محمد حسین شریف زادگان در یادداشتی در روزنامه هم میهن نوشت: مطالعات نشان می دهد که 92 درصد جامعه به نوعی اظهار نارضایتی می کنند، همچنین 22 نظرسنجی در کشور، اعم از پیمایش ملی ارزش ها و نگرش های ایرانیان که در 28 استان انجام پذیرفته است. مهم ترین مشکلات مردم در همه سال های بعد از جنگ تحمیلی در اکثریت قابل توجه مشکلات اقتصادی عنوان شده است و مردم از فقر و بیکاری و گرانی و نابرابری و ناعدالتی و تبعیض رنج می برند و هیچ چشم اندازی برای بهتر شدن وضعیت اقتصادی در اغلب آنها وجود نداشته است.

اینکه می گوییم مردم چه می گویند، این آینه ای از خواست مردم است. مردم ایران فقیرتر شده اند و از طبقات متوسط که خاستگاه تقاضاهای اجتماعی، سیاسی، و تولید معرفت جامعه و البته خواستن آزادی و دموکراسی است به دلایل اقتصادی و کاهش قدرت خرید به سمت گروه های فقیر ریزش نموده اند.

رضایت مردم اساس حکومت و حاصل حکمرانی حاکمان است. در حکومت شاه در سال 1357 رشد اقتصادی چند سالی حدود 10 درصد بود ولی 40 درصد مردم زیر خط فقر بودند، استبداد شاه و نارضایتی مردم موجب انقلاب گردید.

فقر و نابرابری ذاتی جامعه نیست و محصول عملکرد سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و شیوه حکمرانی در جامعه است. حکومت اگر به علت های نارضایتی مردم توجه نکند، به مهم ترین عنصر حکمرانی یعنی رضایت مردم توجه نکرده است، و در شرایط کنونی بحران های جامعه ایران، قادر به پاسخگویی به امواج اعتراضی ناشی از آن نخواهد بود.

آخرین محاسبات رسمی فقر توسط مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که از سال 1400 تا 1403 در مدت 3 سال درصد فقیران جامعه از 30 درصد به 36 درصد رسیده است و حدود 5/860 میلیون نفر به فقیران و تهیدستان جامعه اضافه شده اند. یعنی از هر 100 نفر 36 نفر و از هر سه نفر یک نفر و از هر 5 نفر دو نفر زیر خط فقر زندگی می کنند. این یک فاجعه اجتماعی است که گریبان ملت ایران را گرفته است. فقر موجب زمینگیر شدن مردم فقیر و بیمناکی آنان از آینده و کاهش امید در جامعه می گردد. فقر در ایران مزمن شده است و از 1390 تاکنون به طور متوسط 24 درصد از مردم زیر خط فقر زیسته اند.

از سوی دیگر حداقل دستمزد کارگران همیشه با نرخ تورم مقایسه می گردید و از طرف کارگران تلاش می شود که نرخ افزایش حداقل دستمزد برابر تورم باشد. ولی همواره حداقل دستمزد کارگران از تورم مزمن ده ساله بیش از 30 درصد عقب مانده است و قدرت خرید و زندگی اقتصادی تهیدستان را ویران نموده است.

همچنین در سال های اخیر نرخ افزایش حداقل دستمزد 27 درصد و 35 درصد بوده در حالی که نرخ افزایش فقر در همین سال ها 49 درصد افزایش یافته است؛ یعنی پدیده ای به نام شاغلین فقیر ظهور کرده است و شغل که همواره عاملی است که خانوار را سزاوار سطح قابل قبولی از رفاه می نماید، نقش خود را در پدیده شاغلین فقیر از دست داده است و انسان ها به رغم کار و فعالیت قادر به تامین حداقل رفاه خانواده خود نیستند و شاغلین فقیر به رغم داشتن شغل که می توانست آنها را به طبقه متوسط پیوند دهد به سوی جمعیت فقیران جامعه سقوط کرده اند.

شاخص فقر در میان خانوارهای مستأجر هم تغییرات قابل توجهی دارد. مستأجرانی وجود دارند که از نظر اقتصادی زیر خط فقرند و سال 1397 تا 1403 از 26 درصد به 38 درصد افزایش یافته اند. ولی خانوارهای مستأجری هستند که صرفاً به خاطر بالا بودن هزینه اجاره مسکن به زیر خط فقر سقوط کردند و سال 1397 تا 1403 از 11 درصد به 15 درصد افزایش یافته اند.

در فاصله سال های 1395 تا 1400 جمعیت حاشیه نشین و ساکنان سکونتگاه های غیررسمی از 10 میلیون نفر به 14 میلیون نفر رسیده است یعنی طی کمتر از 5 سال 4 میلیون نفر به آنها اضافه شده است.علت فقر در ایران، کاهش شدید تولید ثروت و رشد بیکاری، تورم بالا و مزمن و کاهش قدرت خرید مردم و ناکارآمدی سیاست های اجتماعی برای کاهش فقر و توانمندسازی گروه های کم درآمد است که هر یک راهکار خود را دارد ولی مهم ترین علل ساختاری در اقتصاد ایران اختلال شدید ناشی از تحریم ها، ناکارآمدی سیاست خارجی و ناتوانی کشور در استفاده از ظرفیت های اقتصاد بین المللی و کژکارکردی حکمروایی سیاسی و حکمروایی اقتصادی و اقتصاد سیاسی کشور است.

فقر در ایران رو به افزایش است و یک عامل مهم نارضایتی مردم است که می تواند به شورش و خیزش تهیدستان و حرکت ارتش بیکاران، در شهرهای بزرگ منجر شود. فقر و نابرابری مردم موجب فریاد و خشم اجتماعی می شود. چگونه است که حاکمان جامعه ما پیام این اعداد و ارقام یعنی افزایش 5/860 میلیون نفر فقیران درکمتر از 4سال، کوچک شدن طبقه متوسط و ریزش آن به جمعیت فقیران و تولید پدیده شاغلین فقیر و افزایش 4 میلیون نفری حاشیه نشینان در جامعه را نمی شنوند و هیچ انعکاسی از خود نشان نمی دهند و سیاست های حکمرانی کشور اعم از سیاست خارجی، سیاست های اقتصادی و داخلی خود را به شکلی تغییر نمی دهند تا فقر کاهش یابد و بخشی از نارضایتی مردم التیام بخشد.

سعادت مردم ایران هم اکنون در گرو این تغییرات است. وظیفه اخلاقی حکومت آنچنان است که رضایت مردم را در بستر حکمرانی عقلانی و اخلاقی تضمین کند. فقر اخلاق اجتماعی را کاهش می دهد و وظیفه دولت پیشبرد عدالت و اخلاق اجتماعی است نه اخلاق فردی. به نقل از امانوئل کانت وظیفه دولت تضمین بیرونی عدالت است نه داوری نیت اخلاقی، ولی اگر اخلاق اجتماعی در اثر فقر به خطر بیفتد اخلاق فردی نیز صدمه جدی و ویرانگری می بیند.