فرارو- اساسا مرز بین اعتراض و اغتشاش جایی است که نظام سیاسی تعیین می کند. شاید مردمی که تن به نظم داده اند تا زندگی خوب و آبرومندانه و شرافتمندانه داشته باشند، و این را بارها در زندگی روزمره نشان داده اند، با تمام گرفتاری ها صبوری دارند و با چند شغل زندگی خود را اداره می کنند یا خواست هایشان را به حداقل می رسانند تا نظم را بر هم نزنند، وقتی با دولتی ناکارآمد روبه رو می شوند و به زور ساکت می شوند، نهایتا در کنجی قرار می گیرند.

سعید معیدفر، جامعه شناس، در گفت وگو با فرارو با بیان این مطلب می گوید: ما با نیروهای جان به سرشده طرف هستیم و هیچ نوع رهبری ندارند که آنان را تنظیم کند. کلان شهرها و طبقه متوسط وارد این رویارویی نمی شوند، چون تبعاتش را می دانند.

سعید معیدفر به فرارو می گوید: در مورد وضعیتی که الان پیش آمده، پیش تر بارها صاحب نظران حوزه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هشدار داده بودند که جامعه در حال حرکت به سوی وضعیتی خطیر است. به عبارت دیگر، شاید پیش تر مدام به این اشاره می شد که چرا کسی پیش بینی نمی کرد و حوادثی ناخواسته رخ داده است؛ اما حالا این وضعیت بارها توسط کارشناسان پیش بینی شده و افق هایی از آن در سال های گذشته انجام شده بود.

او می افزاید: ما از سال 1396 که به طور جدی وارد یک دوران تازه شدیم، دورانی بود که به تدریج اعتماد مردم نسبت به اصلاح امور از میان رفت. آخرین انتخاباتی که مردم با توان فراوان آمدند تا یک بار دیگر برای تغییر وضعیت اقتصادی، اجتماعی، سیاسی کشور آگاهانه تصمیم بگیرند.

در ادامه او می گوید: در آن سال 24 میلیون نفر با امید بهبود شرایط پا به انتخابات گذاشتند، اما در همان دی ماه ما با شورش و اعتراضات گسترده روبه رو شدیم و این وضعیت تا 98 ادامه پیدا کرد. در سال 97 هم اعتصاب و اعتراضاتی بود، ولی 98 بسیار شدید بود؛ در مورد بنزین و اعتراضات و شورش ها در شهرهای فراوان، به خصوص در میان مناطق محروم و کم برخوردار، گر گرفت و گسترش پیدا کرد. تقریبا روشن بود ادامه این وضعیت با مسائل حل نشده جامعه، کار را هر روز سخت تر خواهد کرد.

این جامعه شناس می گوید: در سال 1401 تغییری در پارادایم اعتراضات اتفاق افتاد که نمایش آرام و خاص طبقه متوسط بود، مانند آنچه در سال 88 و 78 اتفاق افتاده بود. طبیعی است که ما از آن دوران با شدت بیشتر به سمت رویارویی تمام عیار با اقشار محروم و ستم دیده می رویم؛ اقشاری که به کف نیازها و خواست هایشان رسیدند. همان طور که در سال 88 پیش بینی کرده بودم، ما با لشگری از گرسنگان، بیکاران و محذوفین روبه رو خواهیم شد و امروز این وضعیت در اوج خود قرار گرفته است.

او می افزاید: نهایتا چنین شرایطی و حذف رهبری طبقه متوسط از اعتراضات و به حاشیه راندن، دور کردن و تخریب آنان، نتیجه شده آنچه که شاهد هستیم. حالا جمعیتی به خیابان آمده و اعتراضی می کند که در مجموع کشور را به سمت یک نوع اضمحلال پیش می برد؛ اعتراضی که توام با شعارهای بنیادگرایانه است و در صدر آن ها نوعی واقعه پوپولیستی را برخواهد تافت.

او ادامه می دهد: اساسا کشوری که ده ها سال در فرایند مدرن شدن و تقویت طبقه متوسط و اصلاحات و پرمایه شدن در مسیر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود، امروز متاسفانه با توجه به سیاست های غلط به سمت پوپولیسمی خطرناک حرکت می کند و رهبری آن به دست جریانی افتاده که اگرچه به نتیجه نخواهد رسید، اما می تواند نشان دهنده فاجعه باشد.

معیدفر می گوید: در این میان ممکن است درگیری شدت پیدا کرده و تعداد تلفات بالا برود و کشور را به مرز نوعی بی ثباتی بکشاند، مگر اینکه عواملی از بیرون یا از جایی دیگر مداخله کنند. قرار نیست کسی را ترساند؛ باید واقعیت اجتماعی سیاسی که وارد آن شده ایم را تشریح کرد. این امری است اجتناب ناپذیر و ما وارد عرصه ای شده ایم که سرانجام و فرجام آن می تواند برای کشور خطرناک باشد؛ مثل همان تعبیر مارکس از ریل و لوکوموتیو.

او یادآور می شود: اعتراضات کنونی صرفا اقتصادی نیست. بحران اقتصادی و تنزل پیدا کردن خواست های جامعه در حد اقتصادی، محصول یک نظام سیاسی ناکارآمد است؛ دولتی که نتوانسته کشور را مدیریت کند. ما طی گذر زمان خواست های متفاوتی داشتیم که مجموع آن ها، برای اینکه بتواند تبدیل به اعتراضی گسترده شود، به واسطه بحران اقتصادی و تورم خود را نشان می دهد. اما ابعادی وجود دارد و حالا احساس تعلیق به وجود آمده است؛ خطر جنگ و سایه آن و تصمیماتی که نظام سیاسی می گیرد در راستای منافع مردم نیست.

این جامعه شناس می گوید: احساس این است که در بن بست راه حل ها در تمام زمینه ها قرار گرفته ایم؛ از مسائل فرهنگی و سیاست بین الملل تا سایر امور. مرجع تمام تصمیمات انگار بیرون از مردم است و مجموع این ها در شرایط فعلی تاثیرگذار است. ولی نقطه آغاز آن نوسان دلار بوده که پس از جنگ 12 روزه احساس می شود و ذهن همه را درگیر کرده و همه نگران هستند که دوباره قلمی از سفره شان کم شود، یا وضعیت وخیم تری پیدا کنند، یا جنگ شود و با بی برقی و بی آبی روبه رو شوند و تمام منابع از دست برود. در این شرایط ممکن است تمام اعتراضات اساسی شان را به تعویق بیندازند، اما وقتی به پایین ترین سطح نیازهایشان می رسد، دیگر نمی توانند آن را به تعویق بیندازند.

او می افزاید: اینکه چرا کلان شهرها کمتر وارد این اعتراضات شده اند، به زمانی بازمی گردد که آنان ذیل رهبری طبقه متوسط جامعه و نخبگان حرکت می کردند؛ حرکتی که مسالمت آمیز و میلیونی بود. اما با سرکوب رهبرهای جریان های اعتراضی و بستن تمام مسیرهای اعتراض، آن را ساکت کردند. طبقه متوسط ما خواهان تغییراتی است که مانع از فروپاشی باشد.

او می افزاید: اساسا مرز بین اعتراض و اغتشاش جایی است که نظام سیاسی تعیین می کند. شاید مردمی که تن به نظم داده اند تا زندگی خوب و آبرومندانه و شرافتمندانه داشته باشند، و این را بارها در زندگی روزمره نشان داده اند، با تمام گرفتاری ها صبوری دارند و با چند شغل زندگی خود را اداره می کنند یا خواست هایشان را به حداقل می رسانند تا نظم را بر هم نزنند، وقتی با دولتی ناکارآمد روبه رو می شوند و به زور ساکت می شوند، نهایتا در کنجی قرار می گیرند.

در نهایت او می گوید: چیزی که مردم را به سمت نظم می کشاند جامعه است؛ وقتی جامعه تخریب شود، اغتشاش برنامه ای می شود که به مردم تحمیل شده، نه اینکه میل و علاقه مردم باشد.