ماشین مرموز شرکت ASML، 400 میلیون دلار قیمت دارد و شرکت هایی که پردازنده های گرافیکی تولید می کنند بدون این ماشین قادر به فعالیت نیستند. از سوی دیگر بدون پردازنده های گرافیکی، هوش مصنوعی وجود ندارد و در حال حاضر، اقتصاد هم بدون مفهوم هوش مصنوعی بی معناست؛ هوشی که سرمایه سرمایه گذاران را می بلعد و از آن برای ساخت و گسترش دلهره آور شرکت ها و پیشبرد تمام فعالیت های اقتصادی استفاده می کند. فعالیت هایی که شاید همه ما دوست نداشته باشیم، اما فعلاً چرخ زندگی ما را می چرخانند.

اخیراً یک ویدیوی جدید و 55 دقیقه ای در یوتیوب منتشرشده که درواقع عمیق ترین و شفاف ترین توضیحی است که تا به امروز درباره این ماشین 400 میلیون دلاری یعنی "سیستم لیتوگرافی اشعه ماوراءبنفش حدی (EUV) " شرکت ASML ارائه شده است. در این ویدیو به این موارد پرداخته شده که این فناوری چگونه و چرا پدید آمد و چگونه کار می کند. این ویدیو توسط کانال وریتاسیوم (Veritasium)، کانال یوتیوبیِ مروج علم "درک مولر" ساخته شده است. این کانال کمی کمتر از 20 میلیون مشترک دارد.

وریتاسیوم یک کانال قدرتمند اما نسبتاً تخصصی است ولی آن قدر شناخته شده هست که اجازه ورود به بخش های تخصصی شرکت ASML را پیدا کند. ویدیوی منتشر شده در این کانال، در زمان نگارش این مقاله حدود ده میلیون بازدید داشت و جالب اینجاست که موضوعش دست کم برای عوام آن قدرها هم شناخته شده نیست و درباره لیتوگرافی ماوراءبنفش است.

البته در این ویدیو از حاشیه های اضافه و جذابیت های کاذبی که ویدیوهای علمی را لوس می کنند، خبری نیست؛ با مخاطب مثل بچه ها رفتار نشده و در آن شوخی های بی مزه دیده نمی شود. فضای ویدیو، نشان می دهد که سازنده برای بینندگان احترام قائل است و می خواهد اطلاعات عمومی و دانش آن ها بعد از تماشای این ویدیو افزایش یافته باشد.

در ویدیو شخصی به نام "کسپر مبیوس" به بازدید از بخش تخصصی شرکت ASML رفته است. احتمالاً شما هم با تماشای این ویدیو مثل بقیه بینندگان به قلب این ماشین 400 میلیون دلاری خیره خواهید شد. بدین ترتیب می توانید صافیِ ماوراییِ آینه ها را ببینید و با جزییات بشنوید که چطور قطرات قلع چکانده شده و توسط لیزر منفجر می شوند و چگونه نوری به درخشندگی یک ابرنواختر ساطع می کنند.

قطعاً برای دیدن همه این ها باید تلاش کنید و شکست بخورید تا واقعاً آزمایش های ذهنی درباره دقت لیزر را درک کنید؛ صحبت درباره دقتی معادل هدف قرار دادن یک سکه روی ماه است و از آن مهم تر باید رقص تکه تکه خودِ ویفرهای GPU که درون ماشین در حال لیتوگرافی شدن هستند را تماشا کنید.

زمانی قدرتمندان آمریکایی امیدوار بودند که چین هرگز نتواند به قدرت کامل GPU دست بیابد؛ اما به نظر می رسد دور نگه داشتن چین از تراشه های پیشرفته اخیراً از اولویت آن ها خارج شده است.

از سوی دیگر چند هفته پیش مشخص شد که یک تیم چینی در شنژن، با جذب کارمندان ASML، نمونه اولیه ای از این ماشین 400 میلیون دلاری را ساخته و پیامدهای این ماجرا قطعاً تکان دهنده خواهد بود.

بدین ترتیب می توان گفت که این ماشین 400 میلیون دلاری، دیر یا زود جایگاهش به عنوان جواهر درخشان اقتصاد تکنولوژی را از دست خواهد داد. قانون مور در حال پیشروی است؛ قدرت پردازنده ها مدام بیشتر می شود و این ماشین 400 میلیون دلاری هم مثل هر چیز دیگری، روزی تبدیل به زباله الکترونیکی خواهد شد.

حتی ما فاصله زمانی زیادی با ماشین 1 میلیارد دلاری هم نداریم. پس همین حالا که ماشین 400 میلیون دلاری همچنان ارزشمند است، دیدن ویدیوی مرتبط با نحوه کارکرد آن خالی از لطف نیست.