فرارو- استفن کالینسون، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل شبکه سی.ان.ان.

به نقل از شبکه سی.ان.ان با حمله ای که گفته می شود از سوی سازمان سیا به یک تأسیسات بندری انجام شده، رویارویی آمریکا با ونزوئلا وارد مرحله ای تازه و بسیار حساس شده است. در حالی که دونالد ترامپ به تصمیم های بزرگ تری برای تشدید تنش نزدیک می شود، دولتش هنوز یک توضیح عمومیِ روشن، منسجم و قابل فهم درباره دلیل و هدف این اقدامات ارائه نداده و حتی افکار عمومی آمریکا را هم برای پیامدهای احتمالیِ ادامهٔ این مسیر آماده نکرده است.

مقامات ارشد هنوز مشخص نکرده اند این تجمع بزرگ نیروهای دریایی آمریکا در دریای کاراییب تا چه زمانی ادامه دارد و در عملیاتی که همین حالا هم نگرانی های حقوقی ایجاد کرده، دقیقاً چه مأموریتی از نیروهای نظامی آمریکا می خواهند. نه ترامپ و نه مشاوران اصلی سیاست خارجی او، هیچ تصویر مشخصی از اینکه نتیجه مطلوب این رویارویی چیست ارائه نکرده اند؛ رویارویی ای که مرحله به مرحله شدیدتر شده است: از فشارهای دیپلماتیک شروع شد، بعد به حمله به قایق های مظنون به قاچاق مواد مخدر در کاراییب رسید، سپس به محاصره نفتکش ها کشیده شد و حالا به یک حمله زمینی رسیده است.

اگر هدف واقعی این اقدامات واقعاً سرنگونی نیکلاس مادورو باشد، کاخ سفید هنوز هیچ برنامه روشن و قابل فهمی به مردم آمریکا نشان نداده که بعد از کنار رفتن او قرار است چه شود. این موضوع وقتی مهم تر می شود که تجربه های تلخِ بعد از سرنگونی حاکمان عراق، افغانستان و لیبی را به یاد بیاوریم. در همین زمینه، آدام اسمیت، ارشدترین دموکرات کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، روز سه شنبه در گفت وگو با برایانا کیلر در سی.ان.ان گفت: نگرانی اصلی این است که این روند از اینجا به بعد به کجا می رود، چون ترامپ آشکارا می خواهد مادورو را کنار بزند؛ اما حمله به قایق ها و دیگر فشارها ظاهراً نتیجهٔ مورد نظر را نداده اند، پس سؤال این است که اگر کارساز نباشند، ترامپ قدم بعدی را چه می بیند و تا کجا حاضر است برای تغییر رژیم در ونزوئلا پیش برود.

با این حال ممکن است همین ابهام عمدی باشد؛ اگر تجمع نیروها و تشدیدهای مرحله ای بخشی از یک جنگ روانی برای غافلگیر کردن مادورو یا قانع کردن اطرافیانش باشد که بدون او امنیت بیشتری خواهند داشت، آن وقت همین سردرگمی می تواند نقش سلاح را بازی کند. در همین چارچوب، حتی از بیرون هم روشن است که حمله سیا به یک تأسیسات بندری بیشتر یک هشدار نمایشی بوده تا نشان دهد آمریکا ابزارهای بسیار گسترده تری برای فشار آوردن در اختیار دارد.

اما هرچه بحران جدی تر می شود ضرورت این که دولت برنامه ها و هدفش را صریح و روشن برای مردم آمریکا توضیح دهد، بیشتر و فوری تر می شود. اصلاً قرار نبود رییس جمهور بتواند صرفاً با تصمیم شخصی کشور را وارد جنگ کند. تجربه هم نشان داده جنگ های بزرگ و پیچیده خیلی وقت ها با اقداماتی محدود شروع می شوند و بعد کم کم به مسیرهایی می روند که از کنترل خارج می شود؛ جنگ ویتنام نمونهٔ واضح همین اتفاق است.

کاراییب روی لبه تیغ؛ از پهپادِ سیا تا رؤیای تغییر رژیم

با توجه به اینکه انفجارِ تأسیسات بندری یک عملیات محرمانهٔ سیا بوده است؛ اما نامشخص بودن جزییات چندان عجیب نیست. ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت یک انفجار بزرگ در محدودهٔ اسکله ای رخ داده که از آنجا قایق ها را برای حمل مواد مخدر بارگیری می کردند، اما از گفتن جزییات بیشتر درباره این حمله خودداری کرد؛ حمله ای که سی.ان.ان بعدا گزارش داد با پهپاد و توسط سازمان سیا انجام شده است.

اینکه رییس جمهور درباره یک عملیات مخفی حرف زده، خودش گیج کننده است، چون با این کار انکارپذیری معقول را از بین برده؛ همان امتیازی که معمولاً اقدام پنهانی به دولت می دهد تا مسئولیت مستقیم را رد کند. شاید ترامپ می خواست با علنی کردن ماجرا فشار بیشتری روی مادورو بیاورد، اما حالا که همه از آن خبر دارند، ممکن است دست خودش را هم بسته باشد؛ چون به سختی می شود باور کرد انفجار یک تأسیسات بندری بتواند مادورو را از جایگاهش پایین بکشد.

دریادار بازنشسته جیمز استاوریدیس، فرمانده پیشین نیروهای متحد ناتو، به سی.ان.ان گفت احتمال می دهد ترامپ مجوز عملیات های پنهانی بیشتری در ونزوئلا علیه اهداف مرتبط با مواد مخدر بدهد، اما همین حملهٔ سیا این تصور را هم تقویت کرده که ماجرا در اصل به تغییر رژیم مربوط است. او توضیح داد اگر هدف واقعاً تغییر رژیم باشد، ترامپ در برابر یک انتخاب نسبتاً مشخص قرار می گیرد: اینکه حملات را از نظر شدت، دامنه و مقیاس بزرگ تر کند و به سراغ ارتش ونزوئلا، سامانه های پدافند هوایی آن و حتی در نهایت رهبری سیاسی برود.

استفاده از سازمان سیا برای یک عملیات نسبتاً ساده با توجه به توان و مأموریت گسترده تر این سازمان قابل توجه است. یک توضیح ممکن این است که عملیات پنهانیِ اطلاعاتی معمولاً مثل اقدام نظامی رسمی، به مجوز صریح کنگره یا اعلام جنگ نیاز ندارد: در این حالت رییس جمهور یک مجوز محرمانه صادر می کند، به نهادهای مربوط اجازه اقدام می دهد و فقط باید کمیته های اطلاعاتی کنگره را در جریان بگذارد. از آنجا که فشارها مدام در حال تشدید است، بعید به نظر می رسد این آخرین حمله از این نوع در خاک ونزوئلا باشد. اما تکرار این مسیر می تواند خطر دیگری هم داشته باشد: اینکه آمریکا وارد یک جنگ پنهانِ طولانی و بی پایان شود که عملاً دورزدن محدودیت های حقوقی و قانون اساسی را آسان تر می کند و سابقه ترامپ در کش دادن اختیاراتش تا مرزها و حتی فراتر از آن در حوزه های دیگر، این نگرانی را جدی تر می کند.

شبکه همسو با ماگا؛ رؤیای نفوذ در آمریکای لاتین

دونالد ترامپ در روز کریسمس گفت ارتش آمریکا علیه گروه های اسلام گرا در نیجریه، گروه هایی که به گفته او مسیحیان را تهدید می کردند حملاتی انجام داده، اما دولت هنوز هیچ توضیح عمومی روشنی درباره اهداف این حملات نداده است. او روز دوشنبه هم تهدید کرد اگر ایران برنامه های موشکی یا هسته ای اش را دوباره از سر بگیرد، حملات نظامی تازه ای علیه آن انجام می دهد. در نتیجه تصویر رییس جمهوری که بیشتر بر پایه تکانه و تصمیم های لحظه ای جلو می رود، پررنگ تر شده است. به همین دلیل برای مردم آمریکا مهم تر از همیشه است بدانند به نام آن ها در ونزوئلا چه کارهایی انجام می شود؛ به ویژه وقتی هزاران نیروی نظامی در حالت مأموریت فعال اند و ممکن است جان بعضی از آن ها در خطر باشد.

ترامپ و چند مقام ارشد می گویند اقداماتشان توجیه دارد، چون ونزوئلا را یک حلقه مهم در شبکه قاچاق مواد مخدر می دانند؛ شبکه ای که هر سال باعث مرگ هزاران آمریکایی می شود. اما منتقدان یادآوری می کنند که ونزوئلا به عنوان مسیر اصلی قاچاق فنتانیل شناخته نمی شود. علاوه بر این، ترامپ با عفو رییس جمهور پیشین هندوراس که در آمریکا به خاطر قاچاق مواد مخدر به 45 سال زندان فدرال محکوم شده بود عملاً به همین استدلال خودش هم ضربه زده است.

رویکرد دولت ترامپ در قبال ونزوئلا، چند هدف و چند چهره را در حلقه نزدیک رییس جمهور به هم وصل می کند: اول، موضوع بازگرداندن مهاجران غیرقانونی؛ در این نگاه، اگر در ونزوئلا دولتی همسو با آمریکا روی کار بیاید، بازگرداندن مهاجران فاقد مدرکِ ونزوئلایی سریع تر می شود؛ چیزی که برای استیون میلر، معاون رییس دفتر کاخ سفید یک هدف محوری است.

دوم، فشار بر حکومت های چپ گرا؛ مارکو روبیو سال هاست رویکردی تهاجمی در نیم کره غربی دارد و می خواهد خودکامگی های چپ گرا را تضعیف کند؛ حتی بعضی تحلیلگران می گویند اگر مادورو سقوط کند، ممکن است بعدی کوبا باشد.

سوم، نمایش قدرت نظامی؛ حضور پرشمار ناوهای جنگی آمریکا در دریای کاراییب به پیت هگست، وزیر دفاع، فرصت یک قدرت نمایی پرسر وصدا می دهد. و در مجموع، فارغ از اینکه هدف نهایی تغییر رژیم باشد یا دسترسی به نفت عظیم ونزوئلا یا ساختن شبکه ای از دولت های همسو با ماگا در آمریکای لاتین، دست کم این اقدامات با راهبرد امنیت ملی جدید رونمایی شده دولت هم خوانی دارد.

در سند راهبرد امنیت ملی گفته شده آمریکا بعد از سال ها کم توجهی می خواهد دوباره دکترین مونرو را اجرا کند تا برتری اش در نیم کرهٔ غربی را برگرداند و از خاک خود و همچنین دسترسی اش به نقاط کلیدی منطقه محافظت کند؛ سندی که به هشدار سال 1823 جیمز مونرو اشاره دارد، زمانی که او گفت آمریکا اجازه نمی دهد قدرت های اروپایی استعمارشان را در این منطقه گسترش دهند. نسخهٔ تازه ای که به ترامپ نسبت داده می شود تأکید می کند دولت می خواهد رقبای خارج از نیم کره را از امکان استقرار نیرو در منطقه یا مالکیت و کنترل دارایی های حیاتی محروم کند. همچنین می گوید این رویکرد قرار است با تکیه بر دوستان قدیمی در نیم کره پیش برود تا مهاجرت کنترل شود، جریان مواد مخدر متوقف گردد و ثبات و امنیت در خشکی و دریا تقویت شود.

این راهبرد می گوید باید برای امن کردن مرز و شکست دادن کارتل ها استقرارهای هدفمند انجام شود و اگر لازم شد، به جای سیاست چند دهه ایِ صرفاً مبتنی بر اجرای قانون، از نیروی مرگبار هم استفاده گردد؛ اما به پرسش های حقوقی و بحث حاکمیت ملی درباره کارزار ترامپ در خاک ونزوئلا پاسخ نمی دهد. به همین دلیل بعید است این چارچوب بتواند هم دموکرات ها و جمهوری خواهان منتقدی را که درباره مبنای قانون اساسی اقدامات رییس جمهور تردید دارند قانع کند، و هم بخشی از محافظه کاران ماگا را که فکر می کنند ترامپ از اول آمریکا فاصله گرفته آرام کند. با این حال، دست کم نشان می دهد پشت اقدامات ترامپ فراتر از حرف های لحظه ای و تهدیدهای پراکنده یک منطق نسبتاً مشخص وجود دارد؛ و شاید وقت آن باشد که همین منطق شفاف تر و گسترده تر با افکار عمومی در میان گذاشته شود.