پیشرفت خیره کننده هوش مصنوعی، به ویژه در حوزه تولید تصویر، مرز میان واقعیت و ساختگی را به شدت باریک کرده است.

امروز تصاویر جعلی نه تنها در شبکه های اجتماعی، بلکه در وب سایت های خبری، تبلیغات و حتی پرونده های حقوقی دیده می شوند. این تحول، ضرورت ارتقای سواد بصری دیجیتال را بیش از هر زمان دیگری برجسته کرده است. در ادامه، چند راهکار عملی و قابل اعتماد برای تشخیص تصاویر جعلی مبتنی بر هوش مصنوعی ارائه می شود.

هوش مصنوعی هنوز در بازتولید برخی جزییات ظریف انسانی و فیزیکی ضعف دارد. این ایرادات معمولاً در نگاه اول دیده نمی شوند، اما با کمی مکث قابل تشخیص اند. موارد زیر از نشانه های رایج تصاویر جعلی هستند:

انگشتان دست: تعداد نادرست، اتصال غیرطبیعی یا فرم های عجیب

چشم ها و نگاه: عدم تقارن مردمک ها یا نگاه های بی جان

پوست و بافت: بیش از حد صاف، بدون منافذ طبیعی

پس زمینه ها: اشیای محو، خطوط شکسته یا نوشته های نامفهوم

در تصاویر واقعی، نور از قوانین فیزیکی پیروی می کند. این ناهماهنگی ها اغلب حاصل ترکیب چند الگوی تصویری توسط الگوریتم هاست. در بسیاری از تصاویر جعلی:

- سایه ها با جهت نور هماهنگ نیستند

- نور صورت با نور پس زمینه همخوانی ندارد

- بازتاب ها (مثلاً در آینه یا عینک) غیرمنطقی هستند

توجه به بیش ازحد بی نقص بودن

واقعیت معمولاً کمی نقص دارد. تصاویر هوش مصنوعی گاهی:

- بیش از حد زیبا، متقارن یا سینمایی هستند

- فاقد نویز، خطا یا آشفتگی طبیعی اند

- شبیه عکس تبلیغاتی، حتی در موقعیت های عادی هستند

تصاویر جعلی اغلب بدون اطلاعات دقیق یا با توضیحات احساسی و تحریک کننده منتشر می شوند. یکی از ساده ترین اما مؤثرترین روش ها پرسیدن این سوال ها از خود است:

- آیا تصویر منبع مشخص و معتبر دارد؟

- آیا اولین بار در یک حساب ناشناس منتشر شده؟

- آیا روایت همراه تصویر با واقعیت های زمانی و مکانی هم خوان است؟

نبود هرگونه سابقه معتبر، به ویژه برای تصاویر خبری ، زنگ خطر مهمی است. ابزارهای جست وجوی معکوس می توانند نشان دهند:

- آیا تصویر پیش تر در جای دیگری منتشر شده؟

- آیا نسخه های متفاوت یا قدیمی تر از آن وجود دارد؟

در سال های اخیر ابزارهایی توسعه یافته اند که با تحلیل الگوهای پیکسلی، احتمال تولید تصویر با هوش مصنوعی را تخمین می زنند. این ابزارها صددرصد دقیق نیستند، اما می توانند به عنوان نظر دوم مفید باشند.