سینا لطف پور در شرق نوشت: نظام برنامه ریزی و ساختار قانونی و اجرایی کشور طی دهه های متمادی به تدوین اصول و ضوابطی منجر شده است که براساس آن، مدیریت و اداره کشور با نقش آفرینی اشخاص حقیقی و حقوقی و در چارچوب قوانین، اقدام به اتخاذ تصمیم ها و رویکردهایی می کند؛ تصمیم هایی که آثار و پیامدهای آن ها تا درونی ترین لایه های زندگی شهروندان نفوذ کرده و آینده سرزمین را ترسیم می کند.

در این میان، برخی مفاهیم و کلیدواژه ها مانند یک مد یا گرایش مقطعی، در بازه های زمانی خاص به کانون توجه نظام قانون گذاری و اجرایی تبدیل می شوند. کارنامه این مفاهیم را می توان در پیامدها و عواقب آن ها در دوره های گذشته بررسی و ارزیابی کرد.

بااین حال، آنچه از مدیریت هوشمند و برنامه ریزی خردمندانه انتظار می رود، نه صرفا واکنش به روندها، بلکه آینده نگری و پیش بینی پیامدها پیش از وقوع آن هاست.

در این چارچوب، مفهوم بلندمرتبه سازی از جمله راهبردها و رویکردهایی است که با پشتوانه ای نظری و بر مبنای نیازسنجی های علمی و فنی وارد ادبیات اجرایی و برنامه ریزی شهری شده است. با وجود این، فقدان نگاه جامع و آینده پژوهانه در به کارگیری این رویکرد می تواند مانند سمی مهلک، حیات شهری و کیفیت زندگی شهروندان را با مخاطرات جدی مواجه کند.

بلندمرتبه سازی که در ذات خود با هدف صرفه جویی در مصرف زمین و افزایش بهره وری از این کالای کمیاب و غیرقابل جایگزین دنبال می شود، در صورت اجرای ناصحیح و جانمایی نامناسب، نه تنها به اهداف اولیه خود دست نمی یابد، بلکه می تواند آن ها را نقض کند. پیامدهایی همچون تشدید آلودگی هوا، کاهش آرامش و آسایش محیطی، فشار مضاعف بر شبکه حمل ونقل شهری و در نهایت تضعیف زیست پذیری شهر، از جمله آثار محتمل چنین رویکردی است.

به بیان دیگر، بلندمرتبه سازی نه ذاتا مفهومی مخرب و نه اساسا راهبردی بی پایه است، بلکه این چگونگی جانمایی، مقیاس، مکان و نحوه مداخله است که به آن ماهیتی مثبت یا منفی می بخشد. مکان یابی پهنه ها و نقاط مناسب برای بلندمرتبه سازی، به ویژه در محدوده های شهری، نیازمند نگاهی جامع الاطراف و دربرگیرنده ابعاد اجتماعی، حمل ونقلی، ظرفیت بارگذاری جمعیت، تراکم جمعیتی، زیرساخت های شهری، مدیریت پسماند، هویت فرهنگی، اشراف بصری و حریم خصوصی است.

بدیهی است نمی توان تمام این ملاحظات عمومی و همه شمول را فدای گردش سرمایه و منافع اشخاص یا گروه های خاص کرد. استان گیلان، در شرایط کنونی و در پی تغییرات اقلیمی، ناترازی های انرژی و افزایش آلودگی ها در بسیاری از پهنه های سرزمینی کشور، به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت های داخلی و توسعه خانه های دوم تبدیل شده است

. بی برنامگی و فقدان رویکرد مناسب در مواجهه با این تحولات و در جانمایی تأمین مسکن مورد نیاز، موجب شده است بلندمرتبه سازی به عنوان یک ترند، بیش از پیش وجاهت یابد. بااین حال، آنچه کمتر مورد توجه قرار می گیرد، ضرورت ارزیابی های آینده پژوهانه و مکان یابی دقیق این پروژه هاست.

تعریف و برنامه ریزی پروژه های متعددی که این روزها مطرح شده و بعضا در حال اجرا هستند، عمدتا در مراکز اصلی شهر و پهنه هایی با تمرکز بالای جمعیت و تولید سفر قابل توجه جانمایی شده اند؛ پهنه هایی که حتی در وضع موجود نیز از منظر ترافیکی جزء شریان های مسئله دار شهر محسوب می شوند. از جمله این پروژه ها می توان به پروژه موسوم به جام جم با زیربنای حدود 238 هزار مترمربع در قالب 13 بلوک (با ارتفاع برخی بلوک ها تا 25 طبقه) و همچنین پروژه گیل لند با کاربری تجاری-خدماتی در قالب پروژه سرمایه گذاری شهرداری رشت اشاره کرد. هر دو پروژه در مجاورت معابر پرتردد شهری و در اتصال با مقاصد جاذب و مولد سفر قرار دارند.

این در حالی است که شهر رشت که در مقیاس منطقه ای به عنوان الگویی برای سایر شهرها تلقی می شود، در ارزیابی بسیاری از شاخص های شهرسازی و مدیریت شهری، در سطحی حداقلی قرار دارد. تداوم چنین رویکردهایی می تواند شکاف میان ظرفیت های واقعی شهر و حجم مداخلات کالبدی را تشدید کند.

در مجموع، به نظر می رسد بلندمرتبه سازی به عنوان گرایش غالب این روزهای مدیریت شهری و استانی، به تیغی دولبه تبدیل شده است؛ تیغی که به جای تحقق بهره وری در مصرف زمین و جلوگیری از تغییر کاربری های گسترده، به بریدن شریان های حیاتی زیست شهری نزدیک شده و دستیابی به شهر انسان محور، آرام و زیست پذیر را بیش از پیش به رؤیایی دست نیافتنی بدل می کند.