آنچه درباره بازداشت نیکلاس مادورو و خروج او از ونزوئلا منتشر شده است بیش از آنکه تصویری روشن از یک عملیات نظامی قاطع ارائه کند مجموعه ای از روایت های متناقض و ادعاهای رسانه ای را پیش روی افکار عمومی قرار داده است. در کانون این روایت ها ادعای دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا قرار دارد که گفته است آمریکا حملات گسترده و موفقی علیه ونزوئلا انجام داده و در نتیجه آن مادورو و همسرش بازداشت و از کشور خارج شده اند. این ادعا در نگاه نخست با علامت سوال هایی مواجه می شود.

به گزارش مهر، در همین چارچوب گزارش شبکه اسکای نیوز که به نقل از منابعی در داخل اپوزیسیون ونزوئلا منتشر شده است اهمیت ویژه ای پیدا می کند. این منابع تأکید کرده اند که آنچه رخ داده به احتمال زیاد نه یک دستگیری نظامی بلکه نتیجه یک خروج مذاکره شده یا توافق پشت پرده بوده است. طرح چنین تحلیلی از سوی مخالفان مادورو که بیشترین انگیزه را برای پذیرش روایت قدرت نمایی آمریکا دارند به خودی خود معنادار است. وقتی حتی اپوزیسیون داخلی نیز سناریوی ورود نیروهای آمریکایی برای دستگیری رییس جمهور مستقر و خروج بی دردسر او از کشور را باورپذیر نمی داند تردید نسبت به روایت رسمی واشنگتن اجتناب ناپذیر می شود.

ونزوئلا کشوری بدون ساختار دفاعی و امنیتی نیست. این کشور سال هاست زیر فشار شدید تحریم ها و تهدیدهای نظامی و عملیات های اطلاعاتی آمریکا قرار دارد و دقیقا به همین دلیل ساختارهای امنیتی و ارتش آن در وضعیت آماده باش دائمی قرار داشته اند. تصور اینکه نیروهای آمریکایی بتوانند بدون درگیری قابل توجه و بدون مقاومت معنادار وارد خاک ونزوئلا شوند، رییس جمهور این کشور را بازداشت کنند و سپس او را به راحتی از کشور خارج کنند به راحتی قابل پذیرش نیست.

در مقابل، فرضیه خروج توافق شده با واقعیت های سیاسی و رفتاری بازیگران این پرونده سازگاری بیشتری دارد. مادورو در سال های گذشته با وجود مواضع تند ضدآمریکایی بارها مسیرهای غیرعلنی برای مذاکره و کاهش فشارها را آزموده است. مذاکرات غیرمستقیم درباره تحریم ها، پرونده های قضایی و حتی همکاری های محدود در برخی حوزه ها نشان می دهد که کانال های ارتباطی میان کاراکاس و واشنگتن هیچ گاه به طور کامل بسته نشده اند. در چنین شرایطی این احتمال تقویت می شود که تحت فشارهای فزاینده اقتصادی، تهدیدهای امنیتی و بن بست سیاسی داخلی، سناریویی مبتنی بر خروج کنترل شده و توافق شده برای مادورو طراحی شده باشد. در این سناریو آمریکا می کوشد نتیجه را به عنوان یک پیروزی نظامی به افکار عمومی عرضه کند در حالی که واقعیت مسیر دیگری را طی کرده است.

از منظر واشنگتن بزرگ نمایی چنین روایتی کارکردی دوگانه دارد. از یک سو برای مصرف داخلی و در آستانه رقابت های سیاسی تصویری از اقتدار و بازگشت قدرت آمریکا به صحنه جهانی ترسیم می شود. از سوی دیگر پیامی تهدیدآمیز به دولت های مستقل و مخالف سیاست های آمریکا مخابره می شود. این پیام الزاما نیازی به انطباق کامل با واقعیت ندارد و بیش از هر چیز بر اثرگذاری روانی و رسانه ای تکیه می کند. با این حال چنین روایت هایی زمانی که با واقعیت های میدانی و شواهد عینی سنجیده می شوند به سرعت دچار فرسایش اعتباری می شوند.

اگر فرض خروج مذاکره شده مادورو را جدی بگیریم بسیاری از ابهام های موجود قابل توضیح می شوند. نبود مقاومت نظامی گسترده، سکوت نسبی ساختارهای امنیتی، فقدان تصاویر درگیری و روایت های مبهم و غیرشفاف مقامات آمریکایی همگی در این چارچوب معنا پیدا می کنند. این سناریو با الگوهای شناخته شده سیاست بین الملل نیز همخوانی دارد. در موارد متعددی رهبران تحت فشار شدید برای حفظ جان، دارایی یا آینده سیاسی خود به توافق هایی تن داده اند که بعدها در قالب روایت های قهرمانانه یا امنیتی بازنمایی شده اند.

در نهایت آنچه در این پرونده اهمیت دارد پرهیز از پذیرش بی چون وچرای روایت های رسمی قدرت های مداخله گر است. تاریخ معاصر بارها نشان داده است که آمریکا در بزنگاه های حساس، واقعیت را قربانی روایت می کند و عملیات های سیاسی و اطلاعاتی را در پوشش پیروزی های نظامی عرضه می کند. ماجرای بازداشت مادورو از طریق عملیات نظامی نیز تا زمانی که شواهد مستقل و قانع کننده ای ارائه نشود قابل پذیرش نیست. در چنین شرایطی فرضیه خروج توافق شده یا خودخواسته مادورو نه تنها دور از ذهن نیست بلکه از منظر تحلیلی یکی از محتمل ترین سناریوهای پیش رو به شمار می آید.