مهدی قدیری بیداخویدی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: در دنیای امروز، شبکه های اجتماعی و رسانه ها قدرت انتشار اطلاعات را به طور بی سابقه ای افزایش داده اند. هر فرد می تواند تریبونی دراختیار داشته باشد و بدون تخصص یا مسوولیت اجتماعی، دیدگاه ها و اخبار خود را به مخاطبان ارایه کند. این وضعیت باعث کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعه ای پر از روایت های متضاد و تحریک آمیز شده است. یکی از عوامل اصلی این بحران، تریبون هایی است که در دست افراد فاقد تخصص و مسوولیت است. نتیجه، جامعه ای است که حرف زیاد دارد اما تحلیل و محتوای فکری کم و مردم نمی توانند درست از نادرست را تشخیص دهند.

در این فضا، کسانی که دروغ های خوش بیان ارایه می کنند، قدرت بیشتری پیدا می کنند و تخصص و حقیقت به حاشیه می رود. راه حل سنتی، یعنی بستن تریبون ها توسط حاکمیت، با چالش های قانونی و اجتماعی همراه است و ممکن است به اتهام محدود کردن آزادی بیان منجر شود. مسیر پایدار، تقویت تریبون های سالم و هدایت مردم به سمت آنهاست؛ در این مدل، مردم نه تنها مصرف کننده، بلکه تنها عامل قدرت و بازدارنده فساد هستند.

بخش 1: بحران تریبون های بی مسوولیت تحلیل جامعه شناختی

تعداد زیادی تریبون دراختیار افراد فاقد تخصص و مسوولیت قرار دارد. هر کسی می تواند حرف بزند و اطلاعات خود را منتشر کند. این باعث شده مردم در تشخیص درست از نادرست سردرگم شوند.

جامعه را می توان به دو گروه تقسیم کرد:

خواص: افراد متخصص که تحلیل ها و نظرات علمی ارایه می دهند.

عوام: افرادی که تخصص ندارند و بیشتر تحت تاثیر روایت های خوش بیان قرار می گیرند.

نتیجه، کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعه ای پرحرف اما کم فهم است. مردم عصبانی می شوند، اما نسبت به پیامدهای دروغ ها بی تفاوت می مانند.

تحلیل حقوقی

مسوولیت کیفری: انتشار اخبار نادرست یا تحریک احساسات عمومی که باعث ضرر شود، قابل پیگرد کیفری است (شایعه، تهمت، تشویش اذهان عمومی).

مسوولیت مدنی: کسانی که خسارت مالی یا روانی وارد می کنند، می توانند ملزم به جبران شوند.

خلأ قانونی: در مواردی قوانین کافی نیست و تریبون ها بدون مجازات ادامه می دهند؛ لازم است مکانیسم های پاسخگویی ایجاد شود.

بخش 2: ساخت تریبون های سالم

تحلیل جامعه شناختی

راه مقابله با فساد، ایجاد و تقویت تریبون های سالم و تخصصی است. ویژگی های تریبون سالم:

تخصصی بودن: فقط در حوزه خاص فعالیت کند و از موضوعات غیرتخصصی پرهیز کند.

هدفمند بودن: هدف ارتقای جایگاه شخصی نباشد، بلکه انتقال صحیح اطلاعات و دانش باشد.

رقابت موازی: به جای سرکوب، تریبون های سالم باید با رقابت موازی بازار قدرت را متعادل کنند.

گردش مخاطب: مردم نباید همواره تحت سیطره یک تریبون باشند؛ گردش بین تریبون های تخصصی باعث حفظ تخصص و جلوگیری از انحصار قدرت می شود.

تحلیل حقوقی

چارچوب قانونی: تریبون های تخصصی می توانند در قالب نهادهای آموزشی، انجمن های علمی و رسانه های تخصصی فعالیت کنند و قوانین می توانند از انتشار محتواهای غیرتخصصی جلوگیری کنند.

مسوولیت حرفه ای: افراد صاحب تریبون باید شفاف و پاسخگو باشند، از عوام فریبی پرهیز کنند و منابع خود را مستند کنند.

حقوق مخاطب: مردم باید آزادانه بین تریبون ها انتخاب کنند تا سالم ها تقویت و فاسدها محو شوند.

بخش 3: نقش مردم در کنترل تریبون ها

تحلیل جامعه شناختی

قدرت واقعی تریبون ها در دست مردم است. وقتی تریبون ها سالم و متعدد باشند، نیازی به دخالت حاکمیت نیست: مردم تریبون ها را بزرگ یا نابود می کنند. گوش و چشم مردم سلاح اصلی هستند.

گردش مخاطب بین تریبون ها از انحصار جلوگیری می کند و تخصص را حفظ می کند.

تحلیل حقوقی

حق انتخاب و دسترسی: قوانین باید از آزادی انتخاب مردم بین تریبون ها حمایت کنند.

محدودیت دخالت حاکمیت: دخالت مستقیم دولت ضروری نیست و حتی می تواند مخرب باشد.

مسوولیت اجتماعی مخاطب: مخاطب با انتخاب آگاهانه می تواند از انتشار دروغ و عوام فریبی جلوگیری کند.

بخش 4: جمع بندی و چشم انداز

فراوانی تریبون های بی مسوولیت، یکی از دلایل اصلی کاهش اعتماد عمومی است. این بحران باعث شده کسانی که توان ارایه دروغ های خوش بیان دارند نفوذ بیشتری پیدا کنند و تخصص به حاشیه رانده شود.

راه حل، نه حذف تریبون ها، بلکه ایجاد تریبون های سالم و تخصصی و هدایت مردم به گردش بین آنهاست. مردم نقش اصلی را دارند: گوش و چشم مخاطب، قدرت تریبون ها را می سازد یا نابود می کند.

پیام حقوقی: تریبون های تخصصی مسوول و پاسخگو باشند. حق آزادی بیان و انتخاب مخاطب حفظ شود. دخالت حاکمیت حداقل باشد. گردش مخاطب و رقابت موازی نقش بازدارنده حقوقی و اجتماعی دارد. در جامعه ای که نمی توان تریبون ها را بست، قدرت واقعی در دست مردم است. تنها با توجه و مصرف آگاهانه مخاطب است که تریبون ها سالم می مانند و از فساد بازداشته می شوند.