به منظور بررسی اهداف رییس جمهور آمریکا از اظهارات جدید، تبعات آن بر نظم منطقه ای و نیز واکنش درست و بهینه ایران به آن، گفتگویی با کورورش احمدی دیپلمات پیشین و تحلیلگر مسائل بین الملل، انجام شده است که در ادامه می خوانید؛

رییس جمهور آمریکا ساعاتی پیش یکی از تندترین اظهارنظرهای ممکن را درباره ایران انجام و به صورت علنی ایران را تهدید کرد. هدف ترامپ در این مقطع زمانی از این ادعاها چیست؟ تا چه اندازه می توان این توییت ترامپ را تلاش برای به پای میز مذاکره کشاندن ایران و در راستای همان سیاست فشار حداکثری ارزیابی کرد؟

راهی به درون ذهن ترامپ نداریم، اما صرف نظر از اینکه او در زمان نوشتن این پیام چه فکری در سر داشته، می توان گفت که به طور عام هدف چنین عباراتی می تواند تشویق معترضان به ادامه اعتراض و تشویق کسانی که در کنار ایستاده اند به وارد شدن در گود اعتراض و برحذر داشتن دولت از اقدام برای جلوگیری از ادامه اعتراضات است. البته قصد ترامپ از این پیام همچنین ممکن است سوءاستفاده از شرایط ایجاد شده در ایران و فشار بیشتر به ایران نیز باشد؛ شاید در جهت تشویق ایران به مذاکره.

این ادعاها به صورت واضحی دخالت خارجی و برهم زدن امنیت ملی و استقلال ایران است، ایران در سطح حقوقی و بین المللی چه اقداماتی می تواند برای مستندسازی این اقدام امریکا انجام دهد؟

بله قطعا مداخله در امور داخلی ایران محسوب می شود. اما باید توجه داشت که ترامپ به وضوح و علنا نشان داده که هیچ اعتقادی به مفاد حقوق بین الملل، ازجمله منشور ملل متحد، ندارد. او و دیگر اعضای دولتش به صراحت در امور داخلی کشورهای اروپایی دخالت می کنند و مثلا اخیرا در سند استراتژی امنیت ملی آمریکا از کشورهای اروپایی به خاطر آنچه که "سانسور" و "نقض آزادی" خوانده اند انتقاد شده است که منظورش حمایت از گروه های راست افراطی است. اما اینکه ایران چه می تواند بکند، عرف و رویه حاکی است که ایران در درجه اول می تواند به مفاد منشور ملل متحد استناد کند. در ماده 2 بند 4 توسل به زور و تهدید به توسل به زور صراحتا منع شده است.

از آنجا که ترامپ در پیامش از عبارت locked and loaded (هدف گیری و آماده شلیک) استفاده کرده و این صراحتا به معنی تهدید به توسل به زور علیه ایران است، این سخنان صریحا نقض منشور ملل متحد است. در ماده 2 بند 7 نیز صریحا مداخله در امور داخلی دیگر کشورها منع شده است. لذا ایران طبعا می تواند به شورای امنیت شکایت کند؛ همانطور که 3 روز قبل ایران علیه مداخلات ترامپ و نتانیاهو نامه ای به شورای امنیت نوشت. با این حال از آنجا که آمریکا در شورای امنیت حق وتو دارد، انجام اقدامی علیه آمریکا در شورا متصور نیست. در فرض اینکه شکایت ایران در شورای امنیت مطرح شود و به رای گذاشته شود و 9 رای لازم را به دست آورد اما آمریکا آن را وتو کند، در این صورت امکان بردن موضوع به مجمع عمومی سازمان ملل وجود خواهد داشت. در این صورت هم امکان ارائه پیش نویس قطعنامه ای برای محکوم کردن آمریکا در مجمع عمومی وجود خواهد داشت و هم امکان درخواست مجمع از دیوان دادگستری بین المللی برای صدور رای مشورتی.

قبلا در یک مورد (قضیه نیکاراگوئه در برابر آمریکا در 1986) دیوان آمریکا را به خاطر حمایت از مخالفان دولت نیکاراگوئه محکوم دانسته است. با این حال شواهد و قراین و نیز سوابق تایید نمی کند که ایران بتواند اکثریت لازم در شورا و مجمع عمومی را به دست آورد. همچنین ایران اخیرا در داخل لایحه ای تحت عنوان رسیدگی به جنایات بین المللی به مجلس تقدیم کرده است. تصویب این لایحه می تواند زمینه ای برای اقداماتی چون تحریم علیه کشورهایی که دست به تهدید یا تجاوز می زنند فراهم کند.

دخالت آمریکا در امور ایران و تهدید به آغاز جنگ علیه ایران این بار به بهانه اعتراضات داخلی بوده است. همزمان چند روز پیش ترامپ در حالی که دوشادوش نخست وزیر رژیم صهیونیستی ایستاده بود مجددا ایران را به حمله نظامی در صورت از سرگیری برنامه هسته ای یا توسعه برنامه موشکی تهدیدکرد. در چنین شرایطی چطور میتوان ادعای امریکا درباره دراز بودن دست دیپماسی تیم ترامپ به سمت تهران را درمیدان عمل باورو بر روی ان برای اغاز مذاکره حساب باز کرد؟

در این قبیل موارد قطعا و با اطمینان نمی توان از قبل هیچ قضاوت قطعی و واقعی داشت. عرف بین الملل ثابت کرده است که در چنین مواقعی چاره ای جز اینکه طرفین وارد مذاکره شده و در پشت درهای بسته و از طریق مذاکرات رو در رو یکدیگر را محک بزنند، وجود ندارد. روشن است که اظهارات علنی و شفاهی رهبران کشورها متوجه مخاطبان متعدد است و قبل از همه متوجه سیاست داخلی و طیف سیاسی در داخل است و بعد از آن متوجه مخاطبان متعدد بین المللی. تنها و تنها در اتاق مذاکره است که نیات واقعی دولت ها ممکن است عیان شود و البته آن نیز در مراحل پایانی مذاکرات. چرا که حتی در مراحل اولیه مذاکرات پشت درهای بسته نیز کشورها معمولا با آنچه که "مواضع مذاکراتی" خوانده می شود، شروع می کنند و این عرف رایج در همه مذاکرات است از جمله مذاکرات تجاری روزمره. لذا دولت ها در واقع حدس و گمان درمورد مواضع واقعی دیگر کشورها را کنار می گذارند و تنها از طریق تماس و مذاکره درپی فهم نیات واقعی طرفهای مقابل بر می آیند. البته لفاظی و شعار همیشه هست اما این شعارها و لفاظی نباید کسی را گول بزند و نباید آنها را به حساب مواضع واقعی کشورها گذاشت.

برخی از تحلیلگران این میزان فشار آمریکا و حتی پذیرش تبعات حمله نظامی به ایران را به دلیل حمایت تمام قد ترامپ از اسراییل ارزیابی می کنند؛ چرا رییس جمهوری که با شعار اول آمریکا سال گذشته به کاخ سفید بازگشت، به نوعی با اقدامات خود اول به منافع اسراییل بها داده است؟ این تناقض در شعارهای انتخاباتی و عملکرد ترامپ در قبال ایران، ونزوئلا و یا حتی چراغ سبز دادن به اسراییل در پرونده فلسطین چطور قابل توضیح است؟

ترامپ حرف زیاد می زند و حرف های ضد و نقیض هم زیاد می زند و حرف هایی نیز امروز می زند و فردا فراموش می کند. بعید می دانم که ترامپ در عمل حاضر باشد تمام قد از هر خواسته اسراییل حمایت کند؛ خاصه آنها روند افکار عمومی حتی در داخل حزب جمهوری خواه هم به سود اسراییل نیست و ترامپ ناچار است نارضایتی از همراهی نامحدود با اسراییل را در نظر بگیرد. مطابق نظر سنجی ها اکثر طرفداران زیر 45 سال حزب جمهوری خواه مخالف کمک های نظامی نامحدود آمریکا به اسراییل هستند و حمایت های ترامپ از اسراییل را مغایر با سیاست "اول آمریکا" او می دانند. در واقع حمله آمریکا به سایت های هسته ای ایران نیز عمدتا در ارتباط با سیاست آمریکا بود تا سیاست های اسراییل. ترامپ همچنین روشن کرده که با نظر اسراییل مبنی بر "تغییر رژیم" در ایران یا اقدام در جهت تجزیه ایران موافق نیست. برغم لفاظی های ترامپ من فکر می کنم بعید است او با حمایت موثر و عملی با اسراییل برای حمله دیگری تحت شرایط کنونی موافقت کند. به عبارت دیگر من فکر می کنم که ترامپ مجبور است که به شعارهای انتخاباتی خود مبنی بر ورود به یک جنگ بی پایان پایبند باشد. البته حساب حملات نقطه ای مانند آنچه در مورد سه سایت هسته ای ایران اتفاق افتاد و نیز حمله به برخی قایق ها و توقیف برخی نفتکش ها در آب های ونزوئلا جداست. ترامپ روشن کرده که ظاهرا تنها آماده چنین اقداماتی است.

ادعاهای رییس جمهور آمریکا و دخالت وی با واکنش های تند مقامات ایران روبرو شد از جمله به خطر افتادن منافع آمریکا در منطقه. فکر می کنید واکنش متحدان عربی امریکا در منطقه به تنش افزایی اخیر نتانیاهو و ترامپ چه خواهد بود؟

کشورهای عربی قطعا با یک جنگ تمام عیار بین ایران و آمریکا و اسراییل مخالف اند. آن ها چنین جنگی را برای امنیت خودشان و نیز امنیت مسیرهای آبی منطقه و نیز آینده برنامه های توسعه خود خطرناک می بینند. اما فکر می کنم آنها همچنان موافق فشار آمریکا بر ایران و ادامه تحریم یا حتی حملات نقطه ای به شرطی که واکنش گسترده ایران را در پی نداشته باشد، هستند. قدرت های اصلی منطقه ایران را قدرت اول بالقوه منطقه می دانند و می دانند که در صورت رفع تحریم ها و رفع مشکلات داخلی، ایران می تواند به سرعت جایگاهش را به عنوان قدرت اصلی منطقه باز یابد و این دقیقا به ضرر دیگر کشورهای منطقه است.

فکر می کنید در حال حاضر دستگاه دیپلماسی باید برای رفع این تهدید و خطر چه نقشه راهی را مبنای کار قرار دهد؟

برای رفع تهدیدها و خطر جنگ از راه های مسالمت آمیز تنها یک راه وجود دارد و آن دیپلماسی و مذاکره است. همین دیروز برغم تجاوزات آمریکا، رییس جمهور ونزوئلا برای چندمین بار اعلام کرده که در هرجا حاضر است در مورد هر نگرانی آمریکا وارد مذاکره با دولت آمریکا شود. چند هفته پیش نیز مادورو گفتگوی تلفنی با ترامپ داشت. بدیهی است که در جریان مذاکره هیچ کشوری را مجبور به امضای سندی نمی کنند و طرف های مذاکره در صورت عدم نیل به توافق می توانند به راه خود بروند.