مواجهه مداوم کودکان با اخبار خشونت آمیز می تواند باعث افزایش اضطراب، ترس، کابوس های شبانه و رفتارهای پرخاشگرانه شود. به گفته آنان، کودکان توانایی کافی برای درک و پردازش این تصاویر و خبرها را ندارند و ممکن است احساس ناامنی در دنیای اطرافشان شکل بگیرد.

به گزارش مهر، در همین راستا با مهری نجات متخصص اعصاب و روان و زوج درمانگر گفتگویی داشته است که در ادامه می خوانید؛

تفاوت درک اخبار نگران کننده در کودکان و بزرگسالان چگونه است؟

کودکان به طور کلی به دو گروه سنی تقسیم می شوند: گروه اول کودکان تا سن 10 یا 12 سال و گروه دوم کودکان بالای 12 سال. در مورد کودکان زیر 12 سال، یک نکته اساسی وجود دارد و آن نداشتن تفکر انتزاعی است. این به آن معناست که قدرت تحلیل، آنالیز و پیش بینی پیامدها در این گروه سنی به طور کامل شکل نگرفته است.

کودکان زیر 12 سال نمی توانند مانند افراد بالغ تشخیص دهند که یک خبر یا اطلاعات خاص چه اثری باید بر زندگی آن ها داشته باشد یا چگونه باید آن را تحلیل و دسته بندی کنند. در نتیجه، هر خبر، روایت یا حادثه ای، بدون توجه به شدت واقعی آن، می تواند برای این کودکان هیجان بسیار زیاد و در عین حال آسیب جدی به همراه داشته باشد.

در مقابل، افراد بالغ ممکن است تحت تأثیر رویدادهای مختلف قرار بگیرند، دچار اضطراب شوند، ناراحتی را تجربه کنند یا نگران آینده باشند. با این حال، به دلیل برخورداری از تفکر انتزاعی و قدرت تحلیل، می توانند میزان نگرانی خود را کنترل کنند و تشخیص دهند که هر مسئله تا چه اندازه باید بر آن ها اثر بگذارد. یک فرد بالغ معمولاً در مواجهه با هر خبر یا موضوعی، دچار نگرانی شدید و فراگیر نمی شود و قادر است شرایط را مدیریت کند.

این تفاوت دقیقاً همان نقطه ای است که کودکان را آسیب پذیرتر می کند. در مورد کودکان، مواجهه با اخبار نگران کننده می تواند منجر به نهایت استرس و ناامیدی شود. برای مثال، زمانی که در حضور کودک گفته می شود ممکن است وضع ما بد شود ، یک فرد بالغ ممکن است این جمله را به مشکلات احتمالی اقتصادی یا تغییر شرایط کاری تفسیر کند. اما برای کودک، این جمله می تواند به معنای از دست دادن همه چیز، ایجاد ناامنی شدید و حتی ترس از آسیب دیدن خود تعبیر شود.

همین تفاوت در نوع تحلیل باعث می شود یک خبر یا روایت واحد، اثر کاملاً متفاوتی بر کودک و بزرگسال بگذارد. کودکان پس از شنیدن یا دیدن صحنه های خشونت، جنگ یا رفتارهای نگران کننده، ممکن است با پیامدهای روانی متعددی مواجه شوند. از جمله این پیامدها می توان به اختلال در خواب، اضطراب شدید، بروز مشکلات ادراری و از بین رفتن احساس امنیت اشاره کرد.

همچنین برخی کودکان پس از چنین تجربه هایی دیگر تمایلی به جدا شدن از پدر و مادر ندارند، از رفتن به مدرسه یا حضور در محیط های بازی خودداری می کنند و به طور مداوم نگران وقوع یک فاجعه یا اتفاق بد هستند. این نگرانی دائمی می تواند زندگی روزمره کودک و خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.

آگاهی والدین از تفاوت های شناختی و روانی کودکان و بزرگسالان، نقش مهمی در کاهش آسیب های ناشی از مواجهه کودکان با اخبار و رویدادهای نگران کننده دارد. توجه به سن کودک، نحوه بیان مسائل و مدیریت اطلاعات دریافتی، می تواند از بروز بسیاری از مشکلات روانی در کودکان جلوگیری کند.

نقش والدین در محافظت روانی کودکان چیست؟

اگرچه ممکن است والدین و بزرگ ترها در برخی مواقع نتوانند اضطراب و نگرانی های خود را کنترل کنند یا ناخواسته درباره مسائل مختلف صحبت کنند، اما یکی از مهم ترین وظایف آن ها مراقبت از سلامت روان کودکان است. کودکان نباید به شریک ناراحتی ها و دغدغه های بزرگسالان تبدیل شوند.

اگر مسئله ای وجود دارد که به شدت والدین را ناراحت کرده یا حتی باعث شده نسبت به آن موضع گیری خاصی داشته باشند یا بخواهند اقدامی انجام دهند، این موضوع لزوماً نباید در حضور کودک مطرح شود یا به طور مکرر درباره آن صحبت شود. کودک توانایی مشخص کردن موضع، کنترل هیجانات و مدیریت اثرات روانی چنین موضوعاتی را ندارد و نمی تواند بر میزان تأثیر آن بر خود تسلط داشته باشد.

از جمله عواملی که اثرگذاری بسیار شدیدی بر کودکان دارد، بمباران خبری و سیل مداوم اطلاعات است. قرار گرفتن دائمی کودک در معرض فضای مجازی، رادیو یا تلویزیون و شنیدن پی درپی اخبار جنگ، ترس، ناراحتی و خشونت، نه تنها به افزایش آگاهی کودک کمک نمی کند، بلکه آسیب زا است. برخی تصور می کنند که کودکان باید از همه چیز مطلع باشند، در حالی هر کودک متناسب با سن خود باید اطلاعات دریافت کند.

بمباران خبری برای کودکان نتیجه ای جز افزایش ترس، اضطراب، ناراحتی، انزوا و اضطراب جدایی ندارد و نه تنها موجب رشد و تکامل آن ها نمی شود، بلکه می تواند در آینده زمینه ساز اختلالات اضطرابی، استرسی و حتی ترومای پس از سانحه شود.

در همین راستا، نظارت مستقیم والدین بر محتوایی که کودکان از فضای مجازی، رسانه ها و ارتباط های اجتماعی دریافت می کنند، از اهمیت بالایی برخوردار است. این نظارت باید واقعی و مستمر باشد تا کودکان از قرار گرفتن در معرض حجم بالای اخبار نگران کننده و خشونت آمیز دور بمانند.

مشاهده صحنه های خشونت تأثیر بسیار مخربی بر کودکان دارد و ممکن است این تصاویر برای سال ها در حافظه و خاطره آن ها باقی بماند و آثار روانی ماندگاری برجای بگذارد.

مدیریت گفت وگوهای خانوادگی، کنترل ورودی های خبری و نظارت آگاهانه والدین بر مصرف رسانه ای کودکان، نقش کلیدی در پیشگیری از آسیب های روانی کوتاه مدت و بلندمدت در کودکان دارد.

راهکارهای عملی والدین برای کاهش اضطراب کودکان در مواجهه با اخبار جنگ چیست؟

یکی از مهم ترین اقداماتی که والدین می توانند انجام دهند، دور کردن کودکان از رسانه هایی است که به طور مداوم اخبار جنگ، خشونت یا حوادث نگران کننده را پوشش می دهند. رادیو، تلویزیون و برخی رسانه های آنلاین می توانند منبع اضطراب شدید برای کودکان باشند و قرار گرفتن مداوم در معرض این محتوا، امنیت روانی آن ها را تهدید می کند.

والدین باید کودکان را تا حد امکان به روال عادی زندگی بازگردانند. پرداختن به تفریحات روزمره، بازی، ورزش و فعالیت های بدنی، نقش مؤثری در کاهش استرس کودکان دارد و به آن ها کمک می کند احساس ثبات و آرامش بیشتری را تجربه کنند.

در شرایطی که کودک درباره حوادث یا نگرانی های والدین سؤال می پرسد، پیش از هر توضیحی، ابتدا برداشت و اطلاعاتی را که خود کودک دریافت کرده است، جویا شوند. این رویکرد به والدین کمک می کند نگرانی ها و ترس های واقعی کودک را بهتر بشناسند و پاسخ های متناسب تری ارائه دهند.

برخی کودکان ممکن است پرسش هایی مانند آیا ممکن است ما بمیریم؟ ، آیا ممکن است شما را از دست بدهم؟ ، آیا ممکن است فقیر شویم؟ یا آیا ممکن است من را به جای دیگری ببرند؟ مطرح کنند. در چنین شرایطی ابتدا باید مشخص شود که کودک دقیقاً از چه موضوعی نگران است تا بتوان به درستی به او کمک کرد.

اطمینان بخشی، نخستین و مهم ترین قدم در گفت وگو با کودکان است. والدین باید به کودک منتقل کنند که در هر شرایطی کنار او هستند و تا حد توان، امنیت و آرامش او را حفظ خواهند کرد. تأکید بر این موضوع که کودک لازم نیست نگران همه مسائل باشد، می تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب او داشته باشد.

در کنار اطمینان بخشی، دور نگه داشتن کودک از بمباران خبری و صحنه های خشونت اهمیت ویژه ای دارد. نظارت والدین بر مسیرهای دسترسی کودک به اطلاعات بسیار ضروری است. این نظارت شامل بررسی نقش دوستان، فضای مدرسه و همچنین فعالیت کودک در فضای مجازی می شود.

کنترل آگاهانه و مستمر محتوایی که کودک دریافت می کند، در کنار حفظ روال عادی زندگی و ارتباط امن با والدین، می تواند از بروز اضطراب شدید و آسیب های روانی بلندمدت در کودکان جلوگیری کند.

دوری از اخبار خشونت آمیز، پاسخ دهی هدفمند به پرسش های کودکان و نظارت جدی والدین بر منابع اطلاعاتی، از مهم ترین راهکارهای حفظ امنیت روانی کودکان در شرایط بحرانی است.

خشونت کلامی والدین چگونه به پرخاشگری کودک منجر می شود؟

والدین باید در گفت وگو با فرزندان خود، مفاهیمی مانند شفقت، مهربانی، صلح و سازگاری را برجسته کنند. به گفته آن ها، اگر مسائل مختلف با خشم، جانبداری و لحن خشونت آمیز برای کودکان مطرح شود، احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه در کودکان افزایش می یابد.

بر اساس این دیدگاه، کودکان نمی دانند احساسات و دریافت های هیجانی ای را که از والدین خود می گیرند، در کجا و چگونه بروز دهند. در نتیجه، این هیجانات ممکن است به شکل خشونت در محیط های مختلف ظاهر شود و حتی به خود کودک یا دوستانش آسیب برساند.

نباید تصور شود مطرح کردن زودهنگام و هیجانی این مسائل، موجب رشد فکری، تکامل یا آشنایی بیشتر کودکان با واقعیت ها می شود. به گفته آن ها، در این سنین، چنین مواجهه ای نه تنها به رشد کودک کمک نمی کند، بلکه می تواند آسیب زا باشد.

گوش دادن فعال به صحبت های کودکان، ایجاد آرامش و اطمینان خاطر، و پاسخ دادن به پرسش ها با زبانی ساده و قابل فهم، از اصول مهم ارتباط سالم با کودک است. آن ها تصریح می کنند که نیازی به گفتن دروغ به کودک نیست، اما واقعیت باید به صورت ساده و در حد نیاز او بیان شود.

گاهی ممکن است خود والدین دچار اضطراب شدید باشند و نتوانند شرایط را به خوبی مدیریت کنند. در چنین مواقعی، مراجعه والدین به درمان و دریافت کمک تخصصی، اقدامی ضروری تلقی می شود. زیرا در برخی شرایط، کنترل اوضاع از دست خارج می شود و افراد ممکن است ناخواسته به اطرافیان و عزیزان خود آسیب بزنند.

اگر کودک با صحبت کردن، برقراری ارتباط، تفریح و فعالیت های روزمره به آرامش لازم نرسید و نشانه هایی مانند اختلال خواب، تغییرات رفتاری، استرس شدید یا مشکلات متعدد در او مشاهده شد، مراجعه به متخصص و آغاز درمان برای کودک ضروری است. همچنین والدین باید در این شرایط، با دقت بیشتری رفتارهای کودک را زیر نظر داشته باشند.

ترویج مهربانی و صلح در گفت وگوهای خانوادگی، گوش دادن آگاهانه به کودکان و اقدام به موقع برای درمان والدین یا فرزندان در صورت بروز علائم هشداردهنده، از مهم ترین راهکارهای پیشگیری از آسیب های روانی و رفتاری در کودکان است.

تأثیر اخبار منفی بر نوجوانان بالای 12 سال چگونه است؟

در مورد نوجوانان و کودکان بالای 12 سال، شرایط تا حدی تغییر می کند. این گروه سنی نسبت به کودکان خردسال، حالت متفکرانه تری دارند و ممکن است تحلیل متفاوت تری از رویدادها و اخبار ارائه دهند. با این حال، یک نکته بسیار مهم درباره نوجوانان، شدت بالای هیجانات آن هاست.

هیجانات در این سن ممکن است به قدری افزایش یابد که کنترل آن برای نوجوان دشوار شود و در برخی موارد، واکنش های تند و ناگهانی به همراه داشته باشد. گاهی مشاهده می شود که هنگام ابراز ناراحتی یا صحبت والدین درباره یک موضوع نگران کننده، نوجوان واکنش بسیار شدیدی نشان می دهد؛ واکنشی که می تواند به خود نوجوان یا دیگران آسیب برساند.

اگرچه والدین در بسیاری از شرایط خاص قادرند هیجانات و مشکلات خود را کنترل کنند یا دست کم آن ها را بروز ندهند، اما این موضوع در مورد نوجوانان به سادگی صدق نمی کند. هیجانات نوجوانان ممکن است به سطحی برسد که قابل کنترل نباشد و در نهایت منجر به رفتارهایی شود که بعداً موجب پشیمانی آن ها شود.

در برخورد با نوجوانان نیز باید از زبان خودشان استفاده شود. گوش دادن به درد دل ها و نگرانی های آن ها، بدون قضاوت و با صبر، نقش مهمی در کاهش تنش های روانی دارد. همچنین باید از در اختیار قرار دادن مداوم افکار منفی و خشونت آمیز برای نوجوانان پرهیز شود و آن ها را به سمت مفاهیمی مانند محبت، صلح و مهربانی سوق داد.

هدف اصلی در ارتباط با نوجوانان این است که میزان اضطراب و هیجان آن ها در حد قابل کنترل باقی بماند. طبیعی است که همه افراد، از جمله والدین، گاهی ناراحت یا عصبانی شوند و واکنش های هیجانی داشته باشند، اما نکته مهم این است که والدین همواره تأثیر رفتار و گفتار خود بر فرزندانشان را در نظر بگیرند و بررسی کنند که آیا این رفتارها به نوجوان کمک می کند یا به او آسیب می زند.

انتقال مداوم اخبار منفی، افکار منفی و باورهای ناامیدکننده، و بمباران نوجوانان با تصاویر و روایت های خشونت آمیز، نتیجه ای جز بروز مشکلات روانی شدید در آینده نخواهد داشت و دستاورد مثبتی برای خانواده ها به همراه ندارد.