هزاران قصه ایرانی در کوچه پس کوچه های تاریخ گم شده اند. مادران نسل ضد، دیگر راوی قصه های کهن ایرانی نیستند. قصه ها در صندوقچه های چوبی جا مانده اند و این هنر روایتگری دیرینه سالهای طولانی است که دیگر در گوش نسل جدید خوانده و تکرار نمی شود. با اینکه دو سال پیش، وزارت میراث فرهنگی با مشارکت کانون پرورش فکری و نوجوانان با هدف حفظ قصه های ایرانی و ترویج آیین قصه گویی اقدام به ثبت ملی قصه گویی کردند اما پژوهشگران قصه گویی معتقدند، این اقدام صرفا نمایشی و نمادین بوده و متولیان فرهنگ در ایران که در برگیرنده نهادهای مختلفی می شوند هنوز اقدام جدی در راستای ترویج قصه گویی و جمع آوری و حفاظت از قصه های ایرانی نکرده اند.

به گزارش ایلنا، محمدرضا یوسفی یکی از قصه نویسان معاصر است. او در پاسخ به این پرسش که وضعیت گردآوری قصه های ایرانی چگونه است و در این زمینه چه میزان فعالیت پژوهشی منسجم صورت گرفته، گفت: ما در ایران هزاران قصه داریم که همگی قابلیت جمع آوری دارند اما هنوز شناسایی و گردآوری نشده اند.

به گفته یوسفی، یک بخشی از قصه های ایرانی با عنوان طبقه بندی قصه های ایران توسط اولریش مارزلف گردآوری و نوشته شد. در دوره ای نیز سید ابوالقاسم انجوی شیرازی، روی قصه های ایرانی فعالیت جدی کرده است. در واقع در زمینه قصه گویی به صورت جسته و گریخته کارهای پژوهشی صورت گرفته است. حتی کارهایی از خانم قاسمی و دوستانی در اصفهان انجام شده اما تمام این فعالیت ها در زمینه قصه گویی به صورت جسته و گریخته بوده و هیچ گاه فرآیند دائمی و متمرکزی نبوده است.

وی افزود: قصه گویی درحالی در ایران به ثبت ملی رسیده که ما یکی از 5 کشور دنیا هستیم که از پشتوانه تمدنی دیرینه ای برخورداریم. در واقع ایران، چین، هند، یونان و مصر 5 کشور متمدن جهان محسوب می شوند که دارای قصه های قوی و چند هزارساله هستند البته این به آن معنا نیست که دیگر کشورها قصه گویی ندارند. اما این کشورها ریشه ای کهن در قصه گویی دارند.

یوسفی افزود: ایران بی نهایت قصه دارد و قصه های ایرانی به لحاظ تبارشناسی دارای پیشینه ای چندهزارساله هستند. درست مثل سیاوش، خاله سوسکه و خیلی قصه های دیگر که هر کدام از آن ها پیشینه ای 7 تا 10 هزارساله دارند. از این منظر ما بسیار قوی هستیم و توسط نهادهای مختلف می توانستیم کارهای پژوهشی و ترویجی گسترده ای انجام دهیم اما از آنجا که نهادهای فرهنگی اعتقادی به این موضوع ندارند و اصولا نسبت به قصه گویی فهم اندکی وجود دارد، تا الان نتوانستیم گام های جدی و ارزشمندی در این زمینه برداریم.

این پژوهشگر قصه گویی گفت: در دوره ای در حال نوشتن قصه های حسن کچل بودم و نیاز به متون قدیمی و متن های انجوی شیرازی داشتم. بخشی از این قصه های در تلویزیون ایران است متاسفانه این قصه ها تبدیل شده به سرمایه انحصاری یک کارمند من با کلی پیگیری و به این در و آن در زدن نتوانستم به این متون دسترسی پیدا کنم در این زمینه با یک فاجعه مواجه هستیم.

یکی دیگر از پژوهشگران پژوهشگاه میراث فرهنگی در رابطه با چالش های قصه گویی در ایران و همچنین در پاسخ به این سوال که آیا ثبت جهانی قصه گویی می تواند این هنر روایتگری کهن را از فراموشی نجات بدهد، گفت: سال ها قبل پرونده ای را با عنوان هنر روایتگری که شامل قصه گویی، پرده خوانی، نقالی و تغزیه بود در یونسکو به ثبت جهانی رساندیم. حتی سال گذشته نیز به همت کانون پرورش فکری قصه گویی کانون پرورش فکری ثبت ملی شد چراکه کانون یک نهاد تقریبا 60ساله است ولی این ثبت ملی و جهانی سبب ترویج فرهنگ قصه گویی نمی شود.

وی با بیان اینکه؛ در زمینه گردآوری قصه ها؛ فعالیت ها کاملا پراکنده و سطحی بوده است، افزود: درحال حاضر افراد بزرگی چون آقای امجدی سیرجانی، احمد وکیلیان و آقای میرشکرایی قصه ها و افسانه های کهن ایرانی را جمع آوری و به خوبی ثبت و ضبط کرده اند و در حوزه مستندگاری قصه گویی خیلی عالی عمل شده اما در زمینه معرفی و ترویج هیچ اقدام درخوری صورت نگرفته است.

وی افزود: آقای غلام دوست افسانه های گیلان، آقای خزایی قصه های خراسان، آقای کریم کشاورز قصه های کردی جمع آوری و ترجمه کرده اند و در این میان افسانه های مردم ایران توسط آقای افشار دوست منتشر شده است. انتشارات امیرکبیر در 5 جلد کتاب آقای امجدی را به همت آقای وکیلیان را منتشر کرده است و پژوهشگاه میراث فرهنگی نیز تعدادی کتاب در این زمینه منتشر کرده که به دلیل فروش نرفتن و نداشتن مخاطب تجدید چاپ نشده است.

این پژوهشگر در حوزه قصه گویی معقتد است؛ در زمینه قصه گویی، کار جمع آوری و مستندنگاری خیلی خوب بوده اما به دلیل عدم معرفی و فرهنگ سازی دیگر این کتاب ها مخاطب بالا ندارد.

وی افزود: با اینکه قصه های ایرانی با گذر از هزار توی تاریخ خود را به عصر مدرنیته رسانده اند اما به نظر می رسد این قصه ها دیگر تکرار نمی شود و آنطور که پژوهشگران این حوزه معقتدند، فعالیت های علاقمندان به این حوزه نیز فراگیر نیست.