عزم مطالعه و پیشرفت آن ها را تحت تاثیر قرار می دهد و حتی می تواند به معنا و اهمیت دانشگاه و تحصیل آسیب زده و در مرجعیت دانشگاه اثر بگذارد.

آیین نامه ها و برنامه ریزی های سالانه و ترمی به گفته او: معمولا زمان هایی را برای موقعیت های اضطراری پیش بینی می کنند تا در شرایط غیرمنتظره، کارها به شکل برنامه ریزی شده ادامه یابد. این نشان می دهد که فضای تردید و بی ثباتی تا چه حد می تواند مشکل ساز باشد.

تعطیلی دانشگاه ها که با ناآرامی جامعه همراه شده برخی از دانشجویان را بر این گمان می برد که این تصمیم به دلیل کنترل اعتراضات است، اما این جامعه شناس می گوید: بعید می دانم این وضعیت خطیر به سطح دانشگاه رسیده باشد که اختلال جدی در برنامه آموزشی ایجاد کند یا دانشگاه ها بخواهند واکنش ویژه ای نشان دهند. نقش دانشگاه ها، به خصوص در سنت علوم اجتماعی، بررسی واقع بینانه زمینه های نارضایتی و رضایت، و نشان دادن نقاط واگرایی و همگرایی است. تا امروز این وظیفه از طریق جلسات، سمینارها و دیگر شیوه ها انجام شده و صدای علوم اجتماعی طنین خود را داشته است، هرچند میزان اثرگذاری آن موضوعی جداست.

او ادامه می دهد: در هر صورت، نگرانی از تحریف یا جهت گیری این صداها وجود ندارد؛ دانشگاهیان همواره علاقه مندند ثبات و آرامش برای جامعه و دانشگاه حفظ شود، چرا که همه، از جمله خودشان، ذی نفع این پیش بینی پذیری و آینده نگری هستند.

ذکایی در نهایت اشاره دارد: البته در حوزه علوم اجتماعی، دانشگاهیان گله دارند که تحلیل ها و دیدگاه هایشان در فضای اجتماعی و سیاسی ایران گاهی جدی گرفته نمی شود و به حاشیه می رود. با این حال، همدلی و وفاقی میان آنان وجود دارد که این وضعیت خطیر به همه آسیب می رساند. بنابراین لازم است مراقبت، پیش بینی و اتحاد صورت گیرد و راهی برای ترمیم این شکاف ها پیدا و عملی شود.