سرخ شدن صورت در لحظه ای که خجالت می کشیم، معمولا به عنوان نشانه ای از ضعف یا دستپاچگی تلقی می شود، اما پژوهش های علوم تکاملی نشان می دهد این واکنش طبیعی بدن ممکن است مزایای اجتماعی مهمی داشته باشد.

سرخ شدن ناگهانی صورت تجربه ای آشناست؛ وقتی خجالت می کشیم، گرمایی آرام از گردن به گونه هایمان می دود و در لحظه صورت ما سرخ می شود یا اصطلاحا گل می اندازد . حتی اگر کسی به ما بگوید: داری سرخ می شوی؟ اوضاع بدتر هم می شود. اما راز پشت این واکنش طبیعی بدن، چیست؟

به نقل از ساینس آلرت، سرخ شدن صورت از نظر فیزیولوژیک نتیجه افزایش ناگهانی جریان خون در پوست صورت، گوش ها، گردن یا حتی سینه است. زمانی که احساساتی مانند خجالت، کم رویی یا خودآگاهی شدید فعال می شوند، دستگاه عصبی سمپاتیک وارد عمل می شود و هورمون آدرنالین ترشح می کند.

این هورمون در اغلب نقاط بدن باعث تنگ شدن رگ ها می شود، اما در صورت نتیجه ای معکوس دارد: رگ ها گشاد می شوند و خون بیشتری به سطح پوست می رسد. همین فرایند است که احساس گرما و قرمزی ایجاد می کند. گرچه این تغییر در پوست های روشن واضح تر دیده می شود، اما در پوست های تیره هم رخ می دهد، حتی اگر کمتر به چشم بیاید.

با این حال، اهمیت اصلی سرخ شدن نه در بدن، بلکه در روابط اجتماعی ما نهفته است. دانشمندان معتقدند این واکنش در جریان تکامل به عنوان یک سیگنال اجتماعی شکل گرفته است؛ نشانه ای ناخودآگاه که به دیگران می گوید فرد از یک خطای اجتماعی آگاه شده یا احساس شرمندگی می کند.

چون سرخ شدن قابل کنترل نیست، اغلب به عنوان علامتی از صداقت و پاکی (sincerity ) برداشت می شود. به نوعی، این واکنش می تواند یک عذرخواهی غیرکلامی باشد که تنش را کاهش می دهد و به حفظ اعتماد و پیوندهای اجتماعی کمک می کند.

دلایل سرخ شدن می تواند متفاوت باشد. خجالت، خشم یا حتی برانگیختگی هیجانی همگی ممکن است این واکنش را فعال کنند، اما سازوکار فیزیولوژیک یکسان است. پژوهش ها نشان داده اند کودکان مبتلا به اضطراب اجتماعی در واکنش به تعریف و تمجید اغراق آمیز بیشتر سرخ می شوند، در حالی که کودکانی با ویژگی های خودشیفتگی فقط زمانی سرخ می شوند که میزان تحسین با تصویر ذهنی شان از خود هم خوانی نداشته باشد. این یافته ها نشان می دهد سرخ شدن ارتباط تنگاتنگی با خودآگاهی و ادراک اجتماعی دارد.

از نظر آماری، زنان و افراد جوان بیشتر سرخ می شوند؛ موضوعی که شاید توضیح دهد چرا این واکنش با مفاهیمی مانند جوانی و سرزندگی گره خورده است. با افزایش سن و تجربه اجتماعی، شدت این واکنش معمولا کاهش می یابد؛ یا به این دلیل که هنجارهای اجتماعی را بهتر می شناسیم، یا چون خطاهای کوچک کمتر برایمان اهمیت دارد.

در اغلب موارد، سرخ شدن نیازی به درمان ندارد. اما اگر قرمزی صورت طولانی مدت، دردناک یا از نظر روانی آزاردهنده باشد، مشاوره پزشکی یا روان درمانی—به ویژه درمان شناختی رفتاری—می تواند مفید باشد. در نهایت، شاید بهتر باشد به جای جنگیدن با این واکنش، آن را به عنوان پیامی از بدن ببینیم؛ پیامی که نشان می دهد چگونه با دیگران و با خودمان ارتباط برقرار می کنیم.