پس از مجموعه ای از تحولات پرهزینه در سال های 2024 و 2025 که ابزارهای بازدارندگی غیرمستقیم ایران را تضعیف کرد و هزینه رویارویی مستقیم را افزایش داد، تهران به جای حداکثرگرایی، به راهبرد واگذاری بار روی آورده است؛ رویکردی که با سپردن بخش عمده هزینه های مهار اسراییل به بازیگران دیگر منطقه ای، به ایران امکان می دهد زمان بخرد، توانمندی های خود را بازسازی کند و از قرار گرفتن دوباره در خط مقدم تقابل پرهیز نماید.

به گزارش جماران به نقل از میدل ایست مانیتور، این رسانه نوشت: در بخش بزرگی از دهه گذشته، راهبرد منطقه ای ایران پاسخی زمخت به یک پرسش ساده به نظر می رسید: چگونه می توان بدون ورود به جنگی مستقیم و غیرقابل کنترل، اسراییل و فشارهای همسو با ایالات متحده را بازدارندگی کرد؟ پاسخ، ایجاد عمق راهبردی، پرورش شرکا و حفظ ابهام در سطح تشدید تنش بود.

این الگو اکنون آسیب دیده است؛ نه از آن رو که ایران به طور عمل گرایانه آن را کنار گذاشته باشد، بلکه به این دلیل که مجموعه ای از شوک ها در سال های 2024 تا 2025 هزینه های موازنه مستقیم را افزایش داد و هم زمان همان ابزارهایی را تضعیف کرد که تهران برای پرهیز از آن به کار می گرفت.

در این چشم انداز دگرگون شده، عقلانی ترین اقدام کوتاه مدت ایران نه حداکثرگرایی، بلکه واگذاری بار است: انتقال هزینه های موازنه یک تهدید مشترک به دیگر بازیگرانی که به دلایل خاص خود، هرچه بیشتر ناگزیرند با آزادی عمل فزاینده اسراییل مقابله کنند.

واگذاری بار در معنای کلاسیک رئالیستی، به هیچ وجه مترادف انفعال نیست. این یک شرط بندی آگاهانه است بر این فرض که بازیگری دیگر هزینه های خط مقدم مهار را بر دوش خواهد گرفت. آن دیگری الزاماً متحد نیست و بار هم لزوماً نبرد نظامی نیست؛ می تواند ریسک دیپلماتیک، سیگنال دهی قهری، استقرار پدافند هوایی، هزینه های سیاسی، یا مدیریت پرهزینه پویایی های تشدید تنش باشد. جوهره ماجرا یکسان است: حفظ منابع و پرهیز از ایفای نقش موازنه گر اصلی، زیرا محیط راهبردی انگیزه های قوی تری برای دیگران ایجاد کرده تا کار سنگین را انجام دهند.

سه رویداد توضیح می دهد چرا این منطق برای تهران جذاب شده است. نخست، کشته شدن (شهادت) {سید} حسن نصرالله، رهبر حزب الله، در حمله هوایی اسراییل به بیروت در سپتامبر 2024؛ ضربه ای هم عملیاتی و هم نمادین به اکوسیستم بازدارندگی ایران.

دوم، در پی تضعیف حزب الله، خیانت ترکیه به توافق آستانه و برخی عوامل دیگر، شورشیان سوری در اواخر 2024 دمشق را تصرف کردند و بشار اسد به روسیه گریخت؛ امری که گذار سیاسی را به دست مقاماتی تازه مرتبط با احمد الشرع (که پیش تر با نام جنگی ابو محمد الجولانی شناخته می شد) سپرد.

سوم، جنگ مستقیم 12روزه میان اسراییل و ایران در ژوئن 2025 که پس از آغاز کارزار ترور اسراییل در 13 ژوئن و حملات آمریکا به سایت های مرتبط با برنامه هسته ای ایران، در 24 ژوئن با آتش بس پایان یافت.

این شوک ها ثابت نمی کنند ایران به طور مطلق ضعیف شده است؛ بلکه نکته ای عملی تر را نشان می دهند: حاشیه ایران برای تحمل یک چرخه دیگر از موازنه مستقیم کاهش یافته است. از دست رفتن رهبری حزب الله و گسست سوریه، اهرم های غیرمستقیم تهران را درست در زمانی تضعیف کرد که جنگ ژوئن 2025 خطرات در معرض قرار گرفتن مستقیم را عیان ساخت.

نتیجه، ایجاد انگیزه برای خریدن زمان است—زمانی برای بازسازی تولید موشکی، ترمیم شبکه های آسیب دیده و بازنگری آستانه های تشدید—در حالی که دیگر بازیگران منطقه ای بر سر موضع اسراییل با یکدیگر درگیر می شوند.

در اینجا یک وارونگی تاریخی مهم رخ می دهد: سال ها ایران هزینه مهار اسراییل را پرداخت و کشورهایی مانند عربستان سعودی، ترکیه و قطر از این که بار بر دوش دیگری بود منتفع شدند. امروز، تحولات به گونه ای پیش رفته که همین کشورها خود ناگزیرند با توسعه طلبی اسراییل مواجه شوند. ادعا این نیست که ریاض یا آنکارا طرفدار ایران شده اند؛ بلکه برداشت های تهدید آن ها در حال تغییر است، به شکلی که می تواند بار را از دوش تهران بردارد.

هیچ جا این امر روشن تر از سوریه نیست؛ جایی که به میدان رقابت دو شریک آمریکا، یعنی ترکیه و اسراییل، بدل شده است. آنکارا سوریه پسااسد را برای امنیت مرزی، سیاست پناهجویان و مسأله کردها حیاتی می بیند. اسراییل اما سوریه پسااسد را از زاویه ای دیگر می نگرد: جلوگیری از شکل گیری توانمندی های خصمانه نزدیک مرزها و حفظ تهدیدهای بالقوه در وضعیتی پراکنده یا تضعیف شده. این ترجیحات ناسازگار، اصطکاکی آشکار پدید آورده است.

وزیر خارجه ترکیه از تماس های فنی عدم درگیری با اسراییل برای پرهیز از حوادث ناخواسته در سوریه خبر داده است؛ نشانه ای از آن که هر دو طرف خطر تشدید تنش را درک می کنند، آن هم در شرایطی که نیروهایشان در فضاهای هم پوشان عمل می کنند.

برای ایران، این تنش ترکیه اسراییل فرصتی برای واگذاری بار است. اگر ترکیه ناگزیر است منابعی را برای محدود کردن آزادی عمل اسراییل و شکل دهی آینده سوریه صرف کند، تهران می تواند ناظر صبور باشد نه موازنه گر فعال. این امر به توافق رسمی ایران ترکیه نیاز ندارد؛ کافی است آنکارا رفتار اسراییل را به اندازه ای تهدیدآمیز ببیند که توجیه کننده هزینه ها باشد و ایران نیز از ورود به خط مقدم خودداری کند تا بازسازی کند.

هم راستایی های شرق مدیترانه انگیزه آنکارا را تشدید می کند. گزارش ها حاکی است که یونان، اسراییل و قبرس در سال 2026 رزمایش های مشترک هوایی و دریایی را گسترش خواهند داد و مسیر دفاعی سه جانبه ای را تعمیق می کنند که در آنکارا به طور گسترده به عنوان بخشی از هندسه راهبردی نامطلوب پیرامون رقابت های دریایی ترکیه خوانده می شود.

تهران لازم نیست در این هندسه امنیتی جای بگیرد تا از پیامدهایش سود ببرد: با تشدید احساس محاصره در آنکارا، ترکیه به اتخاذ موضعی پرهزینه تر در برابر اسراییل سوق داده می شود و بخشی از بار موازنه از ایران برداشته می شود.

هرچه استراتژیست های ترکیه اسراییل را نه فقط بازیگری در سوریه بلکه شریک شبکه ای گسترده تر بدانند که می تواند ترکیه را محدود کند، احتمال بیشتری دارد که آنکارا در سوریه هزینه هایی بپردازد که به طور غیرمستقیم فضای مانور اسراییل را محدود می کند.

قطعه گمشده—که منطق واگذاری بار را تیزتر می کند—کانال تماس در حال شکل گیری ترکیه با حزب الله است. گزارش های لبنانی در دسامبر 2025 از سفر رییس روابط خارجی حزب الله، عمار الموسوی، به استانبول برای یک کنفرانس حامی فلسطین خبر دادند و اشاره کردند که این سفر پس از دیدارهای پیشین میان مقام های حزب الله و نمایندگان ترکیه انجام شده است.

چه این را سیگنال دهی نمادین بدانیم، چه پیام رسانی به دمشق یا پوششی در برابر بی ثباتی سوریه، نشان می دهد آنکارا در حال گسترش ابزارهای خود برای مدیریت صحنه سوریه است—و این ابزارها اکنون به بخش هایی از اکوسیستم بازدارندگی ایران تماس پیدا کرده اند.

این جزییات کم اهمیت نیستند. تماس با حزب الله به ترکیه اهرمی بالقوه برای مهار خرابکاران و مدیریت پویایی های تشدید در پیوندهای لبنان سوریه می دهد، آن هم در زمانی که آنکارا هم زمان کانال های عدم درگیری با اسراییل را برای پرهیز از برخوردهای ناخواسته حفظ کرده است. این ترکیب—گفت وگو با اسراییل برای جلوگیری از درگیری ناخواسته و گفت وگو با حزب الله برای مدیریت اکوسیستم شبه نظامی—ترکیه را به حامل توانمندتری برای بار موازنه در سوریه بدل می کند، بدون آن که ایران ناچار شود مستقیماً خود را در معرض قرار دهد.

با این حال، اگر اسراییل تصمیم بگیرد برای خلع سلاح راهبردی حزب الله به لبنان حمله کند، ایران گزینه ای جز مداخله مستقیم نخواهد داشت. شاخصی مرتبط و سخت تر از پیوندهای تاکتیکی حزب الله آنکارا، اصطکاک مالی امنیتی است: گزارش ها از توقیف 2.5 میلیون دلار از فردی که از ترکیه وارد لبنان شده بود حکایت دارد؛ منابع گفتند این پول برای حزب الله در نظر گرفته شده بود. حتی اگر آنکارا حامی حزب الله نباشد، نقش ترکیه به عنوان گذرگاه و فضای تماس دقیقاً همان چیزی است که می تواند آن را در این مرحله جدید به میانجی ای اثرگذار بدل کند.

البته برخی روایت های منطقه ای پیرامون سوریه—مانند سخن از کریدور داوود یا طرح های کردستان بزرگ —مورد مناقشه اند و اغلب بار سیاسی دارند. تحلیل منضبط لازم نیست آن ها را به عنوان برنامه های رسمی اسراییل بپذیرد تا اهمیت راهبردی شان را درک کند.

این برداشت های تهدید هستند، نه صرفاً اسناد، که رفتار دولت ها را هدایت می کنند. اگر نخبگان ترکیه به طور فزاینده ای تجزیه سوریه و آزادی عمل اسراییل را در خدمت سناریوهای کردمحورِ تهدیدکننده تمامیت ارضی ترکیه ببینند، آنکارا اقدام خواهد کرد—و با اقدام، هزینه هایی را می پردازد که در غیر این صورت ایران باید می پرداخت.

در حالی که ترکیه می کوشد دامنه مانور اسراییل را مهار کند، اردوغان احتمالاً برای جلب همکاری ایران به تهران خواهد آمد. اما در تهران بدبینی عمیق است: صداهای بانفوذی هنوز آنکارا را به عدول از روح چارچوب آستانه متهم می کنند و اتکا به اردوغان را پرریسک می دانند. اگر ایران رویکرد واگذاری بار را دنبال کند، می تواند این همگرایی ناآرام را به ترتیبی مشروط تبدیل کند و از ترکیه بخواهد حسن نیت نشان دهد—به ویژه با استفاده از نفوذش در باکو برای مهار ردپای امنیتی اسراییل در قفقاز جنوبی.

در پیچشی دیگر، جمهوری آذربایجان پیش تر به عنوان محل دیپلماسی آرام برای کاهش اصطکاک های ترکیه اسراییلِ مرتبط با سوریه عمل کرده است؛ امری که باکو را هم پلی برای آنکارا و هم نقطه فشاری می کند که تهران خواهان مدیریت آن از سوی ترکیه است.

دومین صحنه ای که واگذاری بار در آن پدیدار می شود، قوس دریای سرخ باب المندب شاخ آفریقاست؛ جایی که رقابت های میان دولت های خلیج فارس اکنون به شکاف های آشکار انجامیده است. گزارش ها از صدور ضمنی ضرب الاجل 24ساعته عربستان به امارات برای خروج نیروها از یمن حکایت دارد؛ پس از آن که حمله هوایی ائتلاف به رهبری عربستان به بندر مکلا محموله هایی را هدف گرفت که به گفته ریاض، به نیروهای جنوبی مورد حمایت امارات مرتبط بود—در بحبوحه تشدید تند تنش های ریاض ابوظبی. منابع دیگر نیز این رویداد را تشدیدی بزرگ میان شرکای سنتی که از جناح های رقیب در اردوگاه ضدحوثی یمن حمایت می کنند، توصیف کردند.

این برای منطق واگذاری بار ایران اهمیت دارد، زیرا انسجام و توان همان ساختارهای ائتلافی را تضعیف می کند که تاریخی وار در برابر تهران و شرکایش ایستاده اند. ایران لازم نیست این شکاف را سازمان دهی کند؛ از آن سود می برد.

هنگامی که ریاض و ابوظبی درگیر موازنه با یکدیگرند، بار موازنه منطقه ای از دوش ایران برداشته می شود، زیرا رقبایش مشغول مهار همدیگرند. این وضعیت برای تهران زمان و فضا فراهم می کند تا پس از جنگ ژوئن 2025 بازسازی کند، بی آن که با اقداماتی ایران را دوباره به هدف اصلی تبدیل کند.

شاخ آفریقا لایه دیگری می افزاید. گزارش ها حاکی است اسراییل سومالی لند را به رسمیت شناخته است. فارغ از پذیرش یا رد گمانه زنی ها درباره پایگاه سازی نظامی، این شناسایی مناقشه ای ژئوپلیتیکی و پرنوسان را به مجاورت دریای سرخ تزریق می کند، آن هم در زمانی که امنیت دریایی از پیش محل نزاع است. این اقدام واکنش بازیگران منطقه ای—از جمله حوثی ها—را برمی انگیزد که آشکارا هشدار داده اند هرگونه حضور اسراییل در سومالی لند هدفی نظامی تلقی خواهد شد و به صراحت آن را به امنیت دریای سرخ و باب المندب پیوند زده اند.

هرچه این عرصه به میدان رقابت چندبازیگری تری بدل شود، تهران می تواند بیش از رویارویی مستقیم، بر حواس پرتی ساختاری تکیه کند.

در اینجا سناریویی محتمل شکل می گیرد که منطق واگذاری بار را حتی تقویت می کند: هم گرایی موقت و موضوع محور میان عربستان سعودی و حوثی ها—نه اتحاد، بلکه تقارن مواضع—علیه هم تحرکات مورد حمایت امارات در داخل یمن و هم هر تلاش اسراییل برای ایجاد جای پا یا اهرم راهبردی در کمربند سومالی لند خلیج عدن باب المندب. تشدید علنی موضع عربستان علیه نیروهای مورد حمایت امارات و تأکیدش بر این که امنیتش خط قرمز است، نشان می دهد ریاض حاضر است زمانی که منافعش تضعیف می شود، مهار شرکای محلی ابوظبی را در اولویت بگذارد.

هم زمان، جنگ یمن از بن بست 2022 تاکنون نسبتاً آرام بوده و امیدها به مسیری برای صلح میان حوثی ها و دولت مورد حمایت عربستان را افزایش داده است—محیطی که در آن ریاض می تواند به طور عقلانی کاهش تنش با حوثی ها را برگزیند و تمرکز فشار را بر گسترش جدایی طلبان جنوبی بگذارد.

شناسایی سومالی لند از سوی اسراییل و پیام های تهدیدآمیز صریح حوثی ها را اضافه کنید، و خطوط یک هم گرایی تاکتیکی روشن تر می شود. حتی اگر این هم گرایی گذرا و غیررسمی باشد، باز هم هزینه های موازنه را از ایران دور می کند، زیرا دو بازیگری که سال ها در دو سوی جنگ یمن قرار داشتند—حتی اگر کوتاه—در جهاتی حرکت می کنند که رقبای ایران را محدود و انسجام ائتلافی را رقیق می کند.

هیچ یک از این ها تضمین کننده نتیجه ای پایدار نیست. واگذاری بار اغلب تعادلی موقتی است: تا زمانی کار می کند که بازیگری که بار را حمل می کند احساس نکند بیش از حد می پردازد و هزینه ها را بازپس بفرستد—از طریق تشدید، چانه زنی یا هم راستاسازی دوباره.

ترکیه ممکن است مدیریت اسراییل را به جای مقابله برگزیند، به ویژه اگر اولویت هایش تغییر کند یا عدم درگیری به نامی دیگر برای عادی سازی بدل شود. تنش های عربستان امارات ممکن است فروکش کند و پویایی های داخلی یمن همواره می توانند انگیزه های منطقه ای را بازآرایی کنند.

با این همه، جهت گیری راهبردی قابل مشاهده است. شرط بندی ایران پس از 2025 این نیست که منطقه را برده است؛ بلکه این است که پس از زنجیره ای از خسارت ها و در معرض قرار گرفتن ها، می تواند با زنده ماندن—و بازیابی—از طریق واگذاشتن رویارویی با ردپای فزاینده اسراییل به دیگرانی که منافع فوری دارند، دوام بیاورد.

اگر می خواهید بدانید آیا واگذاری بار واقعاً در جریان است یا نه، به رفتارها نگاه کنید نه به شعارها: تمایل ترکیه به سرمایه گذاری در سوریه با وجود خطوط قرمز اسراییل؛ تداوم واگرایی ریاض ابوظبی در یمن؛ این که آیا کاهش تنش عربستان حوثی ها به یک همزیستی کارکردی بدل می شود، در حالی که توجه ریاض به جنوبِ مورد حمایت امارات معطوف می گردد؛ و این که آیا سیاست های دریای سرخ شاخ آفریقا همچنان بین المللی می شوند؛ به گونه ای که تعداد بازیگرانی را که باید بهای بی ثباتی را بپردازند افزایش دهد. در کوتاه مدت، بهترین دفاع ایران شاید این باشد که دیگر اصرار نکند خود پرداخت کننده صورتحساب باشد، در حالی که توانمندی های آسیب دیده اش را بازسازی می کند.